Κλιματοθεραπεία για προνομιούχους

Ο Τιμ Ουίχατζ πρωτοάκουσε για την ανανεώσιμη ενέργεια στο Πανεπιστήμιο. Και πρωτοανησύχησε για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής το 2019, όταν σε μια επίσκεψή του στην Ινδονησία ένας ντόπιος τού είπε ότι οι ουρακοτάγκοι εξαφανίζονται. Επέστρεψε στο Σιάτλ αναστατωμένος κι άρχισε να διαβάζει. Οσο διάβαζε, τόσο περισσότερο αγχωνόταν για το οικολογικό του αποτύπωμα. Σταμάτησε να αγοράζει πράγματα που μπορεί μια μέρα να πετούσε, έκοψε το μπέιζμπολ, πήγαινε μεγάλους περιπάτους εφοδιασμένος με σακούλες και μάζευε σκουπίδια από τους δρόμους.

Μια μέρα έπεσε στην ιστοσελίδα της Ενωσης Κλιματικής Ψυχιατρικής, μέσω της οποίας προσφέρουν τις υπηρεσίες τους πάνω από 300 ψυχοθεραπευτές. Με μεγάλη δυσκολία βρήκε μία που είχε χρόνο να τον δει. Της μίλησε για τους φόβους του κι εκείνη του συνέστησε να σταματήσει να πληκτρολογεί «κλιματική αλλαγή» κάθε πρωί στο Reddit, να διακοσμήσει το διαμέρισμά του με πράγματα από τις τοπικές οργανώσεις Buy Nothing και να περιορίσει τα social media. Μ’ αυτά και μ’ εκείνα ένιωσε λιγότερο μόνος.

Η δημοσιογράφος του «New Yorker» Τζία Τολεντίνο έπαθε κι εκείνη έναν μικρό πανικό πριν από δύο χρόνια όταν διάβασε μια έκθεση για το κλίμα. Μίλησε έκτοτε αρκετές φορές με τον Ουίχατζ. Διάβασε το βιβλίο «Ψυχολογικές ρίζες της κλιματικής κρίσης» της αγγλίδας ψυχαναλύτριας Σάλι Ουάιντροουμπ, ιδρυτικού μέλους της Ενωσης Κλιματικής Ψυχολογίας. Και άρχισε να αναζητεί απάντηση στο εξής ερώτημα: αν ο στόχος είναι να παραμείνει βιώσιμος ο πλανήτης τον επόμενο αιώνα, ποιος είναι ο ενδεδειγμένος βαθμός πανικού και πώς μπορεί κανείς να τον διαχειριστεί;

«Οι πελάτες μου κινούνται μεταξύ άρνησης (πείθουν τον εαυτό τους δηλαδή ότι η κλιματική αλλαγή δεν είναι κάτι σοβαρό ή ότι κάποιος άλλος θα ασχοληθεί μ’ αυτήν) και μοιρολατρίας (καταλήγουν πως όλα είναι χαμένα και δεν μπορούν να κάνουν τίποτα)», της είπε η Λέσλι Ντέιβενπορτ, μια πρωτοπόρος στον τομέα της κλιματοθεραπείας στην πολιτεία της Ουάσιγκτον. «Εγώ τους παρακινώ να παραμένουν παρόντες και ενεργοί εν μέσω του φόβου και της θλίψης. Και να προσπαθούν να περιορίζουν τα αισθήματά τους σε διάστημα μιας ώρας την ημέρα, όπου να εξετάζουν τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν».

Λίγες εβδομάδες μετά τη συζήτησή της αυτή, η Τολεντίνο συνάντησε δύο αδελφές από τις Φιλιππίνες, την 22χρονη Ισαμπέλα Τανχούτκο, που σπουδάζει στο Parsons School of Design της Νέας Υόρκης, και την κατά έναν χρόνο μεγαλύτερη αδελφή της Νατάσα. Τα δύο κορίτσια μεγάλωσαν σε μια εύπορη οικογένεια στη Μανίλα, ευαισθητοποιήθηκαν όμως από νωρίς για τις καταστροφές που προκαλούσαν οι τυφώνες στους φτωχούς και ίδρυσαν την οργάνωση Kids for Kids που συγκεντρώνει χρήματα για τα θύματα των φυσικών καταστροφών. Οταν η δημοσιογράφος του «New Yorker» τις ρώτησε πώς διαχειρίζονται τα δικά τους συναισθήματα για το κλίμα, η Ισαμπέλα και η Νατάσα απάντησαν ότι το μεγαλύτερο άγχος στη ζωή τους το ένιωσαν το 2021, στη σύνοδο της Γλασκώβης για την κλιματική αλλαγή. «Ολοι συμπεριφέρονταν σαν να υπάρχει ακόμη καιρός. Ελεγαν για τη γενιά μας ότι είμαστε οικο-αγχώδεις, ότι ανησυχούμε για το μέλλον, η αλήθεια είναι όμως ότι ανησυχούμε για το παρόν. Οταν βλέπεις ανθρώπους να πνίγονται μπροστά σου, δεν μιλάμε πια για άγχος. Ημασταν στο Τουγκεγκαράο όταν επλήγη από τον τυφώνα Οδυσσέα, τον Νοέμβριο του 2020, κι είδαμε ανθρώπους να ουρλιάζουν ενώ ανέβαιναν τα νερά και να ψάχνουν τα παιδιά τους. Βάλαμε τα κλάματα. Πρέπει να διαχειριστείς αυτά τα συναισθήματα, αλλά δεν έχεις καιρό. Ο στόχος σου είναι να επιβιώσεις. Οι Δυτικοί ακολουθούν πάντα μια γραμμική δράση, σκέφτονται τι νιώθουν, ύστερα σκέφτονται πώς να δράσουν κι ύστερα δρουν. Εμείς τα κάνουμε όλα μαζί».

Είναι δικαιολογημένες οι ακραίες μέθοδοι στις οποίες καταφεύγουν ορισμένοι ακτιβιστές στη Δύση για να καταγγείλουν τη στάση των πετρελαϊκών εταιρειών ή τη χρήση ενεργοβόρων αυτοκινήτων; «Ναι, αλλά δεν είναι αποτελεσματικές», απαντά η Ντέιβενπορτ. «Η έρευνα γύρω από την μπιχεβιοριστική επιστήμη έχει δείξει ότι οι στρατηγικές που προκαλούν φόβο ή ενοχή επιφέρουν λιγότερες αλλαγές από εκείνες που εμπνέουν ελπίδα και δράση».

Η κλιματοθεραπεία μοιάζει να στηρίζεται στην πεποίθηση ότι το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε για να προστατεύσουμε τον κόσμο και το μέλλον είναι να διατηρήσουμε την ψυχική μας υγεία, καταλήγει η Τολεντίνο. Ο Ουίχατζ, πάντως, ύστερα από αρκετές συνεδρίες, διαγνώστηκε με ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας). Οπως του είπαν, χρησιμοποιούσε το άγχος για το κλίμα για να συγκαλύψει άλλα προβλήματα. «Μη με παρεξηγείτε, εξακολουθεί να με απασχολεί η κλιματική αλλαγή», είπε στη δημοσιογράφο. «Αλλά δεν με στοιχειώνει όπως παλιά. Υπάρχουν άνθρωποι φτιαγμένοι για να βελτιώνουν χωριά, πόλεις, χώρες. Δεν ανήκω σ’ αυτούς».

Ντιουν Λάνκαρντ (1959 – )

Η κλιματική αλλαγή σε μια νύχτα

Ηταν πέντε ετών όταν πρωτοπήγε στο Prince William Sound, μια περιοχή με νησιά, φιορδ και 150 παγετώνες στις νότιες ακτές της Αλάσκας. Κι ήταν τριάντα ετών όταν η Exxon Valdez έριξε 11 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου σε αυτά τα νερά, όπου η οικογένειά του ψάρευε για πολλές γενιές. «Ηταν σαν να συνέβη η κλιματική αλλαγή σε μια νύχτα», είπε στην Τζία Τολεντίνο. «Οι τιμές κατέρρευσαν, σημειώθηκαν διαζύγια και αυτοκτονίες, διαλύθηκαν συνεταιρισμοί, φίλοι και οικογένειες πολεμούσαν μεταξύ τους. Αλκοολισμός, ναρκωτικά, όλα εκτός ελέγχου.» Λίγες μέρες αργότερα πήγε στη λίμνη που φέρει το όνομα της φυλής του, Εγιάκ, και ζήτησε βοήθεια από τους προγόνους του. Στη συνέχεια ίδρυσε μια σειρά από μη κερδοσκοπικές οργανώσεις για την προστασία των ιθαγενών ψαράδων. «Χρειαζόμαστε τα συναισθήματά μας», είπε. «Αλλά πρέπει να τα ελέγχουμε, όχι να μας ελέγχουν».