Νέος αντισυστημισμός: Η δημοκρατία δεν κινδυνεύει, αλλά…

Πρώτα πρέπει να τους ορίσεις. Κι αυτό δεν είναι εύκολο, οι ομαδοποιήσεις είναι εξ ορισμού αυθαίρετες. Ο όρος «ακροδεξιοί» δεν καλύπτει όλους όσοι ψήφισαν ακραία κόμματα στις 25 Ιουνίου, αφού το ένα κόμμα είναι απόγονος ενός μορφώματος με νεοναζιστικά χαρακτηριστικά, το άλλο συνδέεται περισσότερο με τη θρησκεία, το τρίτο ισχυρίζεται ότι ανήκει στην Αριστερά και το τέταρτο απειλεί με… μηνύσεις. Ο χαρακτηρισμός «νεοαγανακτισμένοι» μπορεί να παραπέμπει σε ένα συγκεκριμένο φαινόμενο, αλλά είναι απολίτικος και κατά βάθος αθωωτικός: όταν εκδηλώνεις την αγανάκτησή σου ψηφίζοντας τα «ορφανά του Κασιδιάρη», φέρεις ευθύνη για τη διάδοση ενός ρατσιστικού και σκοταδιστικού λόγου. Ισως λοιπόν ο όρος που περιγράφει ακριβέστερα τα τέσσερα από τα οκτώ κόμματα που αντιπροσωπεύονται στη νέα Εθνοσυνέλευση και τους ψηφοφόρους τους να είναι ο «νέος αντισυστημισμός».

ΕΝΑ ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΟ 20%. Υστερα πρέπει να τους μετρήσεις. Και εδώ τα αποτελέσματα είναι πραγματικά απροσδόκητα. Αν προσθέσουμε όσους ψήφισαν ακραία κόμματα, είτε μπήκαν είτε όχι στη Βουλή, θα φτάσουμε ή και θα ξεπεράσουμε το 20%. Το καλό είναι ότι η πρόσθεση αυτή δεν έχει πρακτικό αποτέλεσμα, η ψήφος δεν κατευθύνεται σε ένα κόμμα όπως το AfD, στη Γερμανία, που φιλοδοξεί να καταλάβει μια μέρα την εξουσία. Το κακό είναι ότι αυτό το ποσοστό δεν εμφανίζεται εν μέσω μιας συγκεκριμένης κρίσης, οπότε θα μπορούσε να ελπίζει κανείς ότι θα εξαλειφθεί μαζί της, αλλά σε μια στιγμή που η Ελλάδα, όπως και ολόκληρη η Ευρώπη, προσπαθεί να βρει μια κανονικότητα, έστω κι αν ο πόλεμος στην Ουκρανία φαίνεται ότι θα συνεχιστεί για καιρό. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει ένας εχθρός, εσωτερικός ή εξωτερικός, στον οποίο να μπορεί να καταλογιστούν οι ευθύνες. Υπάρχουν όμως άφθονοι εσωτερικοί σωτήρες που ευελπιστούν να εκπροσωπήσουν τους δυσαρεστημένους πολίτες, χωρίς φυσικά να προτείνουν οποιαδήποτε λύση.

ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΟΥΝΤΑ ΔΟΧΕΙΑ. Στη συνέχεια πρέπει να τους αναλύσεις. Πρώτα απ’ όλα, οι «Σπαρτιάτες», η Πλεύση Ελευθερίας, η Ελληνική Λύση και η Νίκη λειτουργούν ως  συγκοινωνούντα δοχεία. Οι «Σπαρτιάτες», για παράδειγμα, που κατέβηκαν για πρώτη φορά στις τελευταίες εκλογές ξεγελώντας τον Αρειο Πάγο, πήραν ψήφους και από τα τρία άλλα κόμματα, όπως βέβαια και από οπαδούς του κόμματος του Κασιδιάρη που δεν πήγαν να ψηφίσουν στις 21 Μαΐου. Το κόμμα αυτό έχει τα μεγαλύτερα ποσοστά του στους ανέργους (το μισό ποσοστό από εκείνο της Νέας Δημοκρατίας!), στους αστυνομικούς και στις ηλικίες 25-44 ετών. Η Ελληνική Λύση υπερέχει στους 25-34 ετών και σαρώνει στην κατηγορία «Αγρότης – κτηνοτρόφος – ψαράς», η Νίκη έχει τα υψηλότερα ποσοστά της στους 45-54 ετών και στους μισθωτούς του δημόσιου τομέα, ενώ η Πλεύση στους 17-24 ετών και, κατά συνέπεια, στους φοιτητές/σπουδαστές.

Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ. Και τώρα καλείσαι να τους καταλάβεις. Ενα μέρος αυτών των ψηφοφόρων ενστερνίζεται απολύτως τις ιδέες των κομμάτων που ψηφίζουν: η δικαιολογία της «παραπλάνησης» μπορεί να ίσχυε για τις πρώτες εκλογές στις οποίες έλαβε μέρος η Χρυσή Αυγή, έπαψε όμως να έχει νόημα για τις επόμενες. Τι να κάνουμε, κάποιοι από τους συμπολίτες μας είναι φασίστες και ρατσιστές. Και τα δημοκρατικά κόμματα δεν μπορούν να τους κερδίσουν ούτε προσπαθώντας να τους «καταλάβουν» (όπως είπε ο Αλέξης Τσίπρας) ούτε, πολύ περισσότερο, υιοθετώντας τις θέσεις τους (όπως κατηγορήθηκε ότι έκανε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στα θέματα του Προσφυγικού ή της Ροδόπης).

ΜΗΝΥΜΑ ΑΠΟΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ. Ενα άλλο μέρος των ψηφοφόρων των ακραίων κομμάτων θέλει να στείλει ένα μήνυμα. Οι άνεργοι, για παράδειγμα, ψηφίζουν κατά 9,5% «Σπαρτιάτες», κατά 6,8% Ελληνική Λύση και κατά 6,3% Νίκη όχι επειδή περιμένουν ότι τα κόμματα αυτά θα έρθουν μια μέρα στην εξουσία και θα τους βρουν δουλειά, αλλά επειδή θέλουν να πετάξουν στα «συστημικά» κόμματα την αποδοκιμασία τους. Είναι φανερό ότι οι άνθρωποι αυτοί θα αλλάξουν ρότα αν δουν ότι δεν αντιμετωπίζονται ως αναγκαίο κακό της ανάπτυξης, αλλά ως ένα πρόβλημα όλης της κοινωνίας που πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Υπάρχουν, τέλος, και οι χαβαλέδες, αυτοί που νομίζουν ότι έχει πλάκα να στέλνεις στη Βουλή μια επαγγελματία πολιτικό που προκαλεί συνεχώς προβλήματα στη διαδικασία ή έναν ερασιτέχνη πολιτικό που υποστηρίζει τον Πούτιν. Δεν έχει. Αλλά με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, με την εφαρμογή των κανονισμών ή με το ανατρεπτικό χιούμορ του προέδρου της Βουλής, οι ταραχοποιοί θα αντιληφθούν ότι δεν μπορούν να καταλύσουν τους θεσμούς.

Συμπέρασμα: η δημοκρατία ΔΕΝ κινδυνεύει. Ενας στους πέντε Ελληνες ΔΕΝ είναι ναζί. Αλλά ο αντισυστημισμός ΔΕΝ πρέπει να υποτιμάται. Σε μεγάλο βαθμό έχει πολιτικά αίτια και πολιτικά πρέπει να αντιμετωπιστεί.