O Τραμπ της Ευρώπης

Δεν είναι εύκολο να υποβαθμίσει κανείς το κακό που έκανε στο πολιτικό σύστημα της Ιταλίας, και της Ευρώπης ολόκληρης, ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Τραμπ πριν από τον Τραμπ, ακόμα πιο υπονομευτικός για τη δημοκρατία, με μεγαλύτερη διάρκεια και μεγαλύτερο ρεπερτόριο. Η προσωπικότητά του θα ήταν ενός ακόμα φιλόδοξου μικροαπατεώνα που εξελίχθηκε σε πανίσχυρο μεγαλομαφιόζο, αν δεν είχε περάσει στην πολιτική και δεν είχε ποδοπατήσει κάθε ευγενές στοιχείο της.

Ο Μπερλουσκόνι ανακάτεψε σε ένα μεγάλο καζάνι δικής του εφεύρεσης, και δηλητηρίασε, μια σειρά από αταίριαστα, αλλά σημαντικά για το κοινωνικό σύνολο, στοιχεία: τις επιχειρήσεις και την τηλεόραση, την πολιτική και το ποδόσφαιρο, την εξουσία και την ηθική, το πρόσωπο και το σύνολο. Υπήρξε σε όλα «επιτυχημένος», με την έννοια του απολύτως αδίστακτου και με «ταλέντο» να επωφελείται από τα πάντα εκχυδαΐζοντάς τα. Ετσι ξεγέλασε μια κοινωνία που τον έβλεπε, μέσα από τον παραμορφωτικό καθρέφτη της μεταβατικής δεκαετίας του 1990 – από την Ιταλία των Χριστιανοδημοκρατών και του «ιστορικού συμβιβασμού» στην Ιταλία της κατανάλωσης και της αντι-πολιτικής -, σαν «έναν από εμάς που τα κατάφερε». Ως πρόσωπο, υπήρξε ο «αρχι-Ιταλός», ένας φιγουρατζής λιμοκοντόρος χωρίς καμία συγκρότηση αλλά γεμάτος μπαρτζελέτες (ανέκδοτα της πλάκας), που ήξερε να πουλάει τον εαυτό του και να πείθει με το πείσμα και το θράσος του – ο κατεξοχήν εκπρόσωπος της επιφανειακής, φολκλορικής και εντέλει μειοψηφικής εικόνας ενός υπέροχου λαού. Ως επιχειρηματίας, χρησιμοποίησε το ψέμα, την κλοπή, τις σχέσεις με το σύστημα (από τον Κράξι ως την άκρα Δεξιά περνώντας από την Εκκλησία), για να βάλει, κυριολεκτικά, χέρι πρώτα στον ιταλικό Τύπο, με κορωνίδα μια νέου είδους σκουπιδοτηλεόραση, που δημιούργησε κατ’ εικόνα και ομοίωσή του, και μετά στο ιταλικό ποδόσφαιρο, φτιάχνοντας μια ομάδα-θαύμα στο γήπεδο (τη Μίλαν του Σάκι και των τριών ιπτάμενων Ολλανδών), που του χρησίμευε για ξέπλυμα χρήματος και για πρόσβαση στην εκτός γηπέδου εξουσία. Ως πολιτικός, καταπάτησε κάθε έννοια ηθικής, σύγκρουσης συμφερόντων, δημοσίου συμφέροντος, διοίκησε την Ιταλία -και μάλιστα τρεις φορές και σε τρεις διαφορετικές περιόδους – όχι ως «μάνατζερ», όπως θα ήθελε ο ίδιος, αλλά ως νονός, με τους δικούς του κανόνες, τους δικούς του νόμους, τους δικούς του ανθρώπους και τη δική του αίσθηση – δηλαδή μη αίσθηση – του μέτρου, του δικαίου και της ομορφιάς. Ο Μπερλουσκόνι μόλυνε ό,τι άγγιξε κι έσπειρε βαθιά στο υποσυνείδητο των συμπατριωτών του αλλά και του κόσμου ολόκληρου τις «αλήθειες» του λαϊκισμού στα χρόνια της τεχνολογικής επανάστασης: άρτος και θέαμα, δεν υπάρχει αλήθεια ή ψέμα, ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, όλοι οι άλλοι είναι κακοί – στο δικό του λεξικό: κομμουνιστές -, οι αρχές και οι θεσμοί της δημοκρατίας είναι για τους βλάκες.

Αλώβητος, χάρις στη δύναμη των χρημάτων του, την ατολμία των αντιπάλων του, τα εγγενή ελλείμματα της λογικής και της δικαιοσύνης μπροστά σε τόσο θράσος, τόση διαστροφή και τόση παρανομία, κατάφερε να παραμείνει στο προσκήνιο ακόμη και μετά την απομάκρυνση από την εξουσία, τις άπειρες δίκες και καταδίκες, την ντροπή, που αντανακλά σε ολόκληρη τη χώρα του, των μπούνγκα-μπούνγκα, των τηλεκουκλών που έστειλε στη Βουλή και την Ευρωβουλή, της πλήρους ηθικής και αισθητικής κατάπτωσης. Ως κέρινο ομοίωμα ενός πραγματικού πολιτικού έζησε, ως ξύλινο ομοίωμα του εαυτού του πέθανε, μοντέλο όσων πρέπει να αποφεύγονται και του Τραμπ που ποτέ δεν τον έφτασε.