«Σας κάναμε ανθρώπους»

Θα έπρεπε να παραμείνει ένα φευγαλέο στιγμιότυπο. Από εκείνα που χρεώνει ο παρατηρητής στη ρύμη του τηλεοπτικού λόγου, ασφυκτικού και ακάθεκτου. Αλλά έκρυβε περισσότερα από μια εφημερόπτερη ατάκα. «Σας σώσαμε, σας κάναμε ανθρώπους» ήταν η απάντηση του Πάνου Σκουρλέτη στην τοποθέτηση της Ντόρας Μπακογιάννη, η οποία κατέληγε: «Το πρόβλημά σας είναι ότι αυτή τη στιγμή λειτουργείτε σαν να μην έχετε κυβερνήσει τέσσερα χρόνια».

Η εντύπωση που δημιουργήθηκε μόνο φευγαλέα δεν είναι. Αντιθέτως, είναι βαριά, σαν μια αλήθεια που υπερασπίζεται κανείς κρυφά επί χρόνια και την εκτοξεύει αιφνιδιαστικά στους ανύποπτους συνομιλητές του. Αφού δεν τη σταμάτησε το έρκος των οδόντων η ατάκα του υποψήφιου βουλευτή αποκαλύπτει ήδη μια κοσμοθεώρηση: τον τρόπο με τον οποίο η πάλαι ποτέ «πρώτη φορά Αριστερά» αντιμετώπισε την ελληνική περιπέτεια. Ηταν στη δική τους «βάρδια» που έτυχε το τρίτο Μνημόνιο, οπότε έπρεπε να καταπιούν την κάμηλο της σοσιαλδημοκρατίας. Οι ίδιοι δεν αποδέχθηκαν ποτέ την «ιδιοκτησία» του δημοσιονομικού προγράμματος. Εξωτερικές δυνάμεις αγνώστων λοιπών στοιχείων υποδείκνυαν τα μέτρα και τις κατευθύνσεις. Το πρόγραμμα, λοιπόν, δεν ανήκε στους έλληνες πολιτικούς, οι οποίοι εκείνη την περίοδο αγωνίζονταν να «μας κάνουν ανθρώπους». Με ποιον τρόπο, αλήθεια; Προφανώς με μια «μηχανική των ψυχών» που ξέρει να φέρνει ποιότητα μέσα από την ποσότητα.

Σ’ αυτή τη συλλογιστική – που δεν εκφράζεται μόνο από τον Π. Σκουρλέτη -, αντίπαλος δεν ήταν μόνο οι πάσης φύσεως ελίτ. Ηταν και ο άμαθος λαός, που παρασυρόταν από τις σειρήνες του παλαιού δικομματισμού. Που έμενε προσκολλημένος στα πάθη του παρελθόντος, ενώ μπορούσε απλώς να επιλέξει τους σωτήρες του (όπως αποδείχθηκε, η ομάδα σωτηρίας συμπεριέλαβε τελικά αρκετές από τις σειρήνες του παλαιού κομματισμού). Πώς θα γίνονταν άνθρωποι, αν δεν έδειχναν οι ίδιοι τη θέληση; Γιατί δεν αναγνώριζαν τη σωτηριολογική διάσταση στην πρώτη φορά Αριστερά, αφού αυτός ήταν ο σκοπός της;

Από μια αρνητική συγκυρία, βέβαια, το «σας κάναμε ανθρώπους» έμεινε γράμμα κενό. Ισως να έφταιγε το κακό το ριζικό μας, οι αγορές που δεν άκουγαν τα ταμπούρλα, ο περίφημος συσχετισμός δυνάμεων μέσα στην Ευρώπη, τον οποίο δεν πρόλαβαν να αποκωδικοποιήσουν οι μαθητευόμενοι σωτήρες, κατά δική τους δήλωση. Κι έτσι, δεν ολοκληρώθηκε το σκίσιμο των Μνημονίων ούτε η μείωση του ΕΝΦΙΑ. Αυτό δεν σήμαινε ότι η επιχείρηση διάσωσης δεν θα συνεχιζόταν. Η υπόσχεση για την κατάργηση της πανεπιστημιακής βάσης εισαγωγής δείχνει ήδη τον δρόμο.

Δείχνει, όμως, και το ύφος που δεν μπορεί να αποκοπεί από τη δεύτερη φύση του: το ήθος. Πολιτικό, εν προκειμένω, καθώς προσπαθεί να κρατήσει αποστάσεις από την αλαζονεία και τον μεσσιανισμό. Ατάκες όπως το «σας κάναμε ανθρώπους» θέτουν ήδη την απόσταση που υποτίθεται ότι επιχειρούν να καταργήσουν. Δεν ήταν τελικά συλλογική η προσπάθεια του περιλάλητου λαού να απαγκιστρωθεί από τα Μνημόνια και να φτάσει στην Ιθάκη; Ή μόνο ο ηγέτης είχε το δικαίωμα να φορέσει εκεί γραβάτα, επειδή ολοκλήρωσε την προσωπική Οδύσσεια;

Το αφήγημα αυτό περιείχε εξαρχής Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες. Ανάμεσα στα λημέρια τους, λέει, οι έλληνες πολιτικοί έπρεπε να θυσιαστούν για να μείνουν οι άλλοι «άνθρωποι». Κυβερνούσαν, αλλά ήταν αντιεξουσιαστές και αντισυστημικοί. Υπόσχονταν το ήθος της δρακογενιάς, αλλά ξενυχτούσαν στις πολεμίστρες των social media. Εσωζαν, αλλά δεν πρόλαβαν να σώσουν και τους «αρμούς της εξουσίας». Είναι ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη η κενοδοξία. Ορισμένες φορές, ωστόσο, καταλήγει απάνθρωπη.