Αντι-νεοφιλελευθερισμός και φτωχές χώρες

Καθώς ο νεοφιλελευθερισμός δίνει γρήγορα τη θέση του σε μια αναζωπύρωση της βιομηχανικής πολιτικής στις προηγμένες οικονομίες, η προοπτική των χωρών χαμηλού εισοδήματος αγνοείται. Οπως και στην εποχή της ακμής του νεοφιλελευθερισμού, μια μορφή πνευματικού ιμπεριαλισμού στρέφει την παγκόσμια οικονομική συζήτηση προς τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων.

Εάν λαμβάνονταν δεόντως υπόψη οι προοπτικές των αναπτυσσόμενων χωρών, η συζήτηση για τον νεοφιλελευθερισμό και τις βιομηχανικές πολιτικές, όπως ο νόμος για τη μείωση του πληθωρισμού των ΗΠΑ (IRA), πιθανότατα θα ήταν διαφορετική.

Το αγκάλιασμα των αγορών από τους νεοφιλελεύθερους και η παγκοσμιοποίηση έχει κατηγορηθεί ευρέως για ευρύ φάσμα προβλημάτων, όπως η αύξηση της ανισότητας, η συγκέντρωση ισχύος, η παρακμή της μεταποίησης, οι επαναλαμβανόμενες οικονομικές κρίσεις.

Για να είμαστε δίκαιοι, οι διανοούμενοι στις αναπτυσσόμενες χώρες γιόρτασαν κι αυτοί τον θάνατο του νεοφιλελευθερισμού. Παρόμοια δυναμική διαδραματίζεται με τον νέο εναγκαλισμό της βιομηχανικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών. Παραμερίζοντας τις εσωτερικές πολιτικές προεκτάσεις του IRA, μεγάλο μέρος της συζήτησης για την υπογραφή της νομοθεσίας για το κλίμα της κυβέρνησης Μπάιντεν έχει επικεντρωθεί στις επιπτώσεις της στον ανταγωνισμό ΗΠΑ – Κίνας, στις εντάσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ενωσης και στην εσωτερική πολιτική της ΕΕ.

Σε αυτό το πλαίσιο, το μόνο που θα έχει σημασία είναι ο αντίκτυπος του IRA στο κόστος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Τείνουμε να ξεχνάμε ότι η επανάσταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι πρώτα και κύρια μια ενεργειακή επανάσταση. Η ενίσχυση της πρόσβασης των χωρών χαμηλού εισοδήματος στα ενεργειακά δίκτυα θα απέφερε τεράστια οφέλη στην ευημερία.

Για να επιταχυνθεί η πράσινη μετάβαση, είναι ζωτικής σημασίας να μειωθεί το κόστος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Μόνο η τεχνολογική πρόοδος, που υποστηρίζεται από βιομηχανικές πολιτικές τύπου IRA, μπορεί να επιταχύνει αυτή τη διαδικασία.

Για να επιτύχουμε μια δίκαιη μετάβαση, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι οι νέες τεχνολογίες είναι προσβάσιμες σε όλους και δεν καθοδηγούνται αποκλειστικά από τα ιδιοκτησιακά συμφέροντα του ιδιωτικού κεφαλαίου. Είναι διδακτική η σύγκριση της προσέγγισης των ΗΠΑ στη βιομηχανική πολιτική και της (αναμφισβήτητα νεοφιλελεύθερης) στρατηγικής της ΕΕ, η οποία βασίζεται στην τιμολόγηση του άνθρακα. Σε αντίθεση με τον IRA, δεν είναι σαφές εάν το σχέδιο της ΕΕ θα μπορούσε να προσφέρει στο παγκόσμιο δημόσιο αγαθό φθηνότερης ανανεώσιμης ενέργειας. Αυτό που είναι σαφές, ωστόσο, είναι ότι οι φόροι άνθρακα στα σύνορα της Ευρώπης θα υπονομεύσουν τις εξαγωγές των αναπτυσσόμενων χωρών σε αγαθά έντασης άνθρακα. Γι’ αυτό η αντινεοφιλελεύθερη πολιτική των ΗΠΑ είναι καλύτερη για τις οικονομίες χαμηλού εισοδήματος από την ευρωπαϊκή προσέγγιση.

Η σημερινή πολιτική συζήτηση χαρακτηρίζεται από βεβαιότητα για τις αποτυχίες του νεοφιλελευθερισμού και σύγχυση για το τι θα ακολουθήσει. Από την οπτική γωνία των αναπτυσσόμενων χωρών, ωστόσο, είναι δυνατό να θρηνήσουμε τον θάνατο του νεοφιλελευθερισμού ενώ ταυτόχρονα αγκαλιάζουμε τον εκ διαμέτρου αντίθετο διάδοχό του.

O Αρβιντ Σουμπραμανιάν είναι εταίρος στο Brown University και στο Center for Global Development