Θα είναι η Ευρώπη {LF}ο μεγαλύτερος χαμένος όλων;

Η, μετά το 1945, εποχή της παγκόσμιας σταθερότητας έχει τελειώσει. Από τον διπολικό κόσμο του Ψυχρού Πολέμου μέχρι τον μονοπολικό κόσμο που τον αντικατέστησε και κυριαρχείται από τους Αμερικανούς, επωφεληθήκαμε επί μακρόν από μια αίσθηση στρατηγικής τάξης. Αν και υπήρξαν πολλοί μικρότεροι πόλεμοι από την Κορέα και το Βιετνάμ μέχρι τη Μέση Ανατολή και το Αφγανιστάν, το διεθνές σύστημα παρέμεινε γενικά σταθερό.

Από την αρχή της νέας χιλιετίας, ωστόσο, αυτή η σταθερότητα έχει δώσει όλο και περισσότερο τη θέση της σε μια ανανεωμένη αντιπαλότητα μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, με κυριότερες τις ΗΠΑ και την Κίνα. Επιπλέον, είναι από καιρό σαφές ότι η πολιτική και στρατηγική επιρροή της Ινδίας, της Βραζιλίας, της Ινδονησίας, της Νότιας Αφρικής, της Σαουδικής Αραβίας, του Ιράν και άλλων αναδυόμενων οικονομιών θα αυξηθεί, όπως και ο ρόλος τους στο παγκόσμιο σύστημα. Στο πλαίσιο της εμβάθυνσης της σύγκρουσης μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ, αυτές οι ανερχόμενες δυνάμεις θα έχουν πολλές ευκαιρίες να παίξουν με τις δύο υπερδυνάμεις του 21ου αιώνα.

ΗΠΑ και ΕΕ παραμένουν προσηλωμένες στην υπεράσπιση βασικών αξιών, όπως το δικαίωμα των χωρών στην αυτοδιάθεση και το απαραβίαστο των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων. Αντίθετα, πολλές από τις νέες και αναδυόμενες παγκόσμιες δυνάμεις αρνήθηκαν να ταχθούν ξεκάθαρα στο πλευρό της Ουκρανίας, ενώ ορισμένες – ακολουθώντας το παράδειγμα της Κίνας – τάχθηκαν ρητά στο πλευρό της Ρωσίας ή παρέμειναν «ουδέτερες», προκειμένου να αποκομίσουν κάποιο τακτικό πλεονέκτημα.

Ομως ο ευρύτερος κίνδυνος για το διεθνές σύστημα δεν προέρχεται από τον πόλεμο στην Ουκρανία αλλά από την επιδείνωση των σχέσεων ΗΠΑ – Κίνας. Είναι αλήθεια ότι, παρά την πολεμική ρητορική της Κίνας για την Ταϊβάν και τις επιθετικές ναυτικές ασκήσεις της στα ύδατα γύρω από το νησί, η αντιπαράθεση μέχρι στιγμής είναι λιγότερο στρατιωτική παρά οικονομική, τεχνολογική και πολιτική.

Μερικοί από τους μεγαλύτερους χαμένους σε αυτή την αντιπαράθεση είναι πιθανό να είναι η Ιαπωνία και η Ευρώπη. Οι κινεζικές επιχειρήσεις έχουν δημιουργήσει τεράστιες παραγωγικές δυνατότητες στην αυτοκινητοβιομηχανία – ιδίως στα ηλεκτρικά οχήματα (EVs) – και είναι τώρα έτοιμες να ξεπεράσουν τον ανταγωνισμό των ευρωπαϊκών και ιαπωνικών αυτοκινητοβιομηχανιών, οι οποίες εδώ και καιρό είναι κυρίαρχες σε παγκόσμιο επίπεδο.

Κάνοντας τα πράγματα χειρότερα, η απάντηση της ίδιας της Αμερικής στον κινεζικό ανταγωνισμό είναι να ακολουθήσει μια βιομηχανική πολιτική που θα αποβεί εις βάρος των ευρωπαίων και ιαπώνων κατασκευαστών. Πρόσφατη νομοθεσία, όπως ο νόμος για τη μείωση του πληθωρισμού, για παράδειγμα, παρέχει μεγάλες επιδοτήσεις για τα αυτοκίνητα που παράγονται στις ΗΠΑ. Από την άποψη των ΗΠΑ, τέτοιες πολιτικές σκοτώνουν δύο τρυγόνια με ένα σμπάρο: προστατεύουν τους μεγάλους εγχώριους κατασκευαστές και τους παρέχουν κίνητρα για να συνεχίσουν την ανάπτυξη ηλεκτρικών οχημάτων.

Το τελικό αποτέλεσμα θα είναι μια εκ βάθρων αναδιοργάνωση της παγκόσμιας αυτοκινητοβιομηχανίας, με την Ιαπωνία και την Ευρώπη (κυρίως τη Γερμανία) να χάνουν ανταγωνιστικότητα και μερίδιο αγοράς. Και για να μην ξεχνάμε, αυτή η σημαντική οικονομική εξέλιξη αποτελεί απλώς την αρχή μιας πολύ μεγαλύτερης παγκόσμιας αντιπαράθεσης και στρατηγικής αναδιάταξης.

Η Ευρώπη δεν πρέπει μόνο να καταβάλλει μεγάλες προσπάθειες για να διατηρήσει το οικονομικό της μοντέλο κατά τη διάρκεια αυτής της αναδιοργάνωσης της παγκόσμιας οικονομίας. Πρέπει επίσης να διαχειριστεί το υψηλό ενεργειακό κόστος, το αυξανόμενο χάσμα ψηφιακής τεχνολογίας έναντι των δύο υπερδυνάμεων και την επείγουσα ανάγκη για αυξημένες αμυντικές δαπάνες για την αντιμετώπιση της νέας απειλής από τη Ρωσία. Ολες αυτές οι προτεραιότητες θα γίνουν ακόμη πιο επείγουσες όσο πλησιάζουν οι επόμενες προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ, δεδομένης της σαφούς πιθανότητας να επιστρέψει ο Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι σε ιδιαίτερα μειονεκτική θέση. Κατοικεί σε μια όλο και πιο επικίνδυνη περιοχή, αλλά παραμένει μια συνομοσπονδία κυρίαρχων εθνών – κρατών που δεν επέδειξαν ποτέ βούληση να επιτύχουν πραγματική ολοκλήρωση. Σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από μεγάλα κράτη με αυξανόμενους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς, η Ευρώπη εξακολουθεί να μην αποτελεί πραγματική δύναμη.

Το αν αυτό θα παραμείνει έτσι εξαρτάται από τους Ευρωπαίους. Αν η Ευρώπη θέλει να αντιμετωπίσει τη σημερινή παγκόσμια αναδιάταξη, καλύτερα να ξεκινήσει σύντομα – ή, κατά προτίμηση, χθες.

Ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, ήταν ηγέτης του γερμανικού κόμματος των Πρασίνων επί σχεδόν 20 χρόνια