Γιατί κερδίζει ο Ερντογάν

Είναι δύσκολο να μην απογοητευτεί κανείς από το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου των προεδρικών και βουλευτικών εκλογών στην Τουρκία. Στην πράξη, η χώρα οδεύει προς τον δεύτερο γύρο της 28ης Μαΐου με τον Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος έλαβε το 49,5%, να διαθέτει αποφασιστικό προβάδισμα.

Αυτά που πήγαν λάθος είναι πιο σημαντικά από τις λανθασμένες δημοσκοπήσεις. Είναι αδύνατο να κατανοήσουμε τα αποτελέσματα χωρίς να αναγνωρίσουμε πόσο εθνικιστικό έχει καταστεί το εκλογικό σώμα στην Τουρκία.

Η συγκεκριμένη αλλαγή αντανακλά τη μακροχρόνια σύγκρουση με τους κούρδους αυτονομιστές στα νοτιοανατολικά της χώρας, τη μαζική εισροή προσφύγων από τη Μέση Ανατολή, καθώς και δεκαετίες προπαγάνδας της οποίας ηγούνται τα μεγάλα ΜΜΕ και το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) του Ερντογάν. Στις βουλευτικές εκλογές, το ΑΚΡ, ο σύμμαχός του, το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης (ΜΗΡ), το Καλό Κόμμα (IyiP, το δεύτερο μεγαλύτερο στον συνασπισμό της αντιπολίτευσης) και τουλάχιστον άλλα τρία κόμματα διεκδίκησαν την ψήφο με εθνικιστικά προγράμματα.

Ετσι, ο μαχητικός εθνικισμός του Ερντογάν έδειξε να ταιριάζει περισσότερο με το εκλογικό σώμα σε σύγκριση με την εκστρατεία του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, που ήταν μετριοπαθής και πρόβαλλε συνθήματα κατά της διαφθοράς – ειδικά καθώς ο Κιλιτσντάρογλου προέρχεται από τη μειονότητα των Αλεβιτών (ενός Σιιτικού παρακλαδιού σε μια κατά βάση σουνιτική χώρα) και είχε τη ρητή στήριξη των Κούρδων και του κόμματός τους.

Παρ’ όλα αυτά, οφείλουμε να αντισταθούμε στην εύκολη αποδοχή δύο ερμηνειών του εκλογικού αποτελέσματος: Το ένα είναι ότι – είτε αυτό αρέσει στους μορφωμένους αστούς είτε όχι – το αποτέλεσμα αντανακλά τη δημοκρατική βούληση του λαού. Το άλλο είναι το αντίθετο του πρώτου: Οτι έχουμε να κάνουμε με ένα κακέκτυπο εκλογών, που ενορχηστρώθηκαν από έναν αυταρχικό ηγέτη.

Οι αντίπαλοι του Ερντογάν υποτίμησαν για μια ακόμη φορά την έντεχνη αξιοποίηση των τοπικών οργανώσεων και των δικτύων χειραγώγησης του ΑΚΡ, καθώς και την ικανότητά του να αντιλαμβάνεται τις διαθέσεις πολλών ψηφοφόρων. Ακόμη κι έτσι, πάντως, το αποτέλεσμα των εκλογών είναι κακό για το μέλλον των θεσμών στην Τουρκία. Ο έλεγχος του Ερντογάν στα ΜΜΕ, τη Δικαιοσύνη και τη γραφειοκρατία, συμπεριλαμβανομένης της κεντρικής τράπεζας, θα αυξηθεί περαιτέρω. Οσο για τις πολιτικές για τον περιορισμό της διαφθοράς και τη βελτίωση της οικονομικής κακοδιαχείρισης, μοιάζει απίθανο να εφαρμοστούν.

Οι αισιόδοξοι ίσως ισχυριστούν ότι η πλειοψηφία του ΑΚΡ στη Βουλή έχει συρρικνωθεί. Κι όμως, ο Ερντογάν ενδέχεται να είναι σε καλύτερη θέση να ελέγχει το κοινοβούλιο μετά τον δεύτερο γύρο των εκλογών σε σύγκριση με ό,τι συνέβαινε προηγουμένως. Η αυτοκρατορικού τύπου προεδρία την οποία εγκαθίδρυσε έχει αποδυναμώσει τον ρόλο του κοινοβουλίου και η αντιπολίτευση θα εμφανιστεί εκεί ακόμη πιο διασπασμένη.

Οι τουρκικές εκλογές προσφέρονται για την εξαγωγή ευρύτερων συμπερασμάτων. Πρώτον, η επιτυχία του Ερντογάν αποτελεί καλό νέο για άλλους δεξιούς λαϊκιστές και ισχυρούς ηγέτες, όπως ο Ναρέντρα Μόντι στην Ινδία και ο Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, οι οποίοι είναι πιθανό να συνεχίσουν να εφαρμόζουν ανάλογες πρακτικές, να αξιοποιούν την επιθετική εθνικιστική ρητορική προκειμένου να συσπειρώνουν τη βάση τους και να βαθαίνουν την πόλωση.

Δεύτερον, τους επόμενους μήνες η εμπειρία της Τουρκίας θα αποκαλύψει τις οικονομικές συνέπειες αυτού του τύπου της πολιτικής, θα δείξει ποιοι θα πληρώσουν τον λογαριασμό, καθώς και πώς θα αντιδράσει το διεθνές και εγχώριο κεφάλαιο. Με τον αυταρχισμό συχνά να συνδέεται με την οικονομική κακοδιαχείριση, ό,τι συμβεί στην Τουρκία δεν θα περιοριστεί εντός των συνόρων της Τουρκίας.

Ο Νταρόν Ατζέμογλου είναι καθηγητής Οικονομικών στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ).