Η 21η Απριλίου 1967 απέναντι στο σήμερα

Είναι πολύ δύσκολη στιγμή για ανασκόπηση και στοχασμό περί της δικτατορίας μετά από όσα έχουν γίνει στην Ευρωβουλή, μετά το δυστύχημα στα Τέμπη, μετά τις πολιτικές υποκλοπές που εξορκίστηκαν σαν «νόμιμες επισυνδέσεις», μετά τα αυτοεπαινετικά εγκώμια που εκφωνήθηκαν πρόπερσι για τη χώρα που βρέθηκε πάντα «στη σωστή πλευρά της ιστορίας», μετά τις περυσινές διαβεβαιώσεις πολιτικών και ιστορικών ότι και το 1922 στη σωστή πλευρά βρισκόμασταν αλλά δεν το ήξερε η ιστορία.

Θα ήταν ευκολότερο να καταφύγει κανείς σε αναμνήσεις για τότε για τους ωραίους αγώνες κατά της λαομίσητης, υποτίθεται, δικτατορίας. Αλλά τώρα που κοντεύουν έξι δεκαετίες από την αποφράδα 21η Απριλίου 1967 ίσως μπορούμε να αντικρίσουμε τη δικτατορία ενταγμένη στη μεγάλη τοιχογραφία της ελληνικής ιστορίας και όχι στη μινιατούρα της ζωής μας.

Περί κρίσεων
Το 1967 δεν υπήρχε οικονομική κρίση, μόνο πολιτική: οι ανειδίκευτοι Έλληνες χωρικοί μετανάστευαν σιωπηλά και αδιαμαρτύρητα στις βιομηχανικές χώρες της Δύσης, όπως σήμερα σιωπηλά και αδιαμαρτύρητα μεταναστεύουν στις ίδιες χώρες οι πτυχιούχοι, τα παιδιά της μεσαίας τάξης που δεν έχουν οικογενειακές περιουσίες να διαχειριστούν και δεν θέλουν να γίνουν υπάλληλοι στη μεγάλη βιομηχανία του τουρισμού, αφού η μεγαλύτερη επιχείρηση της χώρας, το κράτος, χρεοκόπησε και δεν μπορεί να τους απασχολήσει. Τότε διαλύονταν οι αγροτικές κοινότητες, σήμερα διαλύεται η μεσαία τάξη γιατί η διατήρηση μεσαίας τάξης απαιτεί οικονομία προηγμένη και κράτος δικαίου.

Ελίτ και βία
Οι ελληνικές πολιτικές ελίτ ανέχονταν μόνο τις οικονομικές δραστηριότητες που μπορούσαν να ελέγξουν, είτε απευθείας σαν κρατικές επιχειρήσεις είτε εμμέσως με τα θαλασσοδάνεια που έδιναν σε κομματικούς φίλους – 35 χρόνια χρειάστηκε το σύστημα για να καταρρεύσει, από το 1974 ως το 2009. Όσο για το αναγκαίο κράτος δικαίου, η προφανής κομματική και συντεχνιακή διαίρεση του σώματος των δικαστικών δεν αφήνει πολλές ελπίδες ότι υπάρχουν οι αναγκαίοι θεσμοί για να το στηρίξουν.

Το ζήτημα της πολιτικής βίας είναι το άλφα και το ωμέγα των δημοκρατικών πολιτικών συστημάτων: αν οι πολιτικές ελίτ δεν έχουν συμφωνήσει ότι δεν θα καταφύγουν στη βία για να φθάσουν στην εξουσία, δημοκρατία δεν μπορεί να υπάρξει. Δεν έχει καμιά σημασία αν κόμματα του 3%-4% αποχωρούν από συνεδρίαση της βουλής για να διαδηλώσουν κατά της βουλής. Αλλά όταν το κάνουν κόμματα που διεκδικούν την εξουσία, η δημοκρατία στην καλύτερη περίπτωση θα είναι δυσλειτουργική – όπως τώρα που μας υπόσχονται μία και δύο και τρεις εκλογικές αναμετρήσεις προκειμένου να σχηματιστεί αυτοδύναμη κυβέρνηση -, στη χειρότερη θα απειλείται σοβαρά.

Εξευτελισμός
Η δημοκρατία μας συνεχίζει να είναι καχεκτική όπως τότε που καταλύθηκε από τη χούντα όχι επειδή οι ηττημένοι του εμφύλιου έχουν τα όπλα «παρά πόδα» και οι νικητές στο χέρι, αλλά επειδή οι εγωιστικές πολιτικές ελίτ είναι εντελώς εκτός ιστορίας. Μεταχειρίζονται το κράτος και τους θεσμούς, τη δικαιοσύνη, την ίδια τη βουλή, την παιδεία, τον στρατό, τις μυστικές υπηρεσίες με νοοτροπίες που παραπέμπουν σε εκείνη την εποχή. Τότε το πολιτικό σύστημα το εξευτέλισαν τελικά οι συνταγματάρχες, σήμερα το εξευτελίζουν ευρωβουλευτές, βουλευτές, συγγενείς και φίλοι. Ακινδύνως μεν, επωδύνως για τους πολίτες όμως.

Και τότε, όπως και τώρα, αυτό που κυριαρχεί είναι ο λυσσαλέος ανταγωνισμός για την εξουσία. Τότε, ήρθε η χούντα και μετά η Κυπριακή Καταστροφή. Εδώ ως τώρα είχαμε μόνο δημοσιονομική καταστροφή και ας ελπίσουμε ότι τα πράγματα θα μείνουν εκεί.