Το διαζύγιο

Kι έτσι έφτασε ο Αλέξης Τσίπρας να αναρωτιέται αν την Κυριακή θα περάσει το φράγμα του 20%. Και εκείνοι που ασκούν το, κατά Κούλογλου, «επάγγελμα Τσίπρα» να ανησυχούν αν τη Δευτέρα θα έχουν δουλειά. Αλλά μπορούν, αρχηγός και επιτελείο, να παρηγορηθούν με κάτι: σε όλη την Ευρώπη τα ίδια γίνονται.

Υπάρχουν ασφαλώς εγχώριοι λόγοι που εξηγούν την κατάρρευση. Η περιπέτεια του Γιώργου Λούκου αναδεικνύει έναν από αυτούς: η τοξικότητα, η εκδικητικότητα και η δολοφονία χαρακτήρων μπορεί πρόσκαιρα να αποφέρουν κέρδη μέσω της πόλωσης που προκαλούν, αλλά κάποια στιγμή γίνονται μπούμερανγκ. Τα προβλήματα όμως που αντιμετωπίζουν γενικότερα τα αριστερά κόμματα της Ευρώπης είναι βαθύτερα. Οπως είπε η γερμανοεβραία φιλόσοφος Σούζαν Νάιμαν σε μια πρόσφατη εκδήλωση στο Αμστερνταμ, «η Αριστερά στερείται ενός αξιόπιστου οράματος». Για να επιστρέψει, πρέπει να εγκαταλείψει την ταυτοτική πολιτική και να αγκαλιάσει ξανά τις οικουμενικές αξίες.

Η περίοδος που διανύουμε είναι ευνοϊκή γι’ αυτόν τον χώρο, σημειώνει ο Economist. Ο πληθωρισμός τροφοδοτεί το αίτημα για περισσότερα κυβερνητικά επιδόματα. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι πολίτες ενδιαφέρονται περισσότερο για την κλιματική αλλαγή και το κόστος ζωής παρά για την εγκληματικότητα. Η αντιπάθεια για την ΕΕ έχει υποχωρήσει. Η εμπιστοσύνη προς το συρρικνωμένο κράτος έχει κλονιστεί εξαιτίας της πανδημίας. Και η άποψη που κυριαρχεί πλέον είναι ότι το κράτος πρέπει να παίζει μεγαλύτερο ρόλο στον έλεγχο της οικονομίας.

Αλλά οι εξελίξεις στη Γαλλία, στην Ιταλία, στη Σουηδία ή στην Ελλάδα δείχνουν ότι η Αριστερά δεν μπορεί να πείσει ούτε καν τους νέους. Κάποιοι λένε ότι οι δανοί σοσιαλδημοκράτες με τη σκληρή αντιμεταναστευτική τους πολιτική δείχνουν τον δρόμο, αλλά οι μελέτες δείχνουν ότι η μίμηση της Δεξιάς δεν φέρνει πίσω ψηφοφόρους. Ισως λοιπόν να πρέπει να μελετηθεί ξανά ένα μικρό βιβλιαράκι, που πρωτοεκδόθηκε στην Ιταλία όταν εμφανίστηκε δυναμικά στη σκηνή ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι και επανεκδόθηκε τώρα που πέθανε: είναι το «Δεξιά και Αριστερά» του Νορμπέρτο Μπόμπιο (στα ελληνικά από τις εκδόσεις ΠΟΛΙΣ).

Οπως γράφει στην εισαγωγή της καινούργιας έκδοσης μια μαθήτρια του ιταλού φιλοσόφου, η Νάντια Ουρμπινάτι, ο Μπόμπιο ανησυχούσε πολύ για το διαζύγιο μεταξύ ελευθερίας και ισότητας. Τις δεκαετίες του ’60 και του ’70 η Αριστερά υποτίμησε την πρώτη, ενώ στη συνέχεια αναγκάστηκε κάτω από την πίεση του νεοφιλελευθερισμού να θυσιάσει τη δεύτερη. Ομως η ελευθερία χωρίς την ισότητα προσλαμβάνει τη μορφή ενός προνομίου. Και η υποχώρηση της πολιτικής διαδικασίας προς προγράμματα που δεν λαμβάνουν υπόψη την ισότητα οδηγεί σε υποχώρηση και της ίδιας της ελευθερίας.

Η Δεξιά, έλεγε ο Μπόμπιο, δεν είναι στην πραγματικότητα πολιτική βία, όπως δεν είναι νόμος και τάξη, αντίδραση, καταπίεση, διακρίσεις, ρατσισμός ή ανελευθερία. Η Δεξιά, στη βαθιά της ουσία, είναι ανισότητα. Ούτε τώρα δεν ξεκαθαρίζει το τοπίο;