Ο Μάνος στο Μάτι

Ηταν τον Αύγουστο του 2007, τότε με τις μεγάλες πυρκαγιές στην Ηλεία. Κι ήταν, νομίζω, η πρώτη φορά που παρακολουθήσαμε μια καταστροφή σε ζωντανή μετάδοση. Τα κανάλια είχαν συνεχή ροή ειδήσεων με ρεπορτάζ για την τραγωδία. Μαύρισαν οι οθόνες μας και οι ψυχές μας από τα πλάνα με τα καμένα σπίτια, τα καμένα δένδρα, τα καμένα ζώα, τους καμένους ανθρώπους. Τότε μου τηλεφώνησε ένα βράδυ, μετά τα μεσάνυχτα, ο Μάνος Ελευθερίου. Είπε το κλασικό του «Μάνος εδώ, ενοχλώ;» και όταν τον διαβεβαίωσα ότι δεν κοιμόμουν – πώς να κοιμηθώ με αυτά που έβλεπα στην τηλεόραση; – άρχισε να απαγγέλλει. Ετσι, χωρίς εισαγωγή, χωρίς να μου εξηγήσει για ποιον λόγο. «…Μάτια, χεράκια, στόματα, ιστορήστε μου / τον πόνο κάποιας ώρας, κάποιου τόπου / μάτια, χεράκια, στόματα ιστορήστε μου / τον πόνο των Πραγμάτων και του Ανθρώπου». Η φωνή του έσπαγε καθώς έλεγε του στίχους του Καρυωτάκη (τον λάτρευε για τις αναφορές του στην επαρχία), ήμουν σίγουρη ότι από τα μάτια του κυλούσαν δάκρυα. «Δεν αντέχεται αυτό» επαναλάμβανε για μια οικογένεια που, εκτός από τον πατέρα, όλα τα μέλη της είχαν καεί μέσα στο αυτοκίνητο προσπαθώντας να διαφύγουν. Και μιλούσε σαν να είχε και εκείνος ένα μερίδιο ευθύνης για το κακό. Αυτός ήταν ο Μάνος.

Σαν σήμερα, πριν από πέντε χρόνια, τα χαράματα της Κυριακής και ανήμερα της Αγίας Μαρκέλας (τότε που «…σ’ αγόρασα χρυσή κλωστή και κόκκινη κορδέλα») έφυγε ο Μάνος λίγες ημέρες μετά από μία επέμβαση που είχε πάει καλά και από την οποία είχε ανανήψει. Σαν να το έσκασε ο μπαγάσας από κάποιο παράθυρο που ξεχάστηκε ανοιχτό. Σαν να φόρεσε το λευκό, καλοκαιρινό του κοστούμι από σαντακρούτα, να πήρε την τραγιάσκα του και, ξαναβρίσκοντας την εφηβική του ευκινησία, να πήδηξε από το παράθυρο αφού πρώτα, ίσως, να έριξε μια μούντζα σε εμάς που μείναμε πίσω. Την άλλη μέρα ξέσπασε η φωτιά στο Μάτι. Κι εγώ, έχω από τότε την παρηγορητική εντύπωση ότι γι’ αυτό έφυγε ο Μάνος. Για να μη δει, να μην ακούσει, να μη μάθει ποτέ για τα όσα έγιναν εκείνη την ημέρα. Για τους ανθρώπους που λαμπάδιαζαν, για τους άλλους που, σε κάθε βήμα τους, άφηναν πίσω ένα κομμάτι από την καμένη σάρκα τους, για τους 104 νεκρούς, για τη φίλη του τη Χρύσα Σπηλιώτη.

Χθες το βράδυ είδα ένα όνειρο. Ηταν, λέει, ο Μάνος στο Μάτι, ανάμεσα στα αποκαΐδια. Και φορούσε τη λευκή σαντακρούτα του. Από το χέρι κρατούσε την Εβίτα Φύτρου που πήδηξε από τον γκρεμό σαν φλεγόμενη βάτος. Και τον αδελφό της, τον Ανδρέα, μαζί με τον πατέρα του που κάηκαν σφιχταγκαλιασμένοι. Και τα δίδυμα κοριτσάκια που κάηκαν κι αυτά αγκαλιασμένα. Και εκείνα τα «σαν καμένα κούτσουρα» που έμειναν στη θέση των ανθρώπων αλλά, στο όνειρο, ήταν και πάλι άνθρωποι. Λαμπεροί κι ερωτευμένοι. Και τη Χρύσα και όλους. Και τους έλεγε συριανές ιστορίες και για μια κουσελιάρα γειτόνισσα και για την αδελφή του τη Λιλή που, όταν ήταν μικρή, τη φώναζε Παύλοβα. Και γελούσαν. Και κάπου κάπου μας μούντζωναν.