Η εποχή του πολέμου των νέων τεχνολογιών

«Αναμφίβολα, ο πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας είναι ο πιο εξελιγμένος τεχνολογικά που έχει βιώσει η ανθρωπότητα μέχρι σήμερα. Ο πόλεμος και οτιδήποτε συνδέεται με αυτόν έχουν ξεκάθαρα αλλάξει και εξελιχθεί. Παρ’ όλα αυτά, η φύση του πολέμου, που οδηγεί τους ανθρώπους και τα κράτη να αντιπαρατίθενται, μένει ίδια». Η εκτίμηση ανήκει στο Ιδρυμα Friedrich Naumann, το οποίο παραπέμπει, επίσης, σε μια φράση του πιο γνωστού, ίσως, θεωρητικού του πολέμου στην παγκόσμια ιστορία, του Καρλ φον Κλάουζεβιτς: «Ο πόλεμος είναι επί της ουσίας μια πράξη βίας, με στόχο τον εξαναγκασμό του εχθρού να υποταχθεί στη βούλησή μας».

Ετσι, με αυτόν τον περιεκτικό τρόπο, περιγράφονται δύο από τις τρεις πλευρές οι οποίες σφραγίζουν τον πόλεμο που συνεχίζεται στην Ουκρανία εδώ και πάνω από 500 ημέρες: αφενός, η ραγδαία και εντυπωσιακή εξέλιξη των μέσων διεξαγωγής του και ο καθοριστικός ρόλος των νέων τεχνολογιών και, αφετέρου, ο αέναος και αμετάβλητος «χαρακτήρας» που έχουν οι πόλεμοι σε κάθε εποχή.

Υπάρχει, όμως, και μια τρίτη πλευρά για να ολοκληρωθεί η εικόνα. Αυτή η οποία διαψεύδει κατηγορηματικά όσους θεωρούσαν ότι είναι αδύνατοι στην εποχή μας και ειδικά στην Ευρώπη οι πόλεμοι τέτοιας μορφής. Ανάμεσά τους και τον τέως πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου, Μπόρις Τζόνσον, ο οποίος δήλωνε τον Νοέμβριο του 2021, μόλις τρεις μήνες πριν από τη ρωσική εισβολή: «Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι οι παλιές αντιλήψεις που αφορούν μεγάλες μάχες μεταξύ τεθωρακισμένων επί ευρωπαϊκού εδάφους έχουν ξεπεραστεί»…

Τι σημαίνουν όλα τα παραπάνω; Με απλά λόγια: Οσα συμβαίνουν στην Ουκρανία περιέχουν ταυτόχρονα «επεισόδια» από παλαιότερες ένοπλες συγκρούσεις και «σκηνές» από πολέμους προσεχώς. Αποτυπώνουν μια διαπάλη του παλιού με το νέο – των χαρακωμάτων, του πυροβολικού και της μάχης σώμα με σώμα με τα drones, τους δορυφόρους και τον ψηφιακό σχεδιασμό. Μια διαπάλη στην οποία, όμως, το νέο (από άποψη μορφής) δείχνει να κερδίζει διαρκώς έδαφος – ειδικά εάν ισχύει αυτό που πρόβλεψε στις 30 Ιουνίου ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ, στρατηγός Μαρκ Μίλεϊ: ότι σε 10-15 χρόνια από σήμερα, το ένα τρίτο των πιο προηγμένων στρατών του πλανήτη θα είναι ρομποτικοί και θα βασίζονται στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πλοία και τεθωρακισμένα και σε στρατηγούς οι οποίοι θα λειτουργούν με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης.

Τα τρία, συν ένα, καθοριστικά στοιχεία. Ποια είναι, όμως, τα ιδιαίτερα στοιχεία αυτού του πολέμου που ενισχύουν την εκτίμηση ότι το νέο κερδίζει έδαφος; Σύμφωνα με μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση των Eurasian Times είναι κυρίως τρία.

Το πρώτο έχει να κάνει με το Διάστημα, το οποίο αξιοποιείται όσο ποτέ άλλοτε και σε βαθμό ώστε ακόμη και ιδιωτικές εταιρείες να συμμετέχουν ενεργά. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει, αναμφίβολα, η Starlink του Ιλον Μασκ, που με τους δορυφόρους της και τις επίγειες μονάδες αναμετάδοσης κατάφερε όχι απλώς να διατηρήσει ζωντανές τις επικοινωνίες των Ουκρανών, αλλά και να τους προσφέρει σχετική υπεροχή σε επίπεδο άμεσης αποτύπωσης της κατάστασης στα πεδία των μαχών, παρά το εκτεταμένο δίκτυο δορυφόρων που επί δεκαετίες έχουν αναπτύξει οι Ρώσοι.

Το δεύτερο στοιχείο αφορά τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα οποία διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο και για τις δύο πλευρές, τόσο ως οπλικά συστήματα ως και ως μέσα κατασκοπείας του αντιπάλου και εντοπισμού της θέσης του. Τα τουρκικά Bayraktar ΤΒ2 και τα αμερικανικά Switchblade που χρησιμοποιεί το Κίεβο, όπως και τα drones-καμικάζι Lancet και τα ιρανικά Shahed που διαθέτει η Μόσχα έχουν γίνει πλέον παγκοσμίως γνωστά, αποτελώντας ταυτόχρονα το φόβητρο της άλλης πλευράς, καθώς μπορούν να επιφέρουν καίρια πλήγματα με σχετικά μικρό κόστος (σε αντίθεση με τα πολύ πιο ακριβά μέσα και τους πυραύλους που χρησιμοποιούνται για την αναχαίτισή τους).

Τέλος, όπως σημειώνει το ίδιο ρεπορτάζ, «ο πόλεμος στην Ουκρανία αποδεικνύεται ένα δοκιμαστικό πεδίο για την τεχνητή νοημοσύνη». «Η Ουκρανία είναι ένα εργαστήριο στο οποίο αναπτύσσεται η επόμενη μορφή πολέμου. Δεν είναι ένα εργαστήριο που λειτουργεί περιφερειακά, αλλά βρίσκεται στο επίκεντρο, μια διαρκής και άνευ προηγουμένου προσπάθεια να ρυθμιστούν, να προσαρμοστούν και να βελτιωθούν τα συστήματα που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη έτσι ώστε να μπορούν να αναπτυχθούν άμεσα. Είναι μια προσπάθεια που ανοίγει τον δρόμο για τον μελλοντικό πόλεμο της τεχνητής νοημοσύνης», λέει ο πρώην αναπληρωτής επικεφαλής του κέντρου επιχειρήσεων στην αμερικανική διοίκηση κυβερνοπολέμου.

Σε αυτά, ο Economist, στο μεγάλο του αφιέρωμα για το μέλλον του πολέμου, προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο: Το γεγονός ότι «η τεχνολογία βαθαίνει την εμπλοκή των πολιτών στον πόλεμο», προσδίδοντάς του ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά. Πρόκειται για ένα είδος «κοινωνικοποίησης του ψηφιακού πεδίου μάχης», όπως σημειώνει ο Κούμπο Μάτσακ, της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού – που διευκολύνεται καθώς, σύμφωνα με το βρετανικό περιοδικό, «η συνδεσιμότητα και η διάδοση των smartphones έχει αλλάξει την παλιά μορφή της συνεργασίας ανάμεσα σε στρατό και πολίτες, όπως τη γνωρίσαμε από τα δίκτυα της αντίστασης στην κατεχόμενη Γαλλία κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο».

Συνύπαρξη παλιού και νέου. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, στη μεταβατική φάση που φαίνεται να βρίσκεται σήμερα η τεχνολογία και η μορφή του πολέμου, δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη η συνύπαρξη των κυβερνοεπιθέσεων και των «χειρουργικών» πληγμάτων με τις «κρεατομηχανές» τύπου Μαριούπολης και Μπαχμούτ, η οποία αλέθει ασταμάτητα δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες και αμάχους από κάθε πλευρά. Ούτε των επιχειρήσεων της προπαγάνδας, παραπληροφόρησης και παραπλάνησης του εχθρού με τις παραδοσιακές πολιορκίες πόλεων και τις μάχες χαρακωμάτων.

Οφείλουμε δε να μη λησμονούμε ότι, όπως επίσης σημειώνει ο Economist, «κανείς πόλεμος δεν είναι ίδιος με έναν άλλο». Και εξηγεί: «Μια σύγκρουση μεταξύ Κίνας και Ινδίας μπορεί να εξελιχθεί στην οροφή του κόσμου. Μια σινοαμερικανική σύρραξη για την Ταϊβάν θα συνοδευόταν από μεγαλύτερη εναέρια και ναυτική ισχύ, πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και αναταράξεις στο παγκόσμιο εμπόριο. Η αμοιβαία απειλή χρήσης πυρηνικών έχει πιθανότατα αποτρέψει την κλιμάκωση στην Ουκρανία (…) Ομως, σε μια σύγκρουση γύρω από την Ταϊβάν, η Αμερική και η Κίνα θα δελεάζονταν από την προοπτική να καταφέρουν η μία κατά της άλλης πλήγματα στο Διάστημα, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε πυρηνική κλιμάκωση, ειδικά εάν απενεργοποιούνταν οι δορυφόροι έγκαιρης προειδοποίησης και συντονισμού και ελέγχου».

Ο,τι, λοιπόν, μέχρι χθες θεωρούνταν απίθανο ή ξεπερασμένο, μπορεί αύριο να το βρούμε μπροστά μας. Εστω και σε μια σύγχρονη, εξελιγμένη και ψηφιακή – αλλά εξίσου φονική – μορφή.