«Σάρκα και οστά στο ιερό»

Μήτσος Παπανικολάου

Ποιητικά Εργα
και Αθησαύριστα Πεζά
Απαντα τα Ευρεθέντα

Φιλολογική έκδοση
Εισαγωγή – Επιμέλεια – Σημειώσεις Μιχαήλ Χ. Ρέμπας, Εκδόσεις όγδοο, 2023

Ο «καταραμένος» ποιητής της Ελλάδας του Μεσοπολέμου επανεισάγεται στο σώμα της νεοελληνικής λογοτεχνίας ως δημιουργός αξιώσεων. Ποίηση χαμηλόφωνη, αλλά κραταιή, μεταφράσεις – εύστοχες αναδιατυπώσεις της γαλλo-ισπανικής ποίησης, πεζογραφήματα απρόβλεπτα «μοντέρνα», «δημοσιογραφικά» σημειώματα φωτίζουν έναν ποιητή που δεν διστάζει να μπει στην αρένα της ποίησης στα 16 του για να την υπηρετήσει πιστά ως τα 43, όταν ενδίδει οριστικά στη θανάσιμη γοητεία των εξαρτήσεων. «Λίγα χρόνια πέρασαν κι όμως είμαι ένας ξένος». Η έκδοση αυτή, αν και θα μπορούσε να είναι περισσότερο τυπογραφικά προσεγμένη, φέρνει τη φωνή του Μήτσου Παπανικολάου στον λόγο της εποχής μας, ξεδιπλώνοντας σε όλο της το εύρος μια ποίηση που, κυρίως οι νεότεροι, κάποτε σιγοψιθυρίσαμε «Μέσα στη βοή του δρόμου» μαζί με τους Domenica.

Ανίζ Κολτζ

Το αλλού των λέξεων
και άλλα ποιήματα

Μετάφραση-Εισαγωγή Μαρία Παπαδήμα, Επίμετρο Νίκος Ζόμπολας, Ζωγραφικά έργα Στέφανος Ρόκος, Εκδόσεις Στερέωμα, 2023

«Τραχιές οι λέξεις

διαγράφουν μια παράξενη ποίηση»

Η «παράξενη» ποίηση της Ανίζ Κολτζ (Λουξεμβούργο 1928-2023), πολυβραβευμένης ποιήτριας της ευρωπαϊκής λογοτεχνικής σκηνής, που γράφει «ακουμπισμένη στην αιωνιότητα», μεταφέρεται στα ελληνικά από τη Μαρία Παπαδήμα, με ευαίσθητα ζωγραφικά έργα του Στέφανου Ρόκου που παραπέμπουν στην ενασχόλησή της με τα παιδιά και τον λόγο τους. Σε μια εξαιρετικά επιμελημένη έκδοση, κατατίθεται στο ελληνικό κοινό επιλογή αντιπροσωπευτικών ποιημάτων από 9 συλλογές της Κολτζ. «Ελεύθεροι στη σκλαβιά» μιας ποίησης υψηλής στόχευσης, φεύγουμε «με τη βαλίτσα μεγάλη σαν φέρετρο», «έξω από τον κήπο της Εδέμ», «με την πεποίθηση πως ανήκουμε στο φως» και, κυρίως, «με την ελπίδα να τα ξαναζήσουμε όλα αργότερα για μια ακόμη φορά».

Γκιλβίκ

Η Θάλασσα

Μετάφραση – Εισαγωγή – Επίμετρο Γιάννης Παλαβός, Εκδόσεις Gutenberg, 2023

«Ρόλος του ποιητή είναι να δώσει σάρκα και οστά στο ιερό»

Η ιδιαίτερα φροντισμένη έκδοση τηςΘάλασσας, ενός από τα εκτενέστερα και πιο αντιπροσωπευτικά ποιήματα του Εζέν Γκιλβίκ (ή απλώς Γκιλβίκ), σε εξαιρετική μετάφραση του Γιάννη Παλαβού, όντως μας εξοικειώνει με την ιερή διάσταση του φυσικού κόσμου, του ανθρώπου, του πεπερασμένου χώρου και χρόνου τής εδώ ζωής. Το έργο του ποιητή της Βρετάνης, από τους κορυφαίους της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, παραμένει σχεδόν άγνωστο στα ελληνικά. Ετσι, ηΘάλασσαέρχεται ως μία παρότρυνση να εντρυφήσουμε συστηματικότερα σε μια ποίηση δωρική, ιδιαίτερης μουσικότητας, που αφήνει όλο το περιθώριο να αναστοχαστούμε τη σιωπή που ακολουθεί τους στακάτους, μονολεκτικούς συχνά στίχους της, ή απλά να απολαύσουμε ποιήματα που δεν παύουν να μας υπενθυμίζουν:«Γιατί όχι εγώ/ η θάλασσα/ γιατί όχι εγώ/ ψηλά;»

Ανθολογία ποίησης

σύγχρονων και νέων γυναικών
του αραβικού κόσμου

Ανθολόγηση, επιμέλεια και μετάφραση
από τα αραβικά Πέρσα Κουμούτση,
Εκδόσεις Νίκας, 2023.

«Μας τρύπησε το δειλινό.

Μας χτύπησαν αλύπητα τα όνειρα

ενώ βρισκόμαστε ακόμα στην αρχή της νύχτας»

Νοζούμ ελ Γάνεζ

(Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα)

Η παρατεταμένη νύχτα, η βιαιότητα του δειλινού, το γεγονός ότι «ζωή υπάρχει μόνο όταν την παρακαλουθείς από απόσταση» (Ιμάν Μισράλ, Αίγυπτος) δεν φαίνεται να αποθαρρύνουν ούτε στο ελάχιστο τις ποιήτριες από 14 αραβικές χώρες που ανθολογούνται σε μετάφραση από το πρωτότυπο της εξαιρετικής Πέρσας Κουμούτση, στην ιδιαίτερα αξιόλογη αυτή έκδοση. Πρόκειται για ποιήματα λιτά, αφοπλιστικής τόλμης και ειλικρίνειας, εμποτισμένα από την αύρα της Ανατολής, αλλά οικουμενικά, ενίοτε ερωτικά και σχεδόν πάντα πολιτικά, εφόσον η καθαρή κρίση, η γενναιοφροσύνη, η ανένδοτη αγάπη και τρυφερότητα – κυρίως απέναντι στο κακό – συνιστούν πολιτικούς όρους. «Κι εγώ σήμερα/ διαμορφώνω εκείνο το ψηφίο/ που θα μαρτυρήσει ότι πέρασα από εδώ» (Χαγιάτ ελ Ράγιες, Τυνησία). Είναι ξεχωριστό προνόμιο να παρακαλουθούμε τις γυναίκες αυτές να αφήνουν τη μαρτυρία τους στον κόσμο μέσω της ποίησης.

Τζων Κητς

Παραμονή της Αγι’ Αγνής

Εισαγωγή, μετάφραση και σχόλια του Αθανάσιου Δημ. Οικονόμου, Εκδόσεις Οδός Πανός, 2023

Ποίηση
Εκλογή από το έργο του Τζων Κητς

Μετάφραση, σχόλια, επίμετρο Γιώργος Βάρσος, Εκδόσεις Gutenberg, 2022

Τζων Κητς: Τον μετέφρασε και τον δημοσίευσε στα ελληνικά, «ως εκ των αρίστων» ο Κωνσταντίνος Καβάφης ήδη το 1892. Εκτοτε, το έργο ενός ποιητή που έβρισκε «θαυμασμού άξιο το πόσο πολύ τον διαβάζει ο κόσμος», αφού «δεν θα αφήσει έργο αθάνατο», μεταφράζεται και ξαναμεταφράζεται στα ελληνικά. Πρόσφατη απόδειξη οι άνω δύο δίγλωσσες μεταφράσεις. Αν και η πρώτη είναι άνιση γλωσσικά, καταπιάνεται με ένα άγνωστο κείμενο του Κητς, ενώ η δεύτερη, ιδιαίτερα προσεγμένη, μας χαρίζει στιγμές ιδιαίτερης αναγνωστικής απόλαυσης:

«Μη μου κοκκινίζεις! μη μου/ λες δεν το ποθείς, καλή μου!/ μη, γιατί αν γελά το χείλι,/ σου λερώνει το μαντήλι.

Κοκκινίζει και το ναι σου,/ κόκκινα και τα ποτέ σου/ κι όσα του μυαλού ανήσυ-/ χα έχουν μόλις αρχινίσει».

Η τρίτη ποιητική συλλογή
της Δήμητρας Κωτούλα
«Θα ήσουν παντελώς ανυπεράσπιστος» κυκλοφόρησε το 2021 από τον «Πατάκη»