Περί προξενικών σχέσεων

Το πρόσφατο δημοσίευμα περί της ενδεχόμενης παροχής προξενικών υπηρεσιών στα Κατεχόμενα δεν είναι κάτι νεοφανές. Ηδη από τον παρελθόντα Απρίλιο ανάλογο δημοσίευμα προκάλεσε την απάντηση του απερχόμενου ρώσου πρέσβη στην Κύπρο,  Στάνισλαβ Οσάτσι, αποκλείοντας την εν λόγω ενέργεια η οποία προεπιτάσσει τη σύναψη διπλωματικών σχέσεων μεταξύ των δύο μερών, κάτι που η Ρωσία δεν διατίθεται να πράξει.

Βέβαια, στη συγκαιρινή περίπτωση o ρώσος πρέσβης στην Κύπρο, Μουράτ Ζιαζίκοφ, ανέφερε πως η απόφαση σχετίζεται με την «εκπλήρωση των υποχρεώσεων της ρωσικής κυβέρνησης προς τους πολίτες της που διαμένουν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου», τονίζοντας ότι σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να δοθεί «πολιτική χροιά» στην επικείμενη εξέλιξη, γιατί η θέση της Μόσχας στο Κυπριακό παραμένει αμετάβλητη. Επικαλείται μάλιστα το παράδειγμα άλλων χωρών της Δύσης που διαθέτουν προξενική αντιπροσώπευση (High Commision Office) στα Κατεχόμενα, όπως οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Αυστραλία. Ενώ Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία έχουν εγκαθιδρύσει αντιπροσωπείες στα Κατεχόμενα, που τις αποκαλούν χώρους για αίτηση και εξασφάλιση βίζας.

Από την άλλη πλευρά αξίζει να επισημάνουμε τις 26 αντιπροσωπείες του ψευδοκράτους σε χώρες του εξωτερικού και συγκεκριμένα στις ΗΠΑ (Νέα Υόρκη & Ουάσιγκτον), στο Βέλγιο (Βρυξέλλες), στη Βρετανία (Λονδίνο), στην Ελβετία (Γενεύη), στην Ιταλία (Ρώμη), στη Σουηδία (Στοκχόλμη), στη Γερμανία (Βερολίνο), στη Γαλλία (Στρασβούργο), στην Ουγγαρία (Βουδαπέστη), στη Φινλανδία (Ελσίνκι), στο Αζερμπαϊτζάν (Μπακού), στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (Αμπου Ντάμπι), στο Πακιστάν (Ισλαμαμπάντ), στο Κατάρ (Ντόχα), στο Ομάν (Μουσκάτ), στο Κουβέιτ, στο Μπαχρέιν (Μανάμα), στο Κιργιστάν (Μπισκέκ) και στην Τουρκία (Αγκυρα, Κωνσταντινούπολη, Μερσίνη, Σμύρνη, Γκαζιαντέπ, Αττάλεια και Τραπεζούντα).

Στον βαθμό που οι προξενικές σχέσεις «καλύπτουν το σύνολο των σχέσεων που δημιουργούνται μεταξύ του κράτους αποστολής και του κράτους διαμονής», το ερώτημα που εγείρεται είναι εάν η συγκεκριμένη ενέργεια αποτελεί μορφή νομικής αναγνώρισης του ψευδοκράτους. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το δικαίωμα της πρέσβευσης (σύμφωνα με τη Σύμβαση της Βιέννης του 1963 για τις προξενικές σχέσεις), δηλαδή η ικανότητα σύναψης διπλωματικών σχέσεων μέσω της αποστολής και αποδοχής διπλωματικών αποστολών ανήκει ipso jure στα κυρίαρχα κράτη, απορρέοντας από την εσωτερική τους κυριαρχία – ανεξαρτησία και αποτελώντας ένα από τα χαρακτηριστικά της ιδιότητάς τους ως υποκειμένων του διεθνούς δικαίου, η εν λόγω πρακτική δημιουργεί ένα πρόβλημα ως προς την έννοια της νομικής προσωπικότητας του ψευδοκράτους.

Από τη στιγμή που το διεθνές δίκαιο αποκρυσταλλώνει την πρακτική των κρατών στην ιστορική διαχρονία είναι ηλίου φαεινότερο ότι η αναγνώριση του ψευδοκράτους ως ανεξάρτητης κρατικής οντότητας μόνο από την Τουρκία και η απονομή καθεστώτος παρατηρητή στον Οργανισμό Τουρκογενών Κρατών, δεν παράγει κανένα νομικό ή πολιτικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, οφείλουμε να προσημειώσουμε ότι οι όποιες αβελτηρίες στη διαχείριση του Κυπριακού σχετίζονται με την πολιτική του ελλαδικού κέντρου, όταν στα μέσα της δεκαετίας του 1950 αναγνώρισε κυριαρχικά δικαιώματα της Τουρκίας στη Μεγαλόνησο.

Για να ακολουθήσουν, μετά την τουρκική εισβολή και κατοχή, οι διπλωματικές προσπάθειες για την επίλυση του ζητήματος σε διακοινοτικό επίπεδο, καταλήγοντας σε πολυμερείς διαπραγματεύσεις, αποδεχόμενοι (Ελλάδα – Κύπρος) ως ισότιμους συνομιλητές τον εισβολέα (Τουρκία), που δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία, και την πολιτική ηγεσία του ψευδοκράτους.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πειραιά