Τίτλοι τέλους για τον «πατέρα» του λαϊκισμού

Την τελευταία του πνοή άφησε χθες σε ηλικία 87 ετών ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι, στο νοσοκομείο του Μιλάνου όπου είχε εισαχθεί εκ νέου την Παρασκευή. «Τέλος μιας εποχής», έγραψε στην ιστοσελίδα της η «La Repubblica» – και είχε δίκιο. Πρόκειται, άλλωστε, για έναν από τους πλέον αμφιλεγόμενους πολιτικούς ηγέτες, στην Ιταλία και ολόκληρη την Ευρώπη, ο οποίος υπήρξε ταυτόχρονα επικεφαλής μιας επιχειρηματικής αυτοκρατορίας, με πλοκάμια στις τράπεζες, το ποδόσφαιρο και τα ΜΜΕ, καθώς και ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους της χώρας του, με περιουσία η οποία χθες αποτιμούνταν σε 7,4 δισ. δολάρια. Αναμφίβολα δε, στη μακρά του διαδρομή, στη διάρκεια της οποίας διετέλεσε τρεις φορές πρωθυπουργός – το 1994, την περίοδο 2001-06 και από το 2008 ως το 2011 – κατάφερε να γράψει τη δική του ιδιαίτερη ιστορία, «ιδρύοντας» το ρεύμα του σύγχρονου δεξιού λαϊκισμού. Υπενθυμίζεται ότι ο Μπερλουσκόνι – που μέχρι τον θάνατό του παρέμενε μέλος της Γερουσίας και της Ευρωβουλής – είχε πρόσφατα ανακοινωθεί ότι έπασχε από λευχαιμία, ενώ αντιμετώπισε πολλά σοβαρά προβλήματα υγείας τα τελευταία χρόνια, με αποτέλεσμα να νοσηλευτεί αρκετές φορές. Ανάμεσα στα άλλα, το 2016 είχε υποβληθεί σε επέμβαση για την αντικατάσταση μιας αορτικής βαλβίδας, ενώ το 2020 είχε βρεθεί στην εντατική λόγω περιπλοκών της Covid-19 – με τον ίδιο να περιγράφει εκείνη την εμπειρία ως «τη χειρότερη της ζωής του».

Γνώριμος της Δικαιοσύνης
Πολλές ήταν και οι περιπέτειές του με τη Δικαιοσύνη, με τις κατηγορίες να αφορούν μια σειρά αδικήματα – από δωροδοκία μαρτύρων και σεξουαλικές συνευρέσεις με ανήλικα κορίτσια επί πληρωμή μέχρι φοροδιαφυγή. Ωστόσο, μόνο σε μία περίπτωση οι ενάγοντες πέτυχαν την καταδίκη του: Το 2013, για φορολογική απάτη, με αποτέλεσμα να του επιβληθεί ποινή φυλάκισης 4 ετών και στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων ως το 2018.

Αξίζει να σημειωθεί, επίσης, ότι μετά την οριστική του αθώωση, τον περασμένο Φεβρουάριο, για την περιβόητη υπόθεση των πάρτι «μπούνγκα-μπούνγκα» (η οποία αφορούσε μια 17χρονη Μαροκινή) και την απόπειρα εξαγοράς 24 μαρτύρων, εκκρεμούσε μία ακόμη τελευταία υπόθεση σε βάρος του: Η υπόθεση είχε να κάνει με την κατηγορία της δωροδοκίας ενός επιχειρηματία που φέρεται να διασφάλιζε νεαρές «συνοδούς» στον Μπερλουσκόνι την περίοδο 2008-09, όταν ήταν πρωθυπουργός.

Η ουσία είναι ότι τίποτε από τα παραπάνω, ούτε τα προβλήματα υγείας ούτε η εμπλοκή με τη δικαιοσύνη, δεν εμπόδισε τον Μπερλουσκόνι να ασχολείται ενεργά με την πολιτική, επιδιώκοντας πάντοτε πρωταγωνιστικό ρόλο – έστω και ως… Δον Κορλεόνε. Κάτι που έκανε και στις εκλογές του 2022 στις οποίες, παρά την αποδυνάμωση του κόμματος το οποίο ίδρυσε, της Φόρτσα Ιτάλια, διασφάλισε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία στην Τζόρτζια Μελόνι (μαζί με τη Λίγκα του Ματέο Σαλβίνι), χωρίς ο ίδιος να διεκδικήσει θέση στην κυβέρνηση.

Μελόνι, Ουκρανία και Πούτιν
Αξίζει να σημειωθεί, επίσης, ότι ο Μπερλουσκόνι ήταν αυτός ο οποίος «πήρε από το χέρι» τη Μελόνι και τη μύησε σε κυβερνητικές θέσεις, αναθέτοντάς της το υπουργείο Νεολαίας κατά την τρίτη περίοδο της διακυβέρνησής του (2008-11). Ταυτόχρονα, παρουσιάστηκε ως ο «εγγυητής» της πολιτικής της απέναντι στην ΕΕ, διαμηνύοντας ότι δεν θα «ανεχτεί» επικίνδυνα αντιευρωπαϊκές πολιτικές, όπως αυτές που είχε εκφράσει στο παρελθόν η νυν πρωθυπουργός.

Από την άλλη, η προσωπική του φιλία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν τον έθεσε στο στόχαστρο των εταίρων του στη Δύση, ειδικά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος είχε αποδώσει την ευθύνη στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι – έστω κι αν αργότερα την είχε χαρακτηρίσει «αδικαιολόγητη και απαράδεκτη». Δικαιολογημένα, λοιπόν, ο πρόεδρος της Ρωσίας του ανταπέδωσε: «Για εμένα, ο Σίλβιο ήταν ένα αγαπημένο πρόσωπο, ένας πραγματικός φίλος. Θαύμαζα πάντοτε ειλικρινά τη σοφία του, την ικανότητά του να λαμβάνει αποφάσεις ισορροπημένες, βλέποντας μακριά, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές», τόνισε στο συλλυπητήριο μήνυμά του.

Σε κάθε περίπτωση, αυτό πιθανότατα για το οποίο θα μείνει κυρίως στην ιστορία ο Μπερλουσκόνι δεν είναι ούτε τα σκάνδαλα ούτε ο πόλεμος, ούτε η διαπίστωση του «The Economist» πως υπήρξε «ο μεγάλος σαγηνευτής της Ιταλίας». Η κληρονομιά του έγκειται στο γεγονός ότι αναμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό και προς αντιδραστική, λαϊκιστική κατεύθυνση το μοντέλο άσκησης πολιτικής και διακυβέρνησης. Αποτελώντας, ταυτόχρονα, τον πρώτο μεγιστάνα του πλούτου στην Ευρώπη ο οποίος αποφάσισε να διευθύνει την πολιτική ορχήστρα προσωπικά, υπηρετώντας τα συμφέροντά του χωρίς διαμεσολαβητές.