Περί Χάγης και διπλωματίας

Σε ζητήματα παράγωγων της κυριαρχίας δικαιωμάτων – όπως εδώ -, το Διεθνές Δικαστήριο Χάγης (ΔΔΧ) μπορεί να συμβάλει σε λύση αμοιβαία αποδεκτή και βιώσιμη κυρίως όταν έχει προηγηθεί «ωρίμαση» μη συγκρουσιακής προσέγγισης του επίδικου ζητήματος. Αν, πάλι, η συγκρουσιακή διαχείριση της επίδικης διαφοράς απομειώνει την περιφερειακή σταθερότητα, τότε η Απόφαση του Δικαστηρίου τείνει να ρυθμίσει τα γεωστρατηγικά συμφέροντα αμφοτέρων των διαδίκων προς όφελος και της περιφερειακής ασφάλειας. Διαφορετικά, αν επιζητείται δικαίωση και όχι λειτουργική λύση, κάθε απόφαση Διεθνούς Δικαστηρίου είναι καταδικασμένη στην αχρησία, προκαλώντας επιδείνωση των διμερών σχέσεων και αρνητικό αποτύπωμα για τα Μέρη στη Διεθνή Κοινότητα. Ο συνολικός ορίζοντας της διαδικασίας – που σε κάθε στάδιο της το Διεθνές Δίκαιο απαιτεί συναίνεση των Μερών – θα αφορά, τουλάχιστον σε σχέση με τη χώρα μας, μάλλον περισσότερες της μιας κυβερνήσεις, ενδεχομένως διαφορετικού πολιτικού προσανατολισμού. Στην άλλη πλευρά;

Ξεκινώντας από το συνυποσχετικό, το πλαίσιο για τη διαπραγμάτευσή του – κατόπιν πολιτικής εντολής – πρέπει να είναι περιοριστικό, με ακριβή προσδιορισμό της επίδικης διαφοράς, αποκλείοντας διασύνδεσή της με τυχόν «υποκείμενα» ζητήματα κυριαρχίας. Να περιλαμβάνει προς χρήση του ΔΔΧ τις συμφωνημένες από τα Μέρη κατευθυντήριες αρχές του συμβατικού Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS) και, ιδανικά, να αντανακλά ένα αμοιβαία αποδεκτό περίγραμμα λύσης, που η Απόφαση, τρόπον τινά, να το «επιστέψει». Τέλος να «ενθαρρύνει» τη διαχείριση της επίδικης διαφοράς, κατά τη διάρκεια της εκδίκασής της, χωρίς εξωδικαιικές πρακτικές. Ούτε η Τουρκία, ούτε οι ΗΠΑ έχουν υπογράψει την UNCLOS, που όμως έχει πλέον καταστεί γενικό εφαρμοστέο εθιμικό δίκαιο, όπως αναγνωρίζουν μεν οι ΗΠΑ, αλλά όχι η Τουρκία…

Αν οι διμερείς διαβουλεύσεις για από κοινού σύνταξη του συνυποσχετικού καταλήξουν σε ένα γενικόλογο «μονοσέλιδο», όπως θα επιδιώξει η άλλη πλευρά, τότε αφήνεται μεγάλη δικαιοδοτική και, τελικά, πολιτική ελευθερία στο Δικαστήριο. Σε τέτοια περίπτωση, η Απόφαση ενδεχομένως να απομακρυνθεί από τις πιο ευνοϊκές για την Ελλάδα ρυθμίσεις της UNCLOS (δικαιώματα νήσων στην οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών) και να δίνει δυσανάλογα περισσότερη έμφαση στην αρχή της ευθυδικίας (equity) και των «ειδικών περιστάσεων» πλήττοντας τα συμφέροντά μας. Επομένως, η σύνταξη «βιώσιμου» συνυποσχετικού για τη μοναδική διαφορά που αποδεχόμαστε ότι υφίσταται με την Τουρκία, την οριοθέτηση δηλαδή της μεταξύ μας Υφαλοκρηπίδας, διέρχεται κατ’ ανάγκην από μερική τουλάχιστον «διμεροποίηση» ουσιαστικών προκαταρκτικών διαπραγματεύσεων, κάτι που δεν έχουμε επιλέξει μέχρι σήμερα. Σε κάθε περίπτωση υποκείμενα ζητήματα κυριαρχίας αποκλείονται από τη διαπραγμάτευση. Ως προς αυτά, η συμφωνία στο πλαίσιο του συνυποσχετικού πάνω σε θέματα αρχών Δικαίου της Θάλασσας για τη λύση της επίδικης διαφοράς, καθίσταται αυτόχρημα επιπλέον κεκτημένο για μεταγενέστερη ή παράλληλη, χωριστή πάντως ρύθμισή τους, αν χρειαστεί, με μονομερή πράξη κυριαρχίας από πλευράς μας. Οσον αφορά στην ΑΟΖ, μετά την απαιτούμενη εκ μέρους μας μονομερή ανακήρυξήτης, υπάρχει πάντα η επιλογή της – ταυτόχρονης ή όχι – παραπομπής της οριοθέτησής της στην ίδια διαδικασία.

Με δεδομένη την ιστορία των ελληνοτουρκικών σχέσεων, είναι βαρύνουσα η πολιτική διαχείριση της Απόφασης που δεν είναι, ούτε υποκαθιστά Συνθήκη Ειρήνης. Αραγε, σε περίπτωση μερικής ή ολικής άρνησης συμμόρφωσης από οποιοδήποτε των Μερών και χωρίς εμπεδωμένο αμοιβαίο πνεύμα καταλλαγής, θα γυρίσουμε πίσω στον Ιούλιο του 1974;… Ο δρόμος προς τη Χάγη δεν είναι κλειστός, ούτε όμως μονόδρομος…

Ο Γρηγόρης Βασιλοκωνσταντάκης είναι πρέσβης επί τιμή