Πολιτική θεολογία

Η σχέση πολιτικής και θεολογίας αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον αυτήν την προεκλογική περίοδο. Υποψήφιοι πολιτικοί, ακόμα και πολιτικά κόμματα, αναφέρονται συχνά σε θέματα πολιτικής θεολογίας. Οι γνώμες δυο κορυφαίων ελλήνων «ειδικών», ενός πολιτικού, του καθηγητή Ευάγγελου Βενιζέλου, και ενός θεολόγου, του καθηγητή Γεωργίου Μαντζαρίδη, θα μας βοηθήσουν στη κατανόηση ενός τόσο σημαντικού και τόσο δύσκολου θέματος.

Ο πρώτος αναφέρει ότι «ο όρος πολιτική θεολογία σημαίνει μια θεολογία που είναι μάχιμη και μαχητική, μια θεολογία που παρεμβαίνει σε συγκεκριμένες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες. Οι χριστιανοί μπορούν και οφείλουν να συμμετέχουν στην πολιτική ζωή των κοινωνιών στις οποίες ζουν, αλλά θα πρέπει πάντοτε να το πράττουν διακινώντας τη δικαιοσύνη και το έλεος της Βασίλειος του Θεού». Και συνεχίζει με λόγο συγκεκριμένο: «Το ζήτημα είναι να δούμε τι απαντήσεις μπορούμε να δώσουμε σε βιοηθικά ερωτήματα πάμπολλα, αυτοκτονία, ευθανασία, ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, χρήση βλαστοκυττάρων, εμβολιασμό σε σχέση με την πανδημία, ή σε τεχνοηθικά ζητήματα κρίσιμα, όπως είναι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για τη λήψη δικαστικών αποφάσεων».

Ο δεύτερος ξεκαθαρίζει ότι «ο χριστιανισμός δεν περιφρονεί την πολιτική αλλά δεν μπορεί να συσχετίζεται με αυτήν. Αυτό όμως δεν εμποδίζει τα μέλη της Εκκλησίας να κατέρχονται στην πολιτική και να αναλαμβάνουν πολιτικά αξιώματα». Δεν διστάζει μάλιστα να αναδείξει ότι «στην εποχή μας, μέσα στο κλίμα του νεοφιλελευθερισμού, το κράτος δικαίου και το κράτος πρόνοιας αποδυναμώνονται μέχρις αφανισμού. Τα ζωτικά προβλήματα των πολιτών, όπως η υγεία, η παιδεία, η εργασία, η κοινωνική ασφάλεια, το περιβάλλον, όχι μόνο δεν επιλύονται αλλά και διογκώνονται».

Είναι ενδιαφέρον ότι ο πολιτικός Βενιζέλος «θεολογεί» αναφέροντας το ευαγγελικό «Απόδοτε ουν Καίσαρος Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ», αλλά και το «κατεξοχήν θεολογικό – πολιτικό κείμενο που είναι η προς Ρωμαίους επιστοςλή του Παύλου», ενώ ο θεολόγος Μαντζαρίδης «πολιτικολογεί» αναφέροντας ότι το πνεύμα του νεοφιλελευθερισμού είναι «πνεύμα άκρατου ατομισμού».

Ιδανικά η πολιτική ενδιαφέρεται για την ευημερία των πολιτών της, ενώ η θεολογία μπορεί να δώσει νόημα στη ζωή τους. Τα κόμματα καλλιεργούν τις διαιρέσεις και τις αντιπαλότητες μεταξύ των ανθρώπων ενώ η θεολογία την ενότητα και μάλιστα την κοινότητα. Η πολιτική μιλάει για το άτομο, ενώ η θεολογία για το πρόσωπο.

Οπως γράφει ο Μητροπολίτης Ιωάννης Ζηζιούλας, «η προσωπική προσέγγιση κάνει κάθε ον μοναδικό και ανεπανάληπτο ενώ η ατομική προσέγγιση το κάνει έναν στατικό αριθμό».

Ο σεβασμός και η αγάπη για τον άλλο και μάλιστα τον αδύνατο είναι η προσφορά της θεολογίας του προσώπου στην πολιτική των «ατομικών δικαιωμάτων». Η ευθύνη της σύγχρονης θεολογίας για το «οικολογικό πρόβλημα» που απειλεί όχι απλά την ποιότητα της ζωής αλλά αυτή καθαυτήν τη ζωή της ανθρωπότητας έρχεται αρωγός στην αγωνία και τους αγώνες πολλών πολιτικών σε όλον το κόσμο. Η ουσιαστική συνεργασία θεολογίας και πολιτικής στη σωτηρία του πλανήτη μας από την καταστροφή του περιβάλλοντος από τις δικές μας «τεχνολογικές προόδους» είναι το ζητούμενο σήμερα. Στις ανούσιες σημερινές μας συζητήσεις και σε αυτήν την προεκλογική περίοδο αξίζει να ψάξουμε τις ουσιαστικές συζητήσεις πολιτικών και θεολόγων που αφορούν τη ζωή μας, την κοινότητα μας, τον πλανήτη μας.

Ο Δημήτρης Λινός είναι ομ. καθηγητής Χειρουργικής ΕΚΠΑ, Lecturer Harvard Medical School και εθελοντής ιερέας