Οι «εικονικές λίστες» {LF}των μεγαλοοφειλετών της ΑΑΔΕ

Οι φορολογικές αρχές της χώρας, η ΑΑΔΕ σήμερα, εξακολουθούν να αποτελούν έναν από τους πιο αναχρονιστικούς θεσμούς της ελληνικής οικονομίας. Η συλλογή φόρων σημαίνει τρία βασικά πράγματα. Πρώτον, τη συλλογή των δηλωθέντων φόρων κατανάλωσης (ΦΠΑ), εισοδήματος φυσικών προσώπων και κερδών επιχειρήσεων. Δεύτερον, την αποκάλυψη των μη δηλωθέντων φόρων, την αντιμετώπιση δηλαδή της φοροαποφυγής και της φοροδιαφυγής. Τρίτον, την είσπραξη των εσόδων από το δεύτερο.

Σήμερα η ΑΑΔΕ δηλώνει χρέη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων προς την Εφορία ύψους 107 δισ. ευρώ. Πρόκειται μάλλον για ανέκδοτο. Προφανώς αυτό το χρέος είναι πλασματικό. Μια πιο λεπτομερής ματιά δείχνει ότι τα 84 δισ. ευρώ τα χρωστούν 9.000 φορολογικοί κωδικοί επιχειρήσεων και φυσικών προσώπων. Είμαι σίγουρος ότι πρόκειται για επιχειρήσεις που έχουν χρεοκοπήσει προ πολλού και φυσικά πρόσωπα που δεν είναι εν ζωή. Αμφιβάλλω αν και ένα ευρώ είναι διεκδικήσιμο.

Μένουν περίπου 20 δισ. χρεών που το 60% είναι φόροι και το 40% άλλες κατηγορίες προστίμων (αυθαίρετα, πρόστιμα, κ.λπ.). Οι δεύτερες είναι πιο δύσκολα εισπράξιμες. Πλησιάζουμε πιο κοντά σε μια ρεαλιστική αποτίμηση των πραγματικών χρεών, που είναι διαχειρίσιμα, μπορούν να ενταχθούν σε ρυθμίσεις και αποτελούν αντικείμενο σωστής πολιτικής. Κάτι λιγότερο από 10 δισ. ευρώ.

Εντούτοις κάθε τόσο η ΑΑΔΕ δημοσιεύει τον κατάλογο των μεγαλοοφειλετών (άνω των 150.000 ευρώ), ως μια τελετουργική πράξη, υποχρεωτική φυσικά από τον νόμο, όπου διαβάζει κάποιος τη λίστα και φαντάζει ως κατάλογος μνημοσύνων. Συνεταιριστικές εταιρείες που έχουν κλείσει προ εικοσαετίας, η Αγροτική Τράπεζα, χρεοκοπημένες επιχειρήσεις κάθε μορφής και είδους, και  φυσικά πρόσωπα, πιθανόν και απόγονοι, ανύπαρκτα πλέον κατά κανόνα, μαζί με ονόματα από την Ανατολική Ευρώπη, που πιθανόν δραστηριοποιήθηκαν για λίγο χρόνο σε παράνομες δραστηριότητες στην Ελλάδα. Δυσκολεύεται κάποιος να βρει υπαρκτή γνωστή εταιρεία ή φυσικό πρόσωπο.

Ο αναχρονισμός είναι τριπλός. Η ΑΑΔΕ συλλέγει τους δηλωμένους φόρους, που είναι εύκολο και θέλει στοιχειώδη επιτήρηση, και τα πάει χάλια στη φοροδιαφυγή (από 20% του ΑΕΠ που είχε μειωθεί εν μέσω μνημονίων μέχρι το 2019, επέστρεψε σχεδόν στο 30% του ΑΕΠ το 2023). Από τη μια μεριά δεν συλλαμβάνει τη φοροδιαφυγή και από την άλλη προκειμένου να τη συλλάβει κάνει όλο και πιο περίπλοκα συστήματα ελέγχου που στρέφονται κατά δικαίων και αδίκων και καταλήγουν σε ρεκόρ δικαστικών υποθέσεων, εκατοντάδων χιλιάδων υποθέσεων σε εκκρεμότητα. Και το τρίτον, είναι εξαιρετικά φειδωλή στο να διαγράφει χρέη εταιρειών που έχουν κλείσει προ πολλού, επικαλούμενη ασφαλιστικές δικλίδες που είναι η διαδικασία εκκαθάρισης μιας εταιρείας, η αναζήτηση χρημάτων στο εξωτερικό, κ.λπ. Διαδικασίες που στην αναχρονιστική Ελλάδα κρατούν δεκαετίες, ενώ στην Ευρώπη ο μέσος χρόνος πέφτει διαρκώς και οι εκκαθαρίσεις διαρκούν το πολύ ένα με δύο χρόνια. Κοινώς η ευθυνοφοβία είναι το κύριο προσόν της ΑΑΔΕ. Επιβάλλει πρόστιμα με ασφάλεια δείχνοντας τη δικαστική οδό, δεν διαγράφει ποτέ χρέη, ακόμα και μη απαιτητά, και όταν καλείται να διασώσει μια βιώσιμη επιχείρηση δεν αναδιαρθρώνει τα χρέη όπως απαιτείται.

Ο αναχρονισμός έχει τεράστιες αναπτυξιακές συνέπειες. Ειδικά για μια οικονομία που συρρικνώθηκε κατά 25% την περίοδο 2010-2013, σταθεροποιήθηκε το 2014-2015, και έκτοτε ανακάμπτει με μέσο ρυθμό της τάξης του 2%-3%. Η οικονομία έχει πλέον μια δομική αδυναμία της ΑΑΔΕ να διαχειρίζεται τα χρέη και πολύ περισσότερο τη φοροδιαφυγή. Ταυτόχρονα έχει αδυναμία σύμπραξης με τράπεζες, εργαζομένους και προμηθευτές για ενεργή διαχείριση των οφειλών βιώσιμων ή και εν λειτουργία, αλλά υπό εκκαθάριση, εταιρειών. Παράλληλα οι τράπεζες διολισθαίνουν επί 15 χρόνια στη συνεχή μεταφορά των χρεών (άλλα 100 δισ. ευρώ), έχοντας τη γενναιόδωρη  και επαναλαμβανόμενη «κρατική διάσωση των ιδιωτικών τραπεζών». Η οικονομία εμφανίζεται δέσμια μιας μόνιμης «παγίδας ρευστότητας» και μιας μόνιμης «παγίδας χρέους», ωθώντας μέρος της οικονομίας οιονεί στην παραοικονομία. Ο φαύλος κύκλος αναπαράγεται. Ετσι έχουμε ένα ιδιωτικό χρέος που κινείται εικονικά, αλλά με ασφαλή αδράνεια των φορέων διαχείρισής του, στα 250-300 δισ. ευρώ, μαζί με το υπαρκτό δημόσιο χρέος των 400 δισ. ευρώ. Αυτό πολύ απέχει από μια βιώσιμη οικονομία που στοιχειωδώς να μπορεί να λειτουργεί με ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα και ένα αναπτυξιακό τραπεζικό σύστημα.

Ο Γιώργος Σταθάκης είναι πρώην υπουργός