Ιδιοφυΐα της ποπ κουλτούρας

Μία από τις επιτυχίες της ταινίας «Οπενχάιμερ» που θα αρχίσει να προβάλλεται από την Πέμπτη 24 Αυγούστου στις ελληνικές αίθουσες (με αρκετή καθυστέρηση καθώς έχει ήδη ανοίξει στις αίθουσες των περισσότερων χωρών του εξωτερικού) είναι ότι αυτή τη στιγμή κατέχει την κορυφαία θέση στη λίστα των εισπρακτικά πιο επιτυχημένων κινηματογραφικών δημιουργιών που έχουν γυριστεί με θεματική τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Για την ακρίβεια, η τελευταία ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν κατάφερε να ξεπεράσει τόσο τη «Διάσωση του στρατιώτη Ράιαν» του Στίβεν Σπίλμπεργκ, όσο και τη «Δουνκέρκη» του ιδίου του Νόλαν! Το παγκόσμιο box office του «Οπενχάιμερ» έχει μέχρι στιγμής ξεπεράσει τα 560 εκατομμύρια δολάρια ενώ η συνέχειά της κάθε άλλο παρά σημάδια κάμψης δείχνει.

Κάτι παραπάνω από εντυπωσιακή πορεία, αν λάβουμε υπόψη ότι η διάρκειά της ξεπερνά τις τρεις ώρες, η δομή της ιστορίας, σε ό,τι αφορά τους χρόνους, είναι αρκετά περίπλοκη και ότι η μισή ταινία είναι ασπρόμαυρη (πάντα σε φιλμ καθότι ο Νόλαν ως γνωστόν υπερασπίζεται με πάθος αυτό το φορμάτ). Φυσικά, δεν πρέπει να ξεχνάμε το ευφυές μάρκετινγκ που την υποστήριξε πριν από τη διανομή της. Η Warner Bros, στούντιο παραγωγής του «Οπενχάιμερ» σκαρφίστηκε μια ταυτόχρονη καμπάνια του με μια άλλη ταινία του ιδίου στούντιο. Συνδυάζοντας λοιπόν μια ταινία για τη δημιουργία της ατομικής βόμβας με το (κινηματογραφικά και θεματικά) άκρως αντίθετό της, μια ιστορία για την κούκλα… «Barbie» της ταινίας της Γκρέτα Γκέργουιγκ, η Warner Bros δημιούργησε το πιο επιτυχημένο σλόγκαν του 2023: «Barbieheimer». Το αποτέλεσμα αυτής της χημείας φάνηκε στα ταμεία των αιθουσών: και οι δύο ταινίες ανήκουν στις μεγαλύτερες εισπρακτικές επιτυχίες της χρονιάς με την «Barbie» βέβαια μπροστά με μεγάλη διαφορά. Αλλά και πάλι, θα μπορούσε μια ταινία όπως ο «Οπενχάιμερ» να κερδίσει τόσο κόσμο αν δεν ήταν πραγματικά καλή; Και δεν είναι απλώς καλή, είναι ίσως μια από τις σημαντικότερες κινηματογραφικές δημιουργίες του πρόσφατου αμερικανικού κινηματογράφου.

Κρίνοντας από λεγόμενα του ιδίου του Κρίστοφερ Νόλαν, με τον «Οπενχάιμερ» θέλησε να μεταφέρει τον θεατή μέσα στο μυαλό και την εμπειρία ενός ανθρώπου που βρέθηκε στο κέντρο μιας εφεύρεσης που σήμανε τη μεγαλύτερη αλλαγή στην Ιστορία της ανθρωπότητας στον 20ό αιώνα. «Είτε μας αρέσει είτε όχι, ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ είναι το πιο σημαντικό πρόσωπο που έζησε ποτέ» είπε ο Νόλαν. «Καλώς ή κακώς δημιούργησε τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Και πρέπει να δούμε την ιστορία του για να τον πιστέψουμε». Γι’ αυτό και σε αυτήν την ταινία, όπως και σε μια προηγούμενή του, τη «Δουνκέρκη», που αφορά τη δράση των συμπατριωτών του κατά τη διάρκεια μιας από τις πιο νευραλγικές πολεμικές επιχειρήσεις στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Νόλαν προτίμησε να αφήσει κατά μέρος τους παιχνιδιάρικους» δαιδάλους που χαρακτηρίζουν πολλές ταινίες του («Memento», «Inception», «Interstellar», «Tenet», «Prestige») και να παραμείνει όσο το δυνατόν πιο πιστός στα ιστορικά γεγονότα, έτσι όπως έχουν καταγραφεί, προσθέτοντας ταυτόχρονα τη γνώμη του για την ηθική και την ύβριν γύρω από τον ίδιο τον άνθρωπο Ρόμπερτ Τζ. Οπενχάιμερ. Βλέπουμε λοιπόν έναν επιστήμονα που εν τέλει δεν άντεχε το ανθρώπινο αίμα με το οποίο είχε βάψει τα χέρια του αλλά βλέπουμε επίσης και την παγίδα που του έστησε η ίδια η κυβέρνηση την οποία υπηρέτησε, «αδειάζοντάς» τον στεγνά όταν το έργο του τελείωσε (αυτό είναι το σημείο το οποίο κάνει την ταινία διαχρονικά επίκαιρη). Για τον Νόλαν, ο κινηματογράφος είναι ένα αφηγηματικό μέσο που έχει την ικανότητα να παρασύρει με τρόπο μοναδικό το κοινό στην υποκειμενική εμπειρία, αφήνοντάς το να κρίνει τα γεγονότα μέσα από τα μάτια των χαρακτήρων αλλά δίνοντας και μία πιο αντικειμενική σκοπιά. «Αυτή ήταν η πρόκληση της ταινίας, να πούμε μέσα από την οπτική του την ιστορία ενός ανθρώπου που έχει εμπλακεί σε μία συναρπαστική και καταστροφική αλληλουχία γεγονότων, για τους σωστούς όμως λόγους».

Δεν είναι λίγοι αυτοί που με τα χρόνια έχουν φτάσει στο σημείο να πιστεύουν ότι ο 53χρονος σήμερα Κρίστοφερ Νόλαν (30 Ιουλίου 1970, Λονδίνο) είναι κυριολεκτικά ένας ιδιοφυής καλλιτέχνης. Αλλά συγχρόνως είναι και ένας θαυμάσιος έμπορος των προϊόντων του. Αυτό φάνηκε από τη δεύτερη κιόλας ταινία του, το «Memento» (2000), που πριν καν προβληθεί στις αίθουσες είχε δημιουργήσει κλίμα γύρω του ως μια ταινία γυρισμένη ανάποδα, δηλαδή από το τέλος προς την αρχή. Ο Κρίστοφερ Νόλαν έδειχνε έτοιμος να πιάσει τον ταύρο από τα κέρατα για να δηλώσει το «παρών» του – και τα κατάφερε. Δίνοντας το φιλί της ζωής στον Μπάτμαν με μια τριλογία που θεωρείται κάτι πέρα από μια απλή μεταφορά του κόμικ της DC στο σινεμά, έγινε ένας από τους πιο αξιόλογους auteur των τελευταίων 25 χρόνων. Αυτή η ικανότητά του να δημιουργεί θέμα με τις ταινίες του δεν σταμάτησε ποτέ να αποτελεί χαρακτηριστικό του, πέρα από το σώμα των ίδιων των ταινιών του, που ποτέ δεν περνούν αδιάφορες. Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ταινία του «Inception» που το 2020 προβλήθηκε ξανά στις αίθουσες, αφορμής δοθείσης της δεκαετούς επετείου της. Ο Νόλαν γύρισε ένα ειδικό βίντεο στο οποίο μιλάει για την εμπειρία της δημιουργίας της σαν εισαγωγή στην ταινία. Παράλληλα όμως με την εισαγωγή του «Ιnception» έρχεται και το ουσιαστικό «δόλωμα» μιας… άλλης ταινίας του για τον υποψήφιο θεατή: η εισαγωγή συνοδεύεται από σκηνές της ταινίας που επρόκειτο να διανεμηθεί αργότερα, του «Tenet». Ετσι, ο Νόλαν κατάφερε να διαμορφώσει έναν ολόκληρο μύθο γύρω από το «Tenet» προτού ο κόσμος δει την ταινία!