Η νεολαία μετά τα Τέμπη: πολιτικοποίηση ή λήθη;

Το Eteron μέσα στην εβδομάδα που μας πέρασε δημοσίευσε τη νέα του έρευνα  με θέμα «Η νέα γενιά μετά τα Τέμπη» με σκοπό να αποκωδικοποιήσει τις στάσεις της νεολαίας (17-34 ετών) μετά το τραγικό δυστύχημα που κόστισε τη ζωή σε 57 ανθρώπους, κατά μεγάλη πλειονότητα νέους και νέες. Οι κινητοποιήσεις που ακολούθησαν το τραγικό αυτό γεγονός σε όλη την Ελλάδα αποτέλεσαν από μόνες του πηγή ερωτημάτων: Πώς βιώνει η νεολαία ένα τόσο τραγικό γεγονός και κυρίως πόσο επηρεάζει την πολιτική και κοινωνική της συνείδηση; Ποιος είναι ο ρόλος των συναισθημάτων σε τέτοιες περιπτώσεις και πόσο μπορεί να αποβεί καθοριστικός στην κινητοποίηση; Πού αποδίδουν οι νέοι και οι νέες τις ευθύνες για το δυστύχημα και τι προκρίνουν ως λύσεις;

Προφανώς τα ερωτήματα αυτά λίγες μέρες πριν απ’ τις εκλογές οφείλουν να απασχολούν τα εκλογικά επιτελεία. Βασικός στόχος του Eteron είναι να αναλύσει τις στάσεις της νεολαίας ως κοινωνική κατηγορία που έχει βιώσει πολλαπλές και αλλεπάλληλές κρίσεις, οι οποίες παίρνουν τη μορφή της κανονικότητας για αυτήν.

Από την έρευνα προκύπτει ότι το βασικό συναίσθημα των νέων μετά τα Τέμπη είναι η οργή (με 43,7%), ενώ ακολουθεί η απελπισία (19,7%), η ντροπή (17,4%) και η ανασφάλεια (14,6%). Αξίζει να σημειωθεί ότι η έρευνα δεν έγινε εν θερμώ, αλλά έλαβε χώρα 12-19 Απριλίου, οπότε ενσωματώνει και μία χρονική απόσταση από τα γεγονότα. Η κυριαρχία αυτών των έντονα αρνητικών συναισθημάτων οδήγησε στις μαζικές διαδηλώσεις ως μέσο έκφρασης. Αλλά όπως, εύστοχα, παρατηρεί η επιστημονική υπεύθυνη της έρευνας Λουκία Κοτρωνάκη «αποκλειστικά τα συναισθήματα δεν αρκούν για να προσδώσουν στη συλλογική δράση διάρκεια στον χρόνο».

Ο μικρός χρόνος διάρκειας των κινητοποιήσεων όμως δεν αναιρεί σε καμία περίπτωση τη σημασία τους. Το γεγονός ότι αυτές οι κινητοποιήσεις ήταν οι μαζικότερες από το 2012 και μετά πιστοποιείται από το γεγονός ότι το 37,8% των ερωτώμενων απάντησαν ότι συμμετείχαν σε αυτές, ποσοστό που εμφανίζεται και σε άλλες αντίστοιχες έρευνες. Από αυτούς το 13,6% απάντησε ότι συμμετείχε πρώτη φορά σε κινητοποιήσεις, ποσοστό που υποεκτιμάται με δεδομένο ότι η έρευνα συμπεριέλαβε νέους και νέες άνω των 17 ετών, ενώ η μαθητική παρουσία στις διαδηλώσεις ήταν ιδιαίτερα έντονη.

Την ίδια στιγμή οι νέοι και νέες φαίνονται ότι απορρίπτουν συντριπτικά το αφήγημα περί «ατομικής ευθύνης» του σταθμάρχη για τα αίτια του δυστυχήματος καθώς μόλις 13,1% συμφωνούν με αυτή την άποψη. Σε ερώτηση πολλαπλής επιλογής, αποδίδουν κατά 59,5% την ευθύνη στην κυβέρνηση και κατά 58,3% την ευθύνη σε όλες στις κυβερνήσεις του τόπου. Επομένως είναι εμφανής η πολιτική διάσταση της ευθύνης που κυριαρχεί στη νεολαία.

Επιπλέον, στο ερώτημα τι πρέπει να αλλάξει για να γίνουν πιο ασφαλείς οι σιδηροδρομικές μεταφορές, οι νέοι και οι νέες απαντούν πλειοψηφικά (38,3%) «να επανακρατικοποιηθεί το επιβατικό έργο στο σύνολό του». Η στροφή αυτή των νέων προς την κρατική ιδιοκτησία δημόσιων αγαθών, πιστοποιείται και σε άλλες έρευνες που έχουν γίνει και συνδέεται εμφανώς με τη μετα-πανδημική εποχή. Τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό τα όρια της ιδιωτικής πρωτοβουλίας σε στρατηγικούς τομείς της κοινωνίας (υγεία, ενέργεια, μεταφορές) έχουν μεταστρέψει την αντίληψη των κοινωνιών για τη σχέση «δημόσιου» και «ιδιωτικού».

Ανεξάρτητα από το πώς διαμορφώνονται οι κοινωνικές τάσεις, μπορεί η νεολαία να παίξει σημαντικό ρόλο στις επικείμενες εκλογές; Συνήθως, αυτό εξαρτάται από τη συμμετοχή της. Από την έρευνα προκύπτει ότι το 82,1% σκοπεύει να προσέλθει στις κάλπες της επόμενης Κυριακής, ποσοστό που αν επαληθευθεί είναι πολύ σημαντικό.

Δύσκολα μπορεί να εκτιμηθεί το πόσο μπορεί να διαμορφώσει συνθήκες μεταβολής του πολιτικού τοπίου με δεδομένο ότι στην προεκλογική περίοδο έχει αποσιωπηθεί συστηματικά, παρόλο που συνέβη πριν από δύο μήνες. Ανεξάρτητα από την επιρροή του ή όχι στις εκλογές, η έρευνα του Eteron τεκμαίρει ότι το τραύμα των Τεμπών είναι βαθύ και νωπό για τη νεολαία.

Ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης είναι διευθυντής του Eteron – Ινστιτούτο για την Ερευνα και την Κοινωνική Αλλαγή