Πολύ σκληρός για να πεθάνει

Το 2010 βρέθηκα για δουλειά στη βαθιά Τουρκία. Μέσω ενός καινούργιου τότε αυτοκινητόδρομου μεγάλης ταχύτητας, έργο Ερντογάν, ο οποίος προίκισε την Τουρκία με σημαντικές υποδομές, έκανα μια τεράστια διαδρομή παράλληλα με τις ακτές στη Μαύρη Θάλασσα, σχεδόν μέχρι τα σύνορα με τη Γεωργία. Είχα εντυπωσιαστεί. Οχι τόσο επειδή ταχείς και ασφαλείς δρόμους έως τότε τους είχα συνδυάσει με τις ανεπτυγμένες χώρες του ευρύτερου δυτικού κόσμου, όσο με τις παράταιρες συναντήσεις, πλάι στον μεγάλο δρόμο – στις πόλεις που σταματήσαμε και στα ξενοδοχεία που κοιμηθήκαμε. Μου έκανε εντύπωση, π.χ., ότι δυσκολευόμαστε να βρούμε αλκοόλ, ούτε καν μπίρα, σχεδόν σε όλη τη διαδρομή, παρά μόνο στα ξενοδοχεία. Μου έκανε εντύπωση ότι οι περισσότερες γυναίκες φορούσαν μαντίλα. Κι ακόμα, μου έκανε εντύπωση ότι στα καφενεία κάθονταν μόνο άντρες.

Αυτή η βαθιά Τουρκία ήταν και παρέμεινε με τον Ερντογάν, και στις προχθεσινές τουρκικές εκλογές. Πολίτες με σχέση υποτακτικού απέναντι στον δικό τους Πατερούλη, τον πρόεδρο, που έχουν αποδεχτεί ότι ορίζει τις τύχες τους. Δεν είναι τυχαίο ότι το ΑΚΡ, το κόμμα του, σάρωσε στις σεισμόπληκτες περιοχές. Αρκούσαν απλώς κάποιοι συμβολισμοί: η φυσική παρουσία των εκπροσώπων του κράτους, κάποιες πελατειακού χαρακτήρα παροχές και μια υπόσχεση ανοικοδόμησης για να παραγραφούν οι ευθύνες του κράτους για τις κακές κατασκευές και τα ελλιπή μέτρα σε περιοχές με ενεργό σεισμικό ρήγμα, που έκαναν τους σεισμούς φονικότερους.

Η εσωστρέφεια και ο εθνικισμός έφεραν επίσης ψήφους στον τούρκο πρόεδρο. Ενδεικτικά, στις εκλογές για τη Βουλή που διεξήχθησαν ταυτόχρονα, η πτώση του κόμματος του Ερντογάν αντισταθμίστηκε από την άνοδο των Γκρίζων Λύκων του Μπαχτσελί, με αποτέλεσμα Ερντογάν και Μπαχτσελί (με την προσθήκη ενός μικρού ποσοστού του κόμματος Ερμπακάν) να έχουν απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Οι ξένοι είναι εχθροί. Γι’ αυτό ο Ερντογάν ήδη άρχισε καμπάνια για τον επόμενο γύρο, κάνοντας μνεία στα δυτικά ΜΜΕ που φιλοτέχνησαν με μελανά χρώματα την εξουσία του και την πιθανότητα επανεκλογής του, ενώ δεν παρέλειψε να συνυφάνει τις επικρίσεις κατά του καθεστώτος που έχει επιβάλει με τον μεγάλο εχθρό του, τον Γκιουλέν.

Σημαντικό ρόλο στην επικράτησή του έπαιξε και η θρησκεία. Ο Κιλιτσντάρογλου είναι Αλεβίτης, και οι Αλεβίτες στην Τουρκία είναι πολίτες ενός κατώτερου θεού. Το Ισλάμ που, υπό τον Ερντογάν, βρέθηκε σιγά σιγά να καταλαμβάνει ζωτικό χώρο στο ήδη αυταρχικό κεμαλικό κράτος, είναι σουνιτικό: κυρίαρχο στην περιοχή του θρησκευτικού Ισλάμ που είναι εξουσία.

Ακόμα μια φορά, δηλαδή, ο τούρκος πρόεδρος αποδείχτηκε πολύ σκληρός για να πεθάνει. Ξεδόντιασε μεθοδικά τους αντιπάλους του, χρησιμοποίησε τους τρόπους της κυβερνητικής επιρροής για να μονοπωλήσει σχεδόν την προπαγάνδα στα ΜΜΕ ενώ πληθαίνουν οι κατηγορίες για μεθοδεύσεις εκλογικής νοθείας. Ολα αυτά, ως κατά σύστημα αυταρχικός, τα αντιπαρέρχεται. Γνωρίζει καλά τις στρατηγικές της χειραγώγησης και δεν τον χαλάει η εκ νέου προσφυγή στις κάλπες σε δυο Κυριακές: θα μπορεί, με όλη του την άνεση, να επικαλείται τη δημοκρατική επίφαση των δεύτερων εκλογών, όσο θα περιμένει τον σπαραγμό των ηττημένων αντιπάλων του.

Με λίγα λόγια, η Τουρκία παραμένει ένα ιδιότυπο αυταρχικό κράτος: διώκει κατά το δοκούν αντιπάλους, φυλακίζει δημοσιογράφους και συγγραφείς και συνεχίζει το παιχνίδι της ισχύος στην περιοχή και ευρύτερα, εκμεταλλευόμενη τον στρατηγικό ρόλο της, γεωπολιτικά, αλλά και πολιτισμικά στον χώρο του Ισλάμ. Απέναντι σε αυτόν τον γείτονα, η Ελλάδα οφείλει συνεχή επαγρύπνηση. Που για να είναι αποτελεσματική, απαιτεί πολιτική σταθερότητα και αναπτυξιακή πορεία. Είναι μονόδρομος.