Είναι η οικονομία, ανόητοι!

Εάν υπάρχει ένα μέτωπο το οποίο θα βρουν από την πρώτη κιόλας μέρα μπροστά τους ο νέος πρόεδρος και η νέα κυβέρνηση της Τουρκίας, είτε προέρχονται από το στρατόπεδο των ισλαμιστών είτε από εκείνο των κεμαλιστών, αυτό είναι η οικονομία. Η κατάστασή της, άλλωστε, κρίνεται από πολλούς τούρκους και διεθνείς αναλυτές ως οριακή, κάτι που σημαίνει πως απαιτούνται κρίσιμες και γενναίες αποφάσεις. «Μπορεί κανείς να αναβάλει πράγματα για ένα διάστημα, όμως τελικά θα αναγκαστεί να πληρώσει τον λογαριασμό», όπως χαρακτηριστικά δήλωσε στο Reuters ο Μπουλέντ Γκουλτεκίν, πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Τουρκίας.

Τα στοιχεία μιλούν από μόνα τους και αποκαλύπτουν ότι τα περιθώρια ελιγμών είναι πλέον πολύ μικρά, αν όχι ανύπαρκτα. Ο πληθωρισμός, για του λόγου το αληθές, διαμορφώθηκε τον περασμένο μήνα κοντά στο 45% που, αν και σαφώς μικρότερο από το 85% του περασμένου Νοεμβρίου, εξακολουθεί να «ροκανίζει» τα οικογενειακά εισοδήματα. Σε συνδυασμό, φυσικά, με τη συνεχιζόμενη απαξίωση της λίρας, η οποία έχει χάσει πάνω από το 90% της αξίας της έναντι του δολαρίου την τελευταία δεκαετία, καθιστώντας σταδιακά πολλά βασικά αγαθά (όπως η ενέργεια) και είδη διατροφής κυριολεκτικά απλησίαστα και την αποπληρωμή των δανείων με ρήτρα ξένα νομίσματα σχεδόν αδύνατη χωρίς αναδιάρθρωση.

Mπούμερανγκ

Στην πραγματικότητα, αυτό που έχει συμβεί στην οικονομία, σφραγίζοντας αντικειμενικά και τις πολιτικές εξελίξεις, είναι ότι το πιο ισχυρό όπλο του Ερντογάν και του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) κατά την πρώτη δεκαετία της διακυβέρνησής τους, που ήταν καθοριστικό στην εδραίωση της κυριαρχίας τους και τη δημιουργία ευρύτατων κοινωνικών συμμαχιών, έχει μετατραπεί σε μπούμερανγκ. «Στο παρελθόν, ο Ερντογάν μπορούσε να είναι χρήσιμος στους υποστηρικτές του. Η οικονομική κρίση αποδείχθηκε, όμως, καταστροφική. Αρέσει ακόμη στους υποστηρικτές του, οι οποίοι συνεχίζουν ακόμη και να τον αγαπούν, όμως αισθάνονται μεγάλη δυσφορία που είναι αναγκασμένοι να πληρώνουν το αντίτιμο γι’ αυτό», εκτιμά η Σεντά Ντεμιράλπ, επικεφαλής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Isik της Κωνσταντινούπολης.

Η παραπάνω αλλαγή οφείλεται και σε εσωτερικούς και σε εξωτερικούς παράγοντες. Αφενός, στη «φούσκα» η οποία σταδιακά δημιουργήθηκε εντός των συνόρων, με τον αδιάκοπο δανεισμό και το πολύ φτηνό χρήμα, αφετέρου, στις εξελίξεις στις διεθνείς αγορές μετά τις αλλεπάλληλες κρίσεις. Ειδικά δε από τη στιγμή που άνοιξε ο κύκλος της αύξησης των επιτοκίων στις ανεπτυγμένες χώρες, προκαλώντας κρίση ρευστότητας και συνθήκες ασφυξίας στις πιο αδύναμες και αναπτυσσόμενες, ανάμεσά τους και η Τουρκία.

Με γραμμή «δώσ’ τα όλα»

Είναι γνωστό, βεβαίως, πως ο Ερντογάν υιοθέτησε μια πολιτική παροχών τους τελευταίους μήνες, επιδιώκοντας να κατευνάσει την κοινωνική δυσαρέσκεια και να σώσει την παρτίδα των εκλογών. Ετσι, από την 1η Ιανουαρίου αύξησε τον κατώτατο μισθό από τις 5.500 στις 8.500 λίρες (λίγο πάνω από 400 δολάρια), ενώ πέντε ημέρες πριν από τις χθεσινές εκλογές ανακοίνωσε αύξηση της τάξης του 45% για τις κατώτατες αποδοχές των δημοσίων υπαλλήλων, οι οποίες διαμορφώνονται στις 15.000 λίρες (κάπου 770 δολάρια).

Το αποτέλεσμα έδειξε ότι οι παροχές έπιασαν τόπο, έστω και εν μέρει. Εκεί, όμως, που τελικώς θα κριθούν όλα την επόμενη ημέρα είναι στο μοντέλο της οικονομικής πολιτικής που θα εφαρμοστεί στην Τουρκία. Θα συνεχιστεί, με άλλα λόγια, η «ανορθόδοξη» τακτική των χαμηλών επιτοκίων, η οποία, σύμφωνα με πολλούς (αν και όχι όλους), ευθύνεται για τον πληθωρισμό και το κόστος ζωής; Ή θα αντικατασταθεί από μια πιο «ορθολογική» στάση (ακόμη και με συνέχιση της προεδρίας Ερντογάν), που συνεπάγεται τη σταδιακή αύξησή τους – μαζί με το κόστος δανεισμού και το βάρος της αποπληρωμής των υπαρχόντων δανείων, απειλώντας το τουρκικό τραπεζικό σύστημα με ένα «κραχ»;