Ψυχρή παγίωση

Το κύριο χαρακτηριστικό της δεύτερης προεκλογικής περιόδου, και τελικά και των αποτελεσμάτων της 25ης Ιουνίου, ήταν η ακινησία. Ιδιοι, σε σχέση με τις εκλογές της 21ης Μαΐου, έμειναν οι συσχετισμοί εκλογικών δυνάμεων, αναλλοίωτο το στρεβλά τριχοτομημένο σύστημα: λίγο πάνω από το 40% και μόνη κυβερνητική λύση το πρώτο κόμμα, 40% και ψιλά οι λοιποί απομείναντες από το παλαιό σύστημα, πάνω από 40% και με ανοδική τάση η αποχή. Μόνες αλλαγές, η κατανομή των εδρών – η αυτοδυναμία, που είχε «κλειδώσει» από τις 21 Μαΐου, πήρε τυπική μορφή λόγω πλειοψηφικού εκλογικού συστήματος – και ο αριθμός των εντός Βουλής κομμάτων.

Η είσοδος των «Σπαρτιατών» αποτελεί, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, ήττα της δημοκρατίας – άρα είναι, αυτομάτως, το μεγάλο θεσμικό γεγονός των εκλογών. Πολλοί τους έβλεπαν να έρχονται μετά την ανοιχτή υποστήριξη από τον Κασιδιάρη, που τουλάχιστον -και δεν είναι λίγο – δεν θα είναι ο ίδιος στο Κοινοβούλιο. Αλλά η απόδειξη ότι υπάρχει, σαν έτοιμο μπετόν, ένα ποσοστό 5% Ελλήνων που συνεχίζουν να στηρίζουν ένα είδος «χρυσαυγητισμού» είναι τρομακτική και ως έκπτωση και ως απειλή. Η οριακή είσοδος της «Λύσης», της «Νίκης» και της «Ζωής» – συγγνώμη, «Πλεύσης» – προβιβάζει επίσης τον φανατισμό και τον ανορθολογισμό. Στην πρώτη περίπτωση εκπροσωπείται από τη λούμπεν ανάμιξη εθνικισμού και εμπορίου. Στη δεύτερη από τη θρησκεία ως προκαλύμματος μισαλλοδοξίας και οπισθοδρόμησης. Στην τρίτη από τη χρήση του ροζ για να κρυφτεί ο αρχηγισμός, ο νεποτισμός και η αυθαιρεσία – όπως έδειξε η αλλοίωση της σειράς των υποψηφίων βουλευτών.

Το άλλο, μετά τους αντιδημοκρατικούς στη Βουλή, μεγάλο γεγονός ήταν η περαιτέρω μείωση των ποσοστών του ΣΥΡΙΖΑ. Η ελεύθερη πτώση δεν είναι πλέον δυνατό να αφήσει αλώβητο τον αρχηγό. Για λόγους ετεροχρονισμένα πολιτικούς (τώρα ο ΣΥΡΙΖΑ «πληρώνει» για τη διακυβέρνησή του) και διάχυτα ψυχολογικούς (ξαφνικά όλοι διαπίστωσαν ότι είναι «εκτός εποχής» και του γυρίζουν την πλάτη), ο άλλοτε κραταιός εκπρόσωπος πρώτα του «αντισυστημισμού» κι ύστερα του «ριζοσπαστισμού στην εξουσία» βρίσκεται σε τροχιά ταχείας «ασημαντοποίησης» -να που η διεθνής βιβλιογραφία θα πρέπει να αρχίσει να σκέφτεται την εισαγωγή, δίπλα στην «pasokification», του όρου «syrizification». Το γεγονός ότι αυτή η αποσύνθεση δεν προσδίδει, αμέσως τουλάχιστον, ιδιαίτερη δυναμική στον άλλο διεκδικητή του κεντροαριστερού χώρου είναι δυσοίωνο και για το ΠΑΣΟΚ και για την Κεντροαριστερά και, θα τολμούσα να πω, και για το πολιτικό μας σύστημα.

Εκλογές παγίωσης, συνεπώς – πόσο δομικής μένει να φανεί, πάντως δεν μπορεί να υποτιμηθεί το γεγονός ότι καθαρά πάνω από τους μισούς ψηφοφόρους προτίμησαν δεξιά και ακροδεξιά κόμματα. Αλλά παγίωσης ψυχρής, υπό τριπλή έννοια: χωρίς ενθουσιασμό, με περιορισμένη δυναμική, με πολλά εμπόδια. Τα τρία αυτά στοιχεία έχουν κοινή ρίζα, που είναι η έκπτωση της πολιτικής -διεθνώς, αλλά με ειδικό τρόπο στην Ελλάδα. Σύστημα ενός κόμματος και ασύνδετων μεταξύ τους, και με την εξουσία, κομματιδίων, δεν μπορεί να προοιωνίζεται κάτι ιδιαίτερα θετικό για το συλλογικό συμφέρον, ιδίως αν ειδωθεί υπό το φως δυο σταθερών κοινωνιολογικών παραμέτρων: της τάσης των εκλογέων να τα περιμένουν όλα από την κυβέρνηση, ιδίως αν της έχουν δώσει μεγάλη δύναμη, και της ταχείας ψυχολογικής μεταστροφής τους, όταν αρχίσουν τα προβλήματα, οι οπισθοχωρήσεις και οι απογοητεύσεις, δηλαδή η δοκιμασία της εξουσίας. Σε αυτή τη δοκιμασία, η νέα/παλαιά κυβέρνηση, στην οποία ως τώρα η συγκυρία τα έφερε όλα, κατά κυριολεξία, δεξιά, δεν εισέρχεται υπό τον αστερισμό της ευκολίας: τελειώνει το απεριόριστο δημόσιο χρήμα, δεν χωρούν άλλη αναβολή οι δομικές μεταρρυθμίσεις, σιγοβράζει μια ανυπομονησία που δεν θέλει πολύ για να αποκτήσει εκρηκτικά χαρακτηριστικά. Ας ελπίσουμε σε δημοκρατική ωρίμαση και σε κοινωνική εξισορρόπηση χωρίς έκρηξη.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος