Νεφελώδης δυσαρέσκεια

Υπάρχει δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση, για πολύ συγκεκριμένους λόγους. Εξοργιστική ακρίβεια, νεοπλουτίστικες συμπεριφορές στελεχών, ευνοιοκρατία, χοντροκομμένοι «νεοφιλελεύθεροι» δογματισμοί, ουσιαστικός αντιμεταρρυθμισμός, προφανείς διαχειριστικές αδυναμίες κ.λπ. Ομως υπάρχει και μια πιο αφηρημένη δυσαρέσκεια. Μια δυσαρέσκεια – νέφος. Η δυσαρέσκεια αυτή είναι γενική και απλωμένη. Εκκινεί από την ασκούμενη πολιτική, διαχέεται σε όλο το πολιτικό τοπίο. Μπορεί να οδηγήσει εύκολα μακριά από την κυβερνητική παράταξη, αλλά και κάθε παράταξη. Μπορεί να εκτροχιάσει κάποιον τσαντισμένο ή απογοητευμένο, διαμορφώνει όμως, εν τέλει, έναν εύκολα μετακινήσιμο ψηφοφόρο. Η αρχιτεκτονική της πολιτικής σκηνής είναι μαλακή, χωρίς ισχυρά σχήματα, χωρίς περιγεγραμμένους χώρους, χωρίς υπερ-προσδιορισμένες ταυτότητες. Συν-καθορίζεται εν μέρει από όλα τα κόμματα (και όχι μόνο από τον συσχετισμό των δύο μεγάλων) αλλά και από τα «μη κόμματα», τις διαχύσεις και διασχίσεις. Ο τρόπος που θα καταναλωθεί η αρνητική ψήφος θα ορίσει σε μεγάλο βαθμό αυτό που θα υπερισχύσει στις εκλογές.

Μια μορφή πολιτικής άρνησης είναι η αναχωρητική και εκμηδενιστική επιλογή της αποχής. Μια μορφή όμως άρνησης – διάρρηξης αποτελεί και το χαώδες ιδεολογικό υπόστρωμα που εκδηλώνεται με τη διασπορά. Η ενίσχυση μικρών σχημάτων εκτός από πεποίθηση, ιδεολογική ή συναισθηματική κατάφαση (προς το μικρό κόμμα ή το εναλλακτικό πρόσωπο) που είναι κάτι υγιές, ενέχει και μια τιμωρητική εκδήλωση, κυρίως προς τις μορφές, εκτελεστικής εξουσίας. Αυτό το σύνθετο, απορριπτικό εν τέλει, νέφος έχει μεν πολιτικά χαρακτηριστικά, που δύσκολα μετασχηματίζονται σε νομοθετικά αιτήματα, διοικητικά ή έστω ρητορικά σχήματα. Η νεφελώδης και αφηρημένη άρνηση της κυβερνητικής επιλογής δεν δομεί απαραίτητα επεξεργασμένη πολιτική θέση, αλλά σίγουρα μια γεροχτισμένη, συναισθηματικά θεμελιωμένη, απόρριψη.

Το ΚΚΕ έχει δυσανάλογα μικρή εκπροσώπηση από όση το οργανωτικό του σφρίγος υπόσχεται. Εχει αφηγηματική συνεκτικότητα, εσωτερική ενότητα στον πολιτικό ισχυρισμό του, δεν μεταφράζεται αυτό σε ευρεία απήχηση. Το ΚΚΕ εκφράζει δόκιμα την εξαίρεση ή, μάλλον, έναν πολιτικό εξαιρετισμό. Η λογική των πραγμάτων λέει ότι πιθανόν σ’ αυτές τις εκλογές θα ενισχυθεί, εκτός των άλλων και γιατί προσφέρει ευδιάκριτα όρια μέσα σε μια συστημική πλαστικότητα. Ο ΣΥΡΙΖΑ και λόγω ιδιοκατασκευής έχει επιδείξει μεγάλη αφομοιωτική ικανότητα, τροφοδοτείται από κοινωνικά ρεύματα, δεν έχει όμως την τεχνική οργάνωση για να τα δομήσει. Εχει ακόμα εκκρεμότητες, με τους μικροαστούς ψηφοφόρους, που εννοούν τον εαυτό τους ως προσδιορισμένο κοινωνικό στρώμα, με περίφρακτα, σαφή ταξικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά, ενώ στην πραγματικότητα αφανίζονται μέσα στην πιο οδυνηρή εκδήλωση των αντιφάσεων ενός διεθνούς (και εθνικού), εξόχως αντιπαραγωγικού και πειρατικού καπιταλισμού. Η ΝΔ έχει προφανή ιδεολογικά και αφηγηματικά προβλήματα, της είναι αδιάφορο όμως αυτό, αφού το πυρηνικό στοιχείο της είναι ένας εμπειρισμός και οργανωτισμός, που καθιστά τις ιδεολογικές εκλειάνσεις περιττές.

Τα κόμματα αντανακλούν το μύχιο και όχι το εμφανές. Το ρουσφέτι ως προσωπική επίλυση (το κόψιμο δρόμου με το οποίο διαπαιδαγωγήθηκε ο πολίτης) εκφράζεται κυρίως από τη ΝΔ, η αντίρρηση από τον ΣΥΡΙΖΑ, το ΠΑΣΟΚ αμφιρρέπει ανάμεσα στη νοοτροπία εξουσίας, το σοκ της καταστροφικής, για το ίδιο, συνεργασίας με τη συντηρητική παράταξη και μια ενδιάθετη κριτική, μεταρρυθμιστική έφεση. Σε αυτό το πολύπλευρο, με άνισες πλευρές, έρχεται να επικαθήσει το νέφος. Αστεγο, εκκρεμές, σκοτεινό που συστήνεται από τη γενική απόρριψη, τη φυγή, την επιθετική απογοήτευση. Η πιο σκληρή πλευρά της αμφιβολίας δεν είναι τα ποσοστά, αλλά οι νεφελώδεις διαφυγές. Σε αυτό το τοπίο, κανείς δεν διαθέτει εγγύηση σταθερότητας. Η προσπάθεια από τη συντηρητική παράταξη να συνδεθεί ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ με την ανασφάλεια για να διακοπούν πιθανές ροές μού φαίνεται αδέξια. Θα πεις, εκλογές…

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ