Πώς ο Σουλτάνος {LF}είπε το «ναι»

Είναι 22.15, βράδυ Δευτέρας 10 Ιουλίου, στο Βίλνιους. Λίγες ώρες πριν από την έναρξη της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ, ο γενικός γραμματέας του, ο Γενς Στόλτενμπεργκ, εμφανίζεται στο βήμα μόνος, συγκεντρωμένος. Προς έκπληξη όλων, ανακοινώνει πως ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν «συμφώνησε να προωθήσει το ενταξιακό πρωτόκολλο της Σουηδίας στην τουρκική Εθνοσυνέλευση το συντομότερο δυνατόν». Είναι το τέλος ενός έτους τουρκικής παρακώλησης και ο επίλογος αυτού που η γαλλική «Le Monde» χαρακτήρισε ως «μία νέα τρελή μέρα διαπραγματεύσεων προς κάθε κατεύθυνση, με τον τούρκο πρόεδρο, πραγματικό κύριο των εξελίξεων».

Ο αιφνιδιασμός

Η μέρα είχε ξεκινήσει με μία απίστευτη δήλωση του Ερντογάν. Στη διάρκεια μιας σύντομης συνέντευξης Τύπου στην Κωνσταντινούπολη, προτού πετάξει για το Βίλνιους, συνδέει αιφνιδιαστικά την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ με την τουρκική ένταξη στην ΕΕ. «Πρώτα ανοίξτε τον δρόμο για την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ και μετά θα ανοίξουμε τον δρόμο στη Σουηδία», λέει, διευκρινίζοντας πως είχε μιλήσει σχετικά τηλεφωνικά, την προηγουμένη, με τον Τζο Μπάιντεν και θα ξαναμιλούσε για αυτό στο Βίλνιους. «Η χώρα μου έχει μια προσμονή, δεν μπορούμε να παραμένουμε άλλο σε αυτόν τον προθάλαμο της ΕΕ», προσθέτει. Πυροδοτεί αρχικά γενική δυσπιστία – δεν είχε προηγηθεί κανένα σημάδι προς αυτή την κατεύθυνση τους τελευταίους μήνες. Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Αγκυρας, που ξεκίνησαν επισήμως το 2005, βρίσκονται σε νεκρό σημείο από το 2019. «Ο Ερντογάν δεν αγαπά τίποτα περισσότερο από το να αιφνιδιάζει τους συνομιλητές του», σχολιάζει η Ασλί Αϊντιντασμπάς, ειδική εξωτερικών σχέσεων της Τουρκίας στο Ιδρυμα Brookings.

Η μπλόφα λειτούργησε

Πολύ γρήγορα, ωστόσο, στο Βίλνιους ο Γενς Στόλτενμπεργκ θυμίζει πως το θέμα αυτό δεν συμπεριλαμβάνεται στους όρους της τριμερούς συμφωνίας που υπογράφηκε στη Μαδρίτη, στη νατοϊκή σύνοδο του Ιουνίου 2022, ανάμεσα στη Σουηδία, τη Φινλανδία και την Τουρκία. Η ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ και οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας με την ΕΕ είναι «ξεχωριστά θέματα», επισημαίνουν από την πλευρά τους τόσο η Κομισιόν και ο γερμανός καγκελάριος όσο και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Ομως η μπλόφα του Ερντογάν λειτουργεί. Φτάνοντας στο Βίλνιους, το απόγευμα της Δευτέρας, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ συναντάται γύρω στις 19.30 με τον ισχυρό άνδρα της Αγκυρας, ανάμεσα σε δύο γύρους διαπραγματεύσεων με τον σουηδό πρωθυπουργό Ουλφ Κρίστερσον. «Καλή συνάντηση» γράφει αμέσως στο Twitter o Μισέλ. «Εξερευνήσαμε τις ευκαιρίες ώστε η συνεργασία μας να ξαναγίνει σημαντική και να ενεργοποιήσουμε εκ νέου τις σχέσεις μας». Μία δήλωση αρχών, αρκετά λιτή, που ανοίγει την πόρτα σε μία επανάληψη του διαλόγου ανάμεσα στις Βρυξέλλες και την Τουρκία, παρότι δεν τίθεται θέμα αναθέρμανσης της διαδικασίας ένταξης, που βρίσκει αντίθετη την κοινή γνώμη σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη. Πολλά θέματα θα μπορούσαν, πάντως, να ξαναμπούν στο τραπέζι: η αναθεώρηση της συμφωνίας τελωνειακής ένωσης ανάμεσα στην ΕΕ και την Τουρκία, ώστε να συμπεριλάβει και τις υπηρεσίες, το Μεταναστευτικό και η απελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων.

Ο ρόλος της Ουάσιγκτον

Χαιρετίζοντας τη μεταστροφή του Ερντογάν, ο αμερικανός πρόεδρος δήλωσε, αργά το βράδυ της Δευτέρας, «έτοιμος» να εργαστεί μαζί του «για την ενίσχυση της άμυνας και της αποτροπής στην ευρωατλαντική ζώνη». «Ο Ερντογάν», σημειώνει στην «Washington Post» η Ασλί Αϊντιντασμπάς, «έκανε σκληρά παζάρια, παρασκηνιακά όμως ο πρόεδρος Μπάιντεν και η ομάδα του εργάστηκαν σκληρά για να τον κάνουν να πει το “ναι” στη Σουηδία και πρέπει να επικροτηθούν για τις προσπάθειές τους». Πίσω από όλη τη δημόσια μεγαλοστομία του Ερντογάν, επισημαίνει η ίδια, το πιο σημαντικό θέλω του ήταν σαφές από καιρό: χρειάζεται να του πουλήσουν οι ΗΠΑ F-16. «Σύμφωνα με τις πηγές μου», συνεχίζει, «ο Λευκός Οίκος σημείωσε πρόοδο ως προς το να πείσει τους ηγέτες του Κογκρέσου – ιδίως τον Δημοκρατικό πρόεδρο της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας Ρόμπερτ Μενέντεζ – πως είναι καλύτερα να κρατηθεί η Τουρκία εντός της σκηνής του ΝΑΤΟ προχωρώντας με την πώληση… Τα F-16 μπορεί να μην έρθουν αμέσως, το πιθανότερο είναι όμως πως δόθηκαν ισχυρές διαβεβαιώσεις ότι τελικά θα παραδοθούν».