Περιορισμένο εύρος και δύσκολη εφαρμογή στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία

Οπως λέει και το όνομά τους, τα «τοπικά νομίσματα» είναι νομίσματα που κυκλοφορούν πρωτίστως τοπικά και σε επίπεδο κοινότητας. Λειτουργούν συμπληρωματικά προς το επίσημο νόμισμα της εκάστοτε χώρας, δεν έχουν όμως την ιδιότητα του «νόμιμου χρήματος» (legal tender), δεν είναι υποχρεωτικό λοιπόν να τα δεχθεί κανείς ως αντάλλαγμα για αγαθά ή υπηρεσίες αν δεν έχει συμφωνήσει να συμμετάσχει στο δίκτυο εμπόρων τους. Συνήθως, πάντως, γίνονται αποδεκτά από τους τοπικούς εμπόρους, δίνοντας έτσι ένα κίνητρο στους ντόπιους να «ψωνίζουν τοπικά». Αυτό τουλάχιστον λένε οι υποστηρικτές τους: ότι τα τοπικά νομίσματα βοηθούν μία συγκεκριμένη κοινότητα ή περιοχή να ενισχύσει την τοπική οικονομία της και να μειώσει την εξάρτησή της από τις εκπομπές άνθρακα, αφού είναι πιθανότερο να αγοράζουν οι τοπικές επιχειρήσεις από τοπικούς προμηθευτές, μειώνοντας έτσι τα χιλιόμετρα που πρέπει να μεταφερθούν τα αγαθά. Στην πράξη, πάντως, τα περισσότερα τοπικά νομίσματα έχουν κοινωνικούς στόχους με περιορισμένο εύρος και δύσκολη εφαρμογή στη σημερινή, ιδιαίτερα παγκοσμιοποιημένη οικονομία.

Η λίρα του Κίνγκστον και το ekο

Αν ρίξει κανείς μια ματιά στην παγκόσμια βάση δεδομένων του Κέντρου Ερευνας για τα Συμπληρωματικά Νομίσματα (Complementary Currency Resource Center), μετρά περίπου 300 συμπληρωματικά νομίσματα παγκοσμίως. Μόνο στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ κυκλοφορούν σήμερα δεκαεπτά τοπικά νομίσματα, στον Καναδά περισσότερα από δέκα, στην Κορέα έντεκα, ενώ αρκετά κυκλοφορούν και στην Ευρώπη. Είναι όμως πολύ περισσότερα εκείνα που κυκλοφόρησαν κάποια στιγμή, και για κάποιο διάστημα, παρά αυτά που εξακολουθούν να κυκλοφορούν. Στη Μεγάλη Βρετανία, για παράδειγμα, από τα συνολικά δώδεκα τοπικά, συμπληρωματικά νομίσματα που σχεδιάστηκαν την τελευταία 20ετία, τα δύο δεν λανσαρίστηκαν ποτέ και μόλις τρία κυκλοφορούν ακόμα, η λίρα του Λιουζ, στην ομώνυμη πόλη του Ανατολικού Σάσεξ, η λίρα του Κίνγκστον, που όμως υπάρχει μόνο σε ψηφιακή μορφή, και το eko, το τοπικό, συμπληρωματικό νόμισμα που δημιούργησαν το 2002 και εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τα μέλη του «οικοχωριού» Φίντχορν στη Σκωτία: επί του παρόντος κυκλοφορούν χαρτονομίσματα eko συνολικής αξίας 20.000 στερλινών (είναι ισοδύναμα σε αξία) και η έκδοσή τους επέτρεψε στην Ekopia, το αναπτυξιακό ταμείο της κοινότητας, να δίνει δάνεια με χαμηλά επιτόκια και δωρεές για τη στήριξη διαφόρων πρωτοβουλιών, συμπεριλαμβανομένων ενός οικολογικού ξενώνα, ενός αιολικού πάρκου και του τοπικού Προγράμματος Νεολαίας.

Από τοπική χρήση έως σχολικό πρότζεκτ

Ακόμα, πάντως, και ιστότοποι όπως ο youmatter.world, που υποστηρίζουν σθεναρά την ανάγκη ανασχεδιασμού του επιχειρείν, των μοτίβων παραγωγής και κατανάλωσής μας, των πόρων και της ενέργειας που χρησιμοποιούμε, και γενικότερα του σύγχρονου οικονομικού μοντέλου, που έχει φέρει τον πλανήτη σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αναγνωρίζουν πως παρότι τα τοπικά, συμπληρωματικά νομίσματα μπορεί να δουλέψουν τοπικά σε περιοχές με σημαντικές βιομηχανίες, σε άλλες περιοχές «ενδέχεται να είναι κάπως ουτοπικά». Στην πρώτη κατηγορία ανήκει αναμφισβήτητα το ελβετικό wir, ένα συμπληρωματικό νόμισμα που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1930 λόγω των νομισματικών ελλείψεων και της παγκόσμιας οικονομικής αστάθειας και χρησιμοποιείται σήμερα από περίπου 62.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις ανά τη χώρα. Οπως και το βαυαρικό chiemgauer, στην περιοχή του Ρόζενχαϊμ και του Τράουνσταϊν, που ξεκίνησε το 2003 ως ένα σχολικό πρότζεκτ από έναν καθηγητή ο οποίος ήθελε να διδάξει οικονομικά σε μία τάξη 16χρονων με έναν μοναδικό τρόπο.