Εντός εκτός και επί τα αυτά

Για να υπογραμμίσει την παθογένεια του δημόσιου διαλόγου στον τόπο μας, ο Ευάγγελος Βενιζέλος έχει πει και έχει γράψει ότι «η δημόσια συζήτηση στην Ελλάδα είναι εκτός θέματος», δηλαδή δεν αφορά τα ουσιαστικά και ζωτικά ζητήματα. Προκειμένου μάλιστα για τις προεκλογικές περιόδους υπενθυμίζει ότι «κυριαρχεί το ποιος θα παρουσιάσει το μεγαλύτερο πακέτο παροχών».

Να όμως που, μετά τις εκλογές της 21ης Μαΐου, τον καταποντισμό της απλής αναλογικής και τη δραματική αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων ανάμεσα στο πρώτο και το δεύτερο κόμμα, ξεκίνησε, ενόψει των νέων εκλογών, ο δημόσιος διάλογος για (κάποια) θέματα ουσίας. Η εξέλιξη αυτή χαιρετίστηκε από όλες τις πλευρές ως ένα ελπιδοφόρο βήμα, ως ευκαιρία να ενημερωθούν έγκυρα οι πολίτες από τους εκπροσώπους των κομμάτων για θέματα που αφορούν τη ζωή τους και το μέλλον τους.

Προέκυψε όμως το εξής παράδοξο: ο δημόσιος διάλογος μπορεί να είναι πλέον «εντός θέματος» αλλά ο τρόπος με τον οποίο διεξάγεται παραμένει «εκτός θέματος». Δηλαδή, παρόλο που ο διάλογος αφορά θέματα ουσίας, η προσέγγιση παραμένει επιφανειακή και κυρίως προσχηματική. Η ανεξάντλητη ευρηματικότητα των κομμάτων της αντιπολίτευσης και των εκπροσώπων τους να κάνουν διάλογο επί της ουσίας χωρίς να διαλέγονται είναι στ’ αλήθεια θαυμαστή.

Κλασικό παράδειγμα είναι η εισήγηση της αντιπολίτευσης για δραστική μείωση / μηδενισμό του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά και κυρίως στα τρόφιμα, που προβάλλεται ως το υπερόπλο για την καταπολέμηση της ακρίβειας. Η πρόταση αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει βάση για έναν διάλογο «εντός θέματος». Το επόμενο βήμα θα ήταν να εξεταστεί η αποτελεσματικότητα του μέτρου, αν δηλαδή η μείωση θα περάσει στον καταναλωτή, αν υπάρχουν προηγούμενα στην Ελλάδα και πώς λειτούργησαν, σε ποιες χώρες εφαρμόστηκε και αν και πόσο συνέβαλε στην αντιμετώπιση της ακρίβειας, και φυσικά πώς θα αναπληρωθεί η απώλεια εσόδων για το κράτος. Τα θέματα τέθηκαν αλλά διάλογος δεν έγινε. Οι υποστηρικτές της μείωσης του ΦΠΑ συνήθιζαν να επικαλούνται τη σοσιαλιστική  Ισπανία, όπου όμως το μέτρο απέτυχε εν τη γενέσει του, σε αντίθεση με μέτρα που έλαβε η Ελλάδα και συντέλεσαν στη μείωση του πληθωρισμού. Η αντιπολίτευση δεν αποδέχτηκε ούτε το ένα ούτε το άλλο δεδομένο, δηλαδή τα στατιστικά στοιχεία. Και τώρα που η κυβέρνηση Σάντσεθ κατέρρευσε, έχει υιοθετήσει την τακτική «δεν συζητώ για τις εξελίξεις στην Ισπανία και άρα δεν υφίστανται». Συμπερασματικά, ένας «εντός θέματος» διάλογος έχει καθηλωθεί στην αφετηρία του και εκεί θα παραμείνει.

Σε πρόσφατη τηλεοπτική συζήτηση ο εκπρόσωπος της ελάσσονος αντιπολίτευσης ερωτήθηκε, για ανάλογο θέμα, αν η προσέγγισή του ήταν ιδεολογική ή δημοσιονομική. Απάντησε ότι ήταν «και τα δύο». Αν αξιολογήσουμε την παραπάνω απάντηση όσον αφορά την εισήγηση για δραστική μείωση / μηδενισμό του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά, θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι συνιστά (ακόμη μία) παραδοξότητα. Διότι εφόσον το δημοσιονομικό σκέλος της απάντησης δεν υποστηρίζεται από στατιστικά στοιχεία και συγκεκριμένα παραδείγματα, δηλαδή από επιχειρηματολογία με κανόνες, ο σχετικός ισχυρισμός αυτοακυρώνεται.

Ετσι απομένει μόνο το ιδεολογικό σκέλος της απάντησης. Αυτό ακριβώς είναι το δισεπίλυτο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η αντιπολίτευση, δηλαδή η αδυναμία της να συντονίσει την ιδεολογία με την οικονομική πραγματικότητα. Το εν λόγω φαινόμενο εξηγεί με τη σειρά του γιατί στον αντιπολιτευτικό λόγο παρατηρείται πλήρης αποσύνδεση των παροχών από την ανάπτυξη και την απήχησή τους στις αγορές, και γιατί η κριτική που ασκείται είναι μηδενιστική, ακόμη και για δεδομένα μετρήσιμα και διεθνώς αναγνωρισμένα.

Κατά συνέπεια, είτε η δημόσια συζήτηση είναι «εκτός θέματος» είτε γίνεται «εντός θέματος», τίποτα δεν αλλάζει. Καταλήγουμε στο ίδιο αποτέλεσμα δηλαδή, σύμφωνα με χαλαρότερη διατύπωση, στο «εντός εκτός και επί τα αυτά». Δεν υπάρχει σωτηρία.