Τι μας συμφέρει να συμβεί στην Τουρκία

Το ερώτημα του τίτλου απασχολεί πολλούς αναλυτές στην Ελλάδα και διαμορφώνεται μια τάση υπέρ της επανεκλογής Ερντογάν για να μην μπούμε σε αχαρτογράφητα νερά. Υποστηρίζω την αντίθετη άποψη και θα κάνω μια αναδρομή στο πρόσφατο παρελθόν για να την αιτιολογήσω. Μετά τους σεισμούς του 1999, η ελληνική και η τουρκική κοινωνία, τουλάχιστον σε επίπεδο διαμορφωτών της κοινής γνώμης – πανεπιστημιακών, δημοσιογράφων, επιχειρηματιών – επιδόθηκαν σε μια προσπάθεια προσέγγισης που ήταν πολύ χρήσιμη για την αλληλοκατανόησή τους και τη διαμόρφωση κλίματος συνεννόησης με την ελπίδα να επηρεάσουν τις ηγεσίες των δύο χωρών να ξεκινήσει ένας διάλογος για την επίλυση των χρόνιων προβλημάτων τους.

Ακολούθησε λόγω της δεινής οικονομικής κατάστασης, ο πολιτικός σεισμός που έφερε τον Ερντογάν στην εξουσία το 2003. Επιδιώκοντας να είναι αρεστός στην Ευρώπη, δεν ήταν επιθετικός προς την Ελλάδα την πρώτη περίοδο της κυριαρχίας του. Αλλά το κόμμα του, το ΑΚΡ, ήταν και παραμένει ένα ισλαμικό κόμμα και ο διάλογος της κοινωνίας των πολιτών δεν ήταν στις προτεραιότητές του. Η τουρκική κοινωνία κατά πλειοψηφία αποδέχτηκε αυτή την αλλαγή ως μια αναγκαία εξέλιξη που θα έδινε φωνή στο «άλλο μισό» που δεν είχε πολιτική έκφραση από την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας το 1923 μέχρι το 2003.

Η «πολιτική άνοιξη» έστω και με ισλαμικό περίβλημα, διήρκεσε μέχρι το 2013. Toν Mάιο εκείνης της χρονιάς τα γεγονότα στο πάρκο Γκεζί που επεκτάθηκαν σε όλη την Τουρκία ανέδειξαν ένα κίνημα αμφισβήτησης του Ερντογάν και της «ισλαμοποίησης» της δημόσιας σφαίρας. Και φυσικά για τον λόγο αυτό αντιμετωπίστηκε με πολλή βία. Το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 και οι λυσσαλέες διώξεις που ακολούθησαν επισφράγισαν την αντιδημοκρατική πορεία της Τουρκίας όπως επίσης και την αντιδυτική της στροφή, την προσέγγιση με τη Ρωσία και την εθνικιστική έξαρση συνέπεια της οποίας είναι η επιθετικότητα προς την Ελλάδα.

Παρ’ όλα αυτά ένα μεγάλο ποσοστό της τουρκικής κοινωνίας, σχεδόν το 50%, εξακολουθεί όλα αυτά τα χρόνια, να ψηφίζει εναντίον του Ερντογάν όπως καταδεικνύουν τα αποτελέσματα όλων των εκλογικών αναμετρήσεων μετά το 2016. Αυτό το ποσοστό, ίσως και μεγαλύτερο, επιχειρεί να εκφράσει πολιτικά η συμμαχία της αντιπολίτευσης. Οι γνώστες της τουρκικής πολιτικής συναινούν ότι αν χαθεί αυτή η ευκαιρία, ο Ερντογάν θα μεταφράσει τη λαϊκή εντολή ως «λευκή επιταγή» για περισσότερο αυταρχισμό, εξισλαμισμό και απομάκρυνση από τη Δύση.

Τι μας συμφέρει λοιπόν; Να έχουμε μια τουρκική ηγεσία που θα συνομιλεί με την Ευρωπαϊκή Ενωση, που θα συμπεριφέρεται σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμμετοχή της στην Ατλαντική Συμμαχία, που θα επιδιώξει την αποκατάσταση των δημοκρατικών θεσμών ή μια ηγεσία που θα επιδιώξει την πραγματοποίηση του φαντασιακού «τουρκικού αιώνα» χωρίς δημοκρατικό έλεγχο, με αυξανόμενη επιθετικότητα και ροπή προς τον ισλαμισμό; Η απάντηση είναι κατά τη γνώμη μου προφανής. Το χρωστάμε στους φίλους και συναδέλφους δημοσιογράφους, πολιτικούς, πανεπιστημιακούς που έχουν περάσει διά πυρός και σιδήρου όλα αυτά τα χρόνια υπερασπιζόμενοι τις αξίες που μας ενώνουν. Και να αναρωτηθούμε με ποια κατηγορία θα είναι ευκολότερος ο διάλογος, με εκείνους που πιστεύουν στον δυτικό προσανατολισμό της Τουρκίας ή τους οπαδούς της ευρασιατικής της προοπτικής;

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Ελληνο-Τουρκικού Φόρουμ.