«Γιατί η Ακροδεξιά εργαλειοποιεί {LF}τη Σπάρτη»

Η Σπάρτη έχει εργαλειοποιηθεί από την Ακροδεξιά στο παρελθόν και – δυστυχώς – και στο παρόν. Ειδικά στη Γερμανία κατά τον 19ο και 20ό αιώνα, στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ στον 21ο. Κι όμως, δεν ήταν πάντα έτσι η κατάσταση! Εάν κανείς ανατρέξει στις αρχές του 20ού αιώνα θα ανακαλύψει ότι εκδοχές της Σπάρτης επικαλούνταν η κομμουνιστική και η άκρα Αριστερά: τόσο για να τις επαινέσει όσο και για να τις μιμηθεί. Οι κοινοτικοί θεσμοί της για την εκπαίδευση και τη σίτιση, για παράδειγμα, ακόμη και για την περιουσία, είχαν προφανώς μεγάλη απήχηση σε διάφορους αριστεριστές ή αριστερίστικες φράξιες. Αλλά και στα πρόθυρα της οξείας σύγκρουσης ανάμεσα σε Αριστερά και Δεξιά επί Γαλλικής Επανάστασης ο Ρουσό επέλεξε την αρχαία Σπάρτη εις βάρος της Αθήνας.

Πώς μπορεί, λοιπόν, να ερμηνεύσει κανείς τη σημερινή κυριαρχία της Ακροδεξιάς που επιχειρεί παρόμοιες αναφορές; Οι δημοκρατίες μας στον δυτικό κόσμο δεν είναι πλέον αυτό που συνηθίσαμε στο παρελθόν. Πολλοί πολίτες δείχνουν προτίμηση για το είδος των αυταρχικών καθεστώτων όπου η εξουσία αναπτύσσεται «από πάνω προς τα κάτω» – μία κυρίαρχη εικόνα την οποία προσφέρει η αρχαία Σπάρτη. Κι αυτό επειδή μπορεί τον 7ο και τον 6ο αιώνα να χαρακτηριστεί ως «πόλη με πολιτισμό», αλλά τον 5ο αιώνα – τον αιώνα των Θερμοπυλών – ή τον 4ο, τον αιώνα του Αγησίλαου; Οχι, εκεί η Δεξιά κερδίζει πόντους εκτός εάν κάποιος θέλει να υποτιμήσει – κι εγώ δεν θα το έκανα – τη μιλιταριστική φύση της Σπάρτης την περίοδο εκείνη.

Υπάρχει, εξάλλου, όπως υπήρχε πάντοτε, ένα τεράστιο εμπόδιο για μία πλήρη εργαλειοποίηση από την πλευρά των αριστερών: οι είλωτες. Οι αρχαίοι Ελληνες δήλωναν περήφανοι για την ελευθερία τους: δεν θα γίνονταν ποτέ – μα ποτέ! – σκλάβοι. Κι όμως, η εργατική δύναμη των Σπαρτιατών, οι είλωτες δηλαδή (οι «αιχμάλωτοι») ήταν ελληνική αλλά και υποτελής. Τόσο ελληνική όσο και οι Σπαρτιάτες ή οι Σπαρτιάτισσες που τους κρατούσαν σε καθεστώς δουλείας. Ακόμη και οι επαναστάτες της εποχής θεωρούσαν το φαινόμενο φυσικό και δίκαιο.

Ο Πολ Κάρτλετζ είναι κάτοχος της έδρας Α.Γ. Λεβέντη στο Κέμπριτζ, πρώην καθηγητής Αρχαιοελληνικού Πολιτισμού

Ο διαπρεπής κλασικιστής και επίτιμος δημότης Σπάρτης, έχει ασχοληθεί διεξοδικά με την ιστορία και τον πολιτισμό της αρχαίας Σπάρτης. Στα ελληνικά κυκλοφορούν μάλιστα οι «Σπαρτιάτες» (Λιβάνη, 2003), «Το μεγαλείο της Σπάρτης» (Ενάλιος, 2003) και το «Αθήνα – Σπάρτη» (ΠΙΟΠ, 2007). Με την ιδιότητα αυτή σχολιάζει την επίκληση της αρχαίας Σπάρτης από τη σύγχρονη Ακροδεξιά