ΗχοΔύναμα

Ferenc Fricsay: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις
στην Deutsche Grammophon, 86 CD, 1 DVD

Η εκφραστική αυτή φωτογραφία του, που φέρνει όποιον την κοιτάζει ήδη κοντά στο πνεύμα της μουσικής ερμηνευτικής του, κρύβει αρκετά το γεγονός ότι την ημέρα του θανάτου του από καρκίνο στο στομάχι στις αρχές του 1963, ο σπουδαίος ούγγρος μαέστρος Ferenc Fricsay, ήταν μόλις 49 ετών. Και ήδη είχε κατακτήσει τον κόσμο της μουσικής με τις σπάνιες ικανότητές του, την ευαισθησία του, την ικανότητά του να εκπαιδεύει ορχήστρες και να τις μετατρέπει σε σύνολα αναφοράς, και, ίσως περισσότερο από κάθε τι άλλο, την απαράμιλλη δυνατότητά του να διαβάζει με τρόπο μοναδικό τα έργα δύο συνθετών που προδήλως αγαπούσε περισσότερο από κάθε άλλον: του Μότσαρτ και του Μπάρτοκ, στους οποίους οι ηχογραφήσεις του έγραψαν, πραγματικά ανεξίτηλη ιστορία, χωρίς όμως να είναι και οι μόνες ανάμεσα σε αυτές που άφησε πίσω του και που πέτυχαν να κατακτήσουν μία θέση στην αθανασία της μουσικής. Αντιθέτως, αυτός είναι ο κανόνας για την κληρονομία του, όχι η εξαίρεση.

Πρόκειται για μία μουσική κληρονομιά που πιο πριν από τον Μότσαρτ φτάνει έως τον Χάιντν, ενώ μετά τον Μότσαρτ, που συνιστά μακράν την κύρια έμφασή της, το άλλο «δυνατό χαρτί» της είναι ο Μπετόβεν και το βάθος της απλώνεται μέχρι τη σύγχρονη εποχή του ίδιου του Fricsay, αφού πρώτα περάσει με αρκετή εστίαση από τον Τσαϊκόφσκι και με κάποια από τον Στραβίνσκι. Οι άλλοι συνθέτες που συναπαρτίζουν το ηχογραφημένο ρεπερτόριό του δεν είναι πολλοί μα και δεν αντιπροσωπεύονται με μεγάλο αριθμό έργων, μα με επιλεγμένα από αυτά, κάνοντας πάντως τον Fricsay να κινείται τελικά σε πιο εκτενές μουσικό φάσμα.

Καθώς οι περισσότερες ηχογραφήσεις του είναι συγκεντρωμένες σε αυτή την εταιρεία και αυτή την έκδοση ο ακροατής  θα «χορτάσει» ένα πλούσιο υλικό που ανάμεσα στα άλλα περιλαμβάνει και αξεπέραστες αναγνώσεις των πιο σημαντικών από τις όπερες του Μότσαρτ και φυσικά τις εξίσου αξεπέραστες διάσημες ηχογραφήσεις του στον Μπάρτοκ, ενώ οι συμπράξεις με τους σολίστ, φωνητικούς και οργανικούς, περιλαμβάνουν κάποια από τα κορυφαία ονόματα του καιρού του, σε μία έτσι κι αλλιώς σπουδαία εποχή για τη μουσική. Το ίδιο ισχύει και για τις ορχήστρες με τις οποίες δούλεψε για χρόνια, πρακτικά όλες τις σπουδαίες του Βερολίνου της εποχής του στην πόλη, όπως και τη Γερμανική Οπερα της οποίας έκανε τα εγκαίνια το 1961.

Γιος μαέστρου, ο Fricsay έφτασε στο Βερολίνο έχοντας πρώτα σπουδάσει στην πατρίδα του δίπλα σε «τέρατα»:  ο Μπάρτοκ, ο Κοντάλι, ο Φον Ντοχνάνι, αλλά και ο Βάινερ ήταν οι δάσκαλοί του στη Βουδαπέστη, στη Μουσική Ακαδημία της οποίας σπούδασε σύνθεση, διεύθυνση ορχήστρας, αλλά και πιάνο, βιολί, τρομπόνι, κλαρινέτο και κρουστά!.. Πριν όμως πάει εκείνος στο Βερολίνο, πήγαν, το 1944, οι Γερμανοί στη Βουδαπέστη και, ως γιος εβραίας μητέρας αλλά και παντρεμένος με Εβραία, έπρεπε να περάσει στην παρανομία για κάποιο διάστημα, ευτυχώς όμως όχι πια πολύ μεγάλο, μέχρι το τέλος του πολέμου.

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’40 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’50 είχε ήδη διευθύνει κάποιες από τις πιο σημαντικές ορχήστρες στα πιο μεγάλα μουσικά κέντρα της Ευρώπης και η φήμη του εξαπλωνόταν διαρκώς. Ομως, η ανάθεση της RIAS του Βερολίνου, της Ραδιοφωνικής Ορχήστρας στον Αμερικανικό Τομέα της διχοτομημένης πόλης, ήταν εκείνη που του επέτρεψε να εκτοξεύσει και τις δυνατότητες και το μουσικό ιδίωμά του: είχε πια στα χέρια του αυτό που επιθυμεί κάθε σημαντικός μαέστρος: ένα εργαλείο απολύτως κατάλληλο γι’ αυτόν τον σκοπό. Ετσι, η RIAS, αλλά και η Φιλαρμονική του Βερολίνου, και οι δύο ορχήστρες σε κορυφαίες περιόδους τους, είναι τελικά και οι μεγάλοι συμπρωταγωνιστές του σε αυτή την εξαίρετη έκδοση.