Ο Μπάιντεν ζήτησε σταθερότητα στο Αιγαίο

Τζο Μπάιντεν και Ταγίπ Ερντογάν μας είχαν συνηθίσει σε καυστικά και, ενίοτε, «δηλητηριώδη» σχόλια ο ένας για τον άλλο. Χθες, όμως, το κλίμα στη συνάντηση που είχαν στην πρωτεύουσα της Λιθουανίας στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ – στην οποία επισημάνθηκε και η σημασία που έχει η διατήρηση της σταθερότητας στο Αιγαίο –  ήταν εμφανώς διαφορετικό. Είχε φροντίσει γι’ αυτό, άλλωστε, το «δούναι και λαβείν» της Δευτέρας, στο πλαίσιο του οποίου η Τουρκία θα άρει το βέτο της για την ένταξη της Σουηδίας στη Συμμαχία, ενώ οι ΗΠΑ θα προωθήσουν τη συμφωνία για τα F-16 την οποία επίμονα ζητά η Αγκυρα, που προβλέπει τον εκσυγχρονισμό των υπαρχόντων και, πιθανότατα, την αγορά νέων.  

«Σας ευχαριστώ για τη διπλωματία σας και το θάρρος σας. Και σας ευχαριστώ για την ηγεσία σας», είπε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών απευθυνόμενος στον τούρκο ομόλογό του, με τον οποίο είχε συνομιλήσει και τηλεφωνικά επί μία ώρα την Κυριακή. Από την πλευρά του, ο Ερντογάν (ο οποίος είχε επίσης συναντήσεις με τον Ρίσι Σούνακ και την Τζόρτζια Μελόνι) ευχήθηκε στον Μπάιντεν καλή επιτυχία στις εκλογές του 2024: «Ευχαριστώ (…) Προσβλέπω στις συναντήσεις μας την επόμενη πενταετία», απάντησε αυτός γελώντας.

Ξεκάθαρη στήριξη

Σημειώνεται ότι λίγο νωρίτερα, ο σύμβουλος εθνικής ασφαλείας των ΗΠΑ, Τζέικ Σάλιβαν, είχε δηλώσει ότι η υπόθεση των F-16 θα προχωρήσει άμεσα, σε συνεργασία με το Κογκρέσο, τονίζοντας ότι ο Μπάιντεν «έχει υπάρξει ξεκάθαρος ότι υποστηρίζει την πώληση», χωρίς μάλιστα να έχει θέσει «επιφυλάξεις ή όρους». Ο δε Μπομπ Μενέντεζ, επικεφαλής της επιτροπής εξωτερικών σχέσεων της αμερικανικής Γερουσίας, δήλωσε ότι βρίσκεται σε ανοιχτή γραμμή με τον Λευκό Οίκο (ενώ είχε επικοινωνία και με τον Αντονι Μπλίνκεν) και άφησε να εννοηθεί ότι ίσως λάβει την απόφασή του «την επόμενη εβδομάδα» – όταν, πιθανότατα, έχει διαφανεί κατά πόσο ο πρόεδρος της Τουρκίας τηρεί τις δεσμεύσεις που ανέλαβε για τη Σουηδία.

Το σίγουρο είναι ότι πρόθεση του Ερντογάν παραμένει η Τουρκία να συνεχίσει να πατάει σε δύο «βάρκες», δηλαδή από τη μία τη Δύση, το ΝΑΤΟ και την ΕΕ και, από την άλλη, τη Ρωσία αλλά και την Κίνα, αποκομίζοντας όσο το δυνατόν περισσότερα οφέλη και από τα δύο στρατόπεδα. Αυτό φάνηκε, άλλωστε, ξεκάθαρα και από τις δηλώσεις τις οποίες έκανε χθες κορυφαίος τούρκος αξιωματούχος στο Reuters, στις οποίες τόνισε ότι επιδίωξη της χώρας του είναι να οικοδομήσει μια «λογική σχέση» με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ ταυτόχρονα εξέφρασε την ελπίδα πως η βελτίωση των σχέσεων της χώρας του με τη Δύση δεν θα πλήξουν τους δεσμούς της με τη Ρωσία.

Πικρόχολο μήνυμα

Την ίδια στιγμή, όμως, η Μόσχα έστελνε ένα μάλλον… πικρόχολο μήνυμα, αντιδρώντας όχι μόνο στην άρση του βέτο για τη Σουηδία, αλλά και στην πρόσφατη παράδοση από την Αγκυρα στο Κίεβο των επικεφαλής των ουκρανικών δυνάμεων της Μαριούπολης και των εγκαταστάσεων του Αζόφσταλ. «Η Τουρκία μπορεί να προσανατολιστεί προς τη Δύση, άλλωστε γνωρίζουμε ότι στη σύγχρονη ιστορία της υπήρξαν περίοδοι έντονου προσανατολισμού προς τη Δύση και άλλες λιγότερο έντονου. Γνωρίζουμε, όμως, επίσης ότι ουδείς θέλει να δει την Τουρκία στην ΕΕ και εννοώ τους Ευρωπαίους. Και σε αυτό το θέμα οι τούρκοι εταίροι μας δεν πρέπει να φορούν χρωματιστούς φακούς», δήλωσε χαρακτηριστικά ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ. Ο ίδιος πρόσθεσε, ωστόσο, ότι η Ρωσία θα συνεχίσει τις προσπάθειες για την οικοδόμηση αμοιβαία επωφελών σχέσεων, «παρ’ όλες τις διαφωνίες» – αν και την ίδια στιγμή, η χώρα του πρόβαλε βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, τερματίζοντας την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας από την Τουρκία προς τις περιοχές της βόρειας Συρίας που ελέγχει η αντιπολίτευση.

Περίπλοκη
η σχέση με την ΕΕ

Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα από τις «σφήνες» της Μόσχας, στο μέτωπο των σχέσεων της Τουρκίας με την ΕΕ τα πράγματα δεν είναι απλά – κι αυτό, παρά τις δηλώσεις του Σαρλ Μισέλ περί επιτάχυνσης των διαδικασιών. Τυπικά, μπορεί ο Ερντογάν να μην επέμεινε στην απαίτηση που είχε προβάλει ξαφνικά για επανεκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων προκειμένου να ανοίξει τον δρόμο προς την ολοκλήρωση της ένταξης της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, είναι σαφές όμως ότι «κάτι» περιμένει και από τους Ευρωπαίους. Μόνο που αυτό το «κάτι» δεν είναι βέβαιο πως θα του το δώσουν και μάλιστα άμεσα, όπως φάνηκε και από τις αρχικές αντιδράσεις του Βερολίνου, του Παρισιού και άλλων κυβερνήσεων.

Η συνεδρίαση των υπουργών Εξωτερικών των «27», την επόμενη εβδομάδα, αναμένεται να δώσει ένα πρώτο στίγμα για τις προθέσεις τους έναντι της Αγκυρας. Μέχρι, πάντως, τις εξελίξεις που υπήρξαν κατά τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, το έγγραφο πάνω στο οποίο επρόκειτο να συζητήσουν οι επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας κάθε άλλο παρά αισιοδοξία δικαιολογούσε για το άνοιγμα νέων κεφαλαίων στις διαπραγματεύσεις με την Τουρκία.