Δύσκολα, επώδυνα και αυτονόητα

Ανατινάζει τη στιγμή η παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα. Και συναισθηματικά και πολιτικά. Απέναντι στο γεγονός θα υπάρξουν και μικροψυχίες και κριτική και συγκίνηση. Πολλά έγιναν κατά τη διάρκεια της ηγεσίας του. Ρήγματα, ανατροπές, τολμήματα και λάθη. Πολλά επιτεύγματα δεν του πιστώνονται, πολλά λάθη τού χρεώνονται, υπάρχει άπλετος χρόνος να ξανακριθεί με όρους ιστορικής ψυχραιμίας. Η ισχυρή όμως εντύπωση από την παραίτησή του, η συγκίνηση για αρκετούς, η ανασφάλεια για άλλους, η ανακούφιση για ορισμένους, δεν πρέπει να κρύψει τα επίδικα. Την ισχυρή συνάρτηση της παραίτησης με τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά του πολιτικού φαινομένου ΣΥΡΙΖΑ, του εκλογικού αποτελέσματος και του κοινωνικού ίχνους του.

Πολλοί ψάχνουν την αιτία της ήττας, στα είδη πολιτικού κοινού (διαζευκτικά αριστερογενούς ή κεντρώου), στα οποία απευθύνθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ. «Φταίει η διεύρυνση» ή «φταίει ο ΣΥΡΙΖΑ του 3%». Αντιστοίχως και με αυτό το απλοϊκό ερμηνευτικό σχήμα, «ενοχοποιούν» και τα χαρακτηριστικά της ρητορικής του: τραχύς ή ξέπνοος. Αλλοι θεωρούν ότι «μείωσε την αριστεροσύνη» του απευθυνόμενος στους κεντρώους, οι οποίοι μάλιστα δεν ανταποκρίθηκαν, άλλοι, ότι έκανε ακριβώς το αντίθετο: υπονόμευσε τη ευρυχωρία και την ηπιότητα που ταιριάζει στα κεντρώα ακροατήρια. Με τον ίδιο «διχοτομικό» τρόπο, ενοχοποιούν και στελέχη-ακολούθους των δύο τεχνοτροπιών.

Το βασικότερο ερώτημα βέβαια φύεται πάνω στον τρόπο που συγκροτούνται και τίθενται τα ερωτήματα πολιτικής τεχνικής, φυσιογνωμίας και, εν τέλει, ταυτότητας (γιατί τέτοια είναι τα σημερινά προβλήματα του ΣΥΡΙΖΑ). Το βασικότερο ερώτημα φύεται πάνω στο αιτιολογικό σχήμα που υιοθετεί ο καθένας (κεντροαριστερός ή αριστερός δρόμος;) και που φυσικά ουδόλως απαντάει στην κεντρική απορία: γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ έχασε και ως αντιπολίτευση, μειούμενος ακόμα περισσότερο; Το οποίο ερώτημα βέβαια δεν είναι στυλιστικό αλλά δομικό. Δεν αφορά την αμφίεση αλλά την πολιτικοθεωρητική δομή και την κοινωνική εγγραφή του. Οργανωτικά έχει απίστευτη υστέρηση, όχι μόνο από τη ΝΔ, αλλά και από άλλα κόμματα, π.χ. το ΚΚΕ. Σε ορισμένους κλάδους υποσκελίζεται από το ΠΑΣΟΚ (Αυτοδιοίκηση) ή την ΑΝΤΑΡΣΥΑ (εκπαίδευση). Δεν υπάρχει ως οργανωμένη δύναμη, σχεδόν πουθενά. Σε σωματεία, κλάδους, επιστημονικούς φορείς, επιμελητήρια, Αυτοδιοίκηση, φοιτητόκοσμο κ.λπ. Πώς να φτάσει ο λόγος του κάτω; Πώς θα νιώσει ο «άστεγος» εργαζόμενος τον ΣΥΡΙΖΑ δίπλα του; Με τηλεοπτική καχεξία ή με YouTubers; Μήπως πάσχουν τα αναλυτικά εργαλεία με τα οποία εξηγεί τον εαυτό του και τη θέση του στην ελληνική πολιτική σκηνή και την αρχιτεκτονική της; Μήπως δεν διαβάζει ως κόμμα τις τεράστιες πολιτιστικές μεταλλάξεις που έχουν επισυμβεί, όχι τώρα, αλλά τα πολλά χρόνια των κρίσεων;

Γιατί η Iστορία δείχνει (σε όσους τη διαβάζουν βέβαια) ότι o τρόπος εισόδου σου προοικονομεί και τον τρόπο εξόδου σου. Αν δεν αντικαταστήσεις την ορμή, με δομή, με κατασκευή, με «κόμμα», με στοχασμό και μένεις στο φιλάρεσκο κύμα, θα σε τραβήξει πίσω. Πώς είναι δυνατόν, π.χ., το 2019 να έχεις λάθος αριθμητική και ποιοτική εικόνα για τις αναμορφώσεις του πολιτικού ακροατηρίου και το 2023, όχι μόνο να μην έχεις βελτιώσει τις αναγνωστικές, αναλυτικές τεχνικές σου αλλά να πέφτεις σε συντριπτικότερη παρανόηση; Πόσω μάλλον, όταν, αντί να κάνεις εκείνες τις διορθώσεις που δεν θα αλλάζουν την επιφάνεια της ρητορικής αλλά το βάθος της αυτοανάλυσης, κάθεσαι και ψάχνεις ταχυδακτυλουργούς που θα βγάλουν τον λαγό, το ποσοστό από το καπέλο; Γιατί αν δεν αναλύεις, αν δεν διαβάζεις την πραγματικότητα, απλώς σκηνοθετείς μια πραγματικότητα που να σου κάνει. Οι απαντήσεις δεν είναι στο δημοσιοϋπαλληλίστικο «μέσα» αλλά έξω. Δες, όχι τον αφαλό σου, ούτε τον καθρέφτη, αλλά τι συμβαίνει έξω. Οχι για να κολακεύσεις τον όποιο διαμαρτυρόμενο αλλά για να δεις τον πολιτικό πυρήνα της κάθε διεκδίκησης, να χτίσεις πολιτικές όχι εξευμενισμού αλλά ρύθμισης και μεταρρύθμισης και ανατροπής. Ετσι θα καταλάβεις τι είσαι και πού χρειάζεσαι. Και σε ποια γλώσσα πρέπει να απαντάς σε αυτόν που σε χρειάζεται. Προκύπτεις στην Ιστορία, δεν εγκαθίστασαι.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ.