Προχωρημένη ηλικία και ευεξία

Στο τελευταίο Harvard Gazette φιλοξενείται άρθρο με τίτλο: «Είναι η ηλικία απλά ένας αριθμός; Ρωτήστε τον Biden και τον Trump». Οι δύο πολιτικοί, αν και ηλικίας 80 και 77 ετών αντίστοιχα, διεκδικούν πάλι την Προεδρία των ΗΠΑ. Αν και για την ηλικία του Biden εκφράζονται κατά καιρούς επιφυλάξεις, για άλλους πολιτικούς η προχωρημένη ηλικία τους δεν απασχόλησε τον κόσμο. Παράδειγμα, ο γερουσιαστής του Vermont, Bernie Sanders, που το 2016 σε ηλικία 75 ετών διεκδίκησε για πρώτη φορά την Προεδρία και το 2020 σε ηλικία 79 ετών για δεύτερη φορά με τη στήριξη κυρίως των νέων του Δημοκρατικού Κόμματος.

Αφορμή για αυτή τη συζήτηση έδωσε μια πρόσφατη δημοσίευση στο Lancet που έδειξε ότι υπάρχει μια κατηγορία ηλικιωμένων ή καλύτερα υπερηλίκων (superagers) που παραμένουν νέοι τουλάχιστον όσον αφορά τη μνήμη τους σε αντίθεση με τους περισσότερους της ίδιας ηλικίας, των οποίων η μνήμη έχει προοδευτικά εξασθενήσει. Συγκεκριμένα μελετήθηκαν 64 superagers μέσης ηλικίας 82 ετών και 55 συνήθεις ηλικιωμένοι παρόμοιας ηλικίας. Σε μια παρακολούθηση πενταετίας που περιελάμβανε μεταξύ πολλών εξετάσεων και μαγνητικές τομογραφίες, βρέθηκε μικρότερη ατροφία περιοχών του εγκεφάλου στους superagers.

Επιπλέον, ανάλυση 89 άλλων κλινικών, δημογραφικών, και άλλων παραγόντων τρόπου ζωής, έδειξε ότι οι superagers είχαν πιο γρήγορες κινήσεις από τους συνομηλίκους τους (παρότι γυμνάζονταν με την ίδια συχνότητα) και καλύτερη πνευματική υγεία. «Η καλύτερη απόδοση των superagers σε σχέση με τους συνήθεις ηλικιωμένους μπορεί να είναι αποτέλεσμα όχι μόνο καλύτερης λειτουργίας της μνήμης, αλλά να αντανακλά διαφορές στα κίνητρα, και μεγαλύτερα επίπεδα επιμονής», σχολιάζει η ελληνικής καταγωγής καθηγήτρια του Harvard Αλεξάνδρα Τουρούτογλου.

Η διευθύντρια του Προγράμματος Νευροψυχολογίας στο Massachusetts General Hospital, Bonnie Wong, σημειώνει ότι «καθώς μεγαλώνουμε γινόμαστε λίγο πιο αργοί αλλά αυτό είναι φυσιολογικό μέρος της ζωής. Η διανοητική μας όμως απόδοση εξαρτάται από τη γενικότερη φυσική μας υγεία. Καλύτερα πάνε τα άτομα που είναι υγιή, είναι δραστήρια, συνεχώς κινούνται, διεγείρονται, κάνουν πράγματα καινούργια, καινοτόμα στην καθημερινή τους εμπειρία. Η καινοτομία είναι αυτό που βοηθάει να γίνονται καινούργιες συνάψεις μεταξύ των παλαιών και των καινούργιων νευρώνων».

Οι superagers δεν εκπροσωπούν την πλειονότητα των προχωρημένων στην ηλικία στους οποίους η μνήμη, η σωματική, διανοητική και ψυχολογική κατάσταση προοδευτικά αδυνατίζουν. Τα τελευταία χρόνια, η έννοια της «θετικής γήρανσης» (positive ageing) αναγνωρίζει παράγοντες πέραν της σωματικής και ψυχικής υγείας που μπορούν να είναι θετικοί για τον ηλικιωμένο. Ο θετικός ρόλος της θρησκευτικότητας και γενικότερα της πνευματικότητας έχει αποδειχθεί σε πολλές επιστημονικές μελέτες και δημοσιεύσεις.

Σε μια πρόσφατη μετα-ανάλυση 102 δημοσιεύσεων βασισμένη σε 79.918 άτομα μεγάλης ηλικίας τα ευρήματα έδειξαν ότι η πνευματικότητα και η θρησκευτικότητα είχαν προστατευτικό ρόλο, θετική σχέση με την ικανοποίηση από τη ζωή, τις κοινωνικές σχέσεις και την ψυχολογική ευεξία των ηλικιωμένων. Σε μια άλλη δημοσίευση από το Βέλγιο, βασισμένη σε 124 άνδρες και 155 γυναίκες, μέσης ηλικίας 76 ετών, τα ευρήματα έδειξαν ότι η ψυχολογική ευεξία (well-being) ήταν θετική στα άτομα που ήταν συνδεδεμένα με τον Θεό και τους άλλους. Αντίθετα, η εμπειρία της πνευματικότητας των ατόμων που ήταν συνδεδεμένα μόνο με τη φύση δεν συνοδεύετο με ανάλογη ευεξία.

Οπως γράφει ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας: «Ο σύγχρονος άνθρωπος δυσκολεύεται να διαχωρίσει το φυσικό από το υπερφυσικό». Προτείνει την ορθόδοξη λειτουργική ζωή και μάλιστα την Ευχαριστία ως λύση. «Η Ευχαριστία χαρίζει στον κόσμο τη γεύση της εσχατολογικής πραγματικότητας, η οποία μπαίνει στην ιστορία με την ευχαριστιακή σύναξη και κάνει εν τόπω και χρόνω δυνατή τη θέωσή μας».

Ο Δημήτριος Λινός είναι ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ, Lecturer Harvard Medical School, διευθυντής Χειρουργικής Κλινικής του Ομίλου ΥΓΕΙΑ και εθελοντής ιερέας