«Τα λάικ δεν μετράνε»

Δεκέμβριος, 2019: σ’ ένα όμορφο και ήσυχο νησί της Ελλάδας ο Στέφανος, 6 ετών, παίρνει την πρώτη του ζώνη στο Τάε-κβον-ντο. Του τη δίνει ο δάσκαλός του Αντρέας, που στη σχολή του διδάσκει ότι οι πολεμικές τέχνες είναι άθληση αλλά και πειθαρχία, και αμοιβαίος σεβασμός στον άλλο. Και χαρά. Ο Στέφανος είναι περήφανος για τη ζώνη του και ο Αντρέας είναι περήφανος για τον μαθητή του.

Ο Αντρέας έχει καταγωγή από την Ουκρανία.

n Φεβρουάριος, 2022: «Φεύγω. Πάω να πολεμήσω», ανακοινώνει ο Αντρέας στους γονείς των μαθητών του. «Δεν αντέχω να ξυπνάω κάθε μέρα σ’ αυτό το νησί, σ’ αυτόν εδώ τον παράδεισο, κι εκεί να είναι η κόλαση». Ο Στέφανος λυπάται που σταματούν τα μαθήματα· ανυπομονεί πότε θα επιστρέψει ο δάσκαλός του.

n 6 Απριλίου 2023. Ομως ο Αντρέας δεν θα επιστρέψει ποτέ, γιατί μόλις έφτασε το νέο ότι σκοτώθηκε στον πόλεμο. Απ’ άκρη σ’ άκρη του όμορφου, ήσυχου ελληνικού νησιού ηχεί αυτή η φράση που μοιάζει να βγήκε από ξεχασμένο συρτάρι – σαν κάποιος να θυμήθηκε μια παλιά ασπρόμαυρη ιστορία. «Σκοτώθηκε στον πόλεμο». Μα οι παππούδες μας δεν έλεγαν κάτι τέτοια;

Η πραγματικότητα είναι μεγάλο μπέρδεμα. Σαν τον χρόνο, που είναι επίσης μέγεθος δύσκολο στη σύλληψη και διαχείρισή του. Οπως, ας πούμε, θέλησε να διαχειριστεί τον χρόνο η Ρωσία, που προσπάθησε να πάρει το μέλλον της Ουκρανίας και να το αντικαταστήσει με ένα παρελθόν δικής της επινόησης: με μια «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» που θα ολοκληρωνόταν σε λίγες μέρες, η Ουκρανία έπρεπε να αποδεχτεί μια επινοημένη ρωσική προέλευση και μια πλαστή ρωσική ταυτότητα και να υποταχθεί σε μια καταδικαστική ρωσική μοίρα. Αλλά ούτε αποδέχτηκε ούτε υποτάχθηκε: ίσα – ίσα που έφερε τον χρόνο και την πραγματικότητα στα δικά της μέτρα, στη δική της αληθινή ταυτότητα και στο μέλλον που εκείνη επιλέγει, και έσπασε το κοτετσόσυρμα που πήγε να στηθεί γύρω της. Η ειδική στρατιωτική επιχείρηση δεν ολοκληρώθηκε ποτέ γιατί η Ουκρανία, τελικά, ήξερε ποια είναι και τι θέλει. «Ο πόλεμος αυτός», λέει ο ιστορικός Τίμοθι Σνάιντερ, «έχει να κάνει με την αβεβαιότητα για το ποια είναι η Ρωσία, όχι η Ουκρανία». Κι επίσης για το ποιοι είμαστε εμείς που παρακολουθούμε συμμέτοχοι – αμέτοχοι, κυνηγώντας τη φευγαλέα πραγματικότητα.

Και ο Αντρέας ήξερε ποιος ήταν. Ποιοι ήταν οι δικοί του, ποια ήταν η πατρίδα του – αυτό δηλαδή το κάτι παραπέρα απ’ όσα έβλεπε έξω από το παράθυρό του κάθε πρωί που ξυπνούσε. Το κάτι παραπέρα από τον παράδεισο όπου διάλεξε να ζει. Το άλλο μέρος, εκεί όπου χτυπούσε ο χρόνος του ο εσωτερικός, η δική του πραγματικότητα -κι ας ήταν κόλαση.

Στις 21 Νοεμβρίου 2013, τότε που στην Πλατεία Μαϊντάν του Κιέβου ξεκινούσε μια ειρηνική συγκέντρωση νεαρών κυρίως σπουδαστών που φώναζαν «η Ουκρανία είναι Ευρώπη» διαμαρτυρόμενοι για την άρνηση του προέδρου Γιανουκόβσκι να υπογράψει προκαταρκτική συμφωνία ένταξης της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ο 32χρονος Αφγανο-ουκρανός δημοσιογράφος Μουσταφά Ναϊγιέμ κάλεσε στο φέισμπουκ, στα ρωσικά, όλους να κατέβουν στην Πλατεία για να διαμαρτυρηθούν κι αυτοί. Αληθινά. Οχι εικονικά: «Τα λάικ δεν μετράνε» έγραψε. Η πλατεία γέμισε, με αποτέλεσμα εννέα μέρες μετά η ειδική δύναμη καταστολών Μπερκούτ να επιτεθεί άγρια στους συγκεντρωμένους και να τραυματίσει σοβαρά πολλούς. Και η εξέγερση να φουντώσει. «Τα λάικ δεν μετράνε» έγινε για πολλούς η φράση – σύμβολο για την εξέγερση του 21ου αιώνα.

Τι θα πει πραγματικότητα; Πώς γίνεται ένας μακρινός πόλεμος μη- εικονικός; Τα λάικ, πάντως, δεν αρκούν. Δεν αρκούσαν και για τον Αντρέα, που δίνοντας το τελευταίο του μάθημα έφερε την πραγματικότητα σε ένα μικρό ελληνικό νησί.