Αναγέννηση υποβρύχιων κήπων στο Αιγαίο

Mε μια πρωτοποριακή μέθοδο που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στις ελληνικές θάλασσες και έχει δοκιμαστεί ελάχιστες φορές παγκοσμίως, φυτεύτηκαν πριν από λίγες ημέρες υποβρύχιοι κήποι ποσειδωνίας στο Νοτιοανατολικό Αιγαίο. Για τη διαδικασία χρησιμοποιήθηκαν 12.000 σπόροι που συλλέχθηκαν από τις ακτές, αναπτύχθηκαν στο εργαστήριο ως το στάδιο των βλαστών και την προηγούμενη εβδομάδα μεταφυτεύτηκαν στον πυθμένα της θάλασσας.

Τα υποθαλάσσια λιβάδια αποτελούν έναν πολύτιμο σύμμαχο για τη ζωή στον πλανήτη. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, φιλοξενούν 1.400 είδη φυτών και ζώων και απορροφούν έως και 35 φορές περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από ό,τι τα τροπικά δάση. Παρ’ όλα αυτά, απειλούνται σοβαρά εξαιτίας της ανθρωπογενούς δραστηριότητας: μόνο στη Μεσόγειο τα τελευταία 50 χρόνια έχει καταστραφεί το ένα τρίτο της συνολικής τους έκτασης, ενώ για να ανακάμψει ένα κατεστραμμένο λιβάδι ποσειδωνίας απαιτείται χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 100 ετών… Για τον λόγο αυτόν οι ειδικοί τονίζουν ότι πρέπει να ληφθούν μέτρα με σκοπό την αποτελεσματική προστασία τους και παράλληλα προχωρούν σε «αναδασώσεις» των υποθαλάσσιων περιοχών που έχουν αποψιλωθεί.

Οπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» η Αναστασία Μήλιου, υδροβιολόγος και διευθύντρια ερευνών στο Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», οι ερευνητές του οποίου ανέλαβαν την καινοτόμα διαδικασία, η φύτευση πραγματοποιήθηκε στο νησί των Λειψών, στον κόλπο όπου βρίσκεται το υπό δημιουργία Καταφύγιο Θαλάσσιας Ζωής Αιγαίου. Το «Αρχιπέλαγος»  υλοποιεί εδώ και πέντε χρόνιά το δύσκολο εγχείρημα της υποβρύχιας επαναφύτευσης των θαλάσσιων λιβαδιών ποσειδωνίας, σε συνεργασία με ειδικούς επιστήμονες από το Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Essex Αγγλίας, με μεθοδολογίες που έχουν αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικών δημοσιεύσεων. Χρησιμοποιεί αποκλειστικά φυσικά και βιοδιασπώμενα υλικά, όμως μέχρι σήμερα η φύτευση γινόταν αποκλειστικά με τη χρήση μοσχευμάτων, δηλαδή θραυσμάτων των φυτών που είχαν ξεριζωθεί από άγκυρες σκαφών ή από έντονη θαλασσοταραχή. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα και από τις ελάχιστες παγκοσμίως, την προηγούμενη εβδομάδα χρησιμοποιήθηκαν φυτά που αναπτύχθηκαν από σπόρους ποσειδωνίας.

«Αυτό συνέβη επειδή φέτος είχαμε μια μοναδική ευκαιρία, ένα πολύ σπάνιο φαινόμενο που παρατηρείται περιοδικά ανά 5-10 χρόνια: τον συντονισμό – χρονικά – της ανθοφορίας με την καρποφορία των υποβρύχιων δασών. Κάτι αντίστοιχο είχε συμβεί το 2012» λέει η Αναστασία Μήλιου. «Η φετινή χρονιά ήταν πολύ παραγωγική, συλλέξαμε 12.000 σπόρους. Επί τρεις μήνες προετοιμάζαμε την πειραματική φύτευση καταγράφοντας την ανάπτυξή τους τόσο σε συνθήκες εργαστηρίου όσο και σε χώρους φύλαξης και ανάπτυξης μέσα στη θάλασσα. Οταν οι βλαστοί έφτασαν στο κατάλληλο μέγεθος φυτεύτηκαν, ενώ παράλληλα εφαρμόστηκαν διαφορετικές πειραματικές πρακτικές, σε διάφορα βάθη, με στόχο να προσδιοριστούν οι πιο αποτελεσματικοί τρόποι φύτευσης.

Θα παρακολουθούμε συστηματικά την εξέλιξή τους επί τουλάχιστον τρία χρόνια, καθώς οι υποβρύχιοι κήποι έχουν ανάγκη από μεγάλη φροντίδα. Σκεφτείτε ότι ο ρυθμός ανάπτυξης αυτών των φυτών είναι περίπου 6 εκατοστά τον χρόνο, διότι η φωτοσύνθεση καθυστερεί μέσα στη θάλασσα» προσθέτει. «Κι όμως, παρατηρούμε ότι οι υποβρύχιοι κήποι που φυτεύσαμε τα προηγούμενα χρόνια αποτελούν ήδη οικότοπο για πολλά θαλάσσια είδη».

Τι είναι η ποσειδωνία

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ποσειδωνία δεν είναι είδος φυκιού αλλά ένα ανώτερο είδος φυτού, αντίστοιχο με αυτά της στεριάς. Σχηματίζει ένα βαθύ ρίζωμα με το οποίο συγκρατεί το ίζημα του πυθμένα και με αυτόν τον τρόπο αποτελεί έναν ανεκτίμητο «φυσικό φράχτη». Συναντάται μόνο στη Μεσόγειο, από τα ρηχά νερά έως και σε 50 μέτρα βάθος, και στα φυτά της βασίζονται η καθαρότητα και η παραγωγικότητα των θαλασσών μας, καθώς εκεί ζουν περισσότερα από 300 είδη φυκών και πάνω από 1.000 είδη θαλάσσιων ζώων.

Σήμερα απειλείται από την ανεξέλεγκτη αγκυροβολία, τις καταστροφικές πρακτικές αλιείας και την εντατική ιχθυοκαλλιέργεια κοντά σε λιβάδια. Σύμφωνα με το «Αρχιπέλαγος», η καταστροφή ενός λιβαδιού ποσειδωνίας συνεπάγεται όχι μόνο τον αφανισμό ενός ολόκληρου οικοσυστήματος αλλά και την εκ νέου απελευθέρωση όλης της ποσότητας μπλε άνθρακα που αποθηκεύεται σε αυτό.