Θέλουμε ένα διοικητικό {LF}ή ένα πελατειακό κράτος;

Την επαύριο του δυστυχήματος των Τεμπών άρχισαν να επαναλαμβάνονται, εν χορώ, οι λέξεις «παθογένειες» και «τρύπες» με τους επιθετικούς προσδιορισμούς – αναγκαίους για την υποκίνηση του θυμικού των ακροατών – «χρόνιες» και «μαύρες» αντιστοίχως.

Ορισμένοι δημοσιολογούντες ομιλούν περί πελατειακού κράτους με αναφορές σε ρουσφέτια κατά την πρόσληψη ή εξέλιξη των δημοσίων υπαλλήλων και, εντέλει, ο ίδιος ο Πρωθυπουργός έθεσε τη μεταρρύθμιση του «βαθέος κράτους» ως κεντρικό διακύβευμα των επερχόμενων εκλογών.

Το ελληνικό διοικητικό κράτος είναι ως προς την τυπική οργάνωση και τις λειτουργίες του δυτικόστροφο, ενώ, κατά την άτυπη οργάνωσή του, παραμένει πελατειακό. Αυτό το ετερογενές κράτος για να λειτουργήσει έχει ανάγκη από:

n Μηχανισμούς ελέγχου της λήψης των αποφάσεων μέσω κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών και ευφάνταστων τρόπων παράκαμψης της νομιμότητας (βλ. π.χ. τις τροπολογίες-γίγαντες με έκταση, συχνά, μεγαλύτερη εκείνης των νομοσχεδίων στα οποία προσκολλώνται).

n Ανυπαρξία μηχανισμών αφαρμογής με fake σχέδια δράσης, στοχοθεσία και αξιολόγηση οργανώσεων, διαδικασιών και προσώπων βάσει αυτών (στην Ελλάδα ο πρώτος νόμος 3230 για τη «διοίκηση με στόχους» ψηφίστηκε το 2004, αλλά η εφαρμογή του ήταν… προαιρετική).

n Δομές εφαρμογής σε διαφορετικά επίπεδα διοίκησης που δεν επικοινωνούν (silo), επικαλύψεις και έλλειμμα συντονισμού. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, 1.721 διοικητικοί φορείς συνθέτουν τη «γενική κυβέρνηση».

n Διάσπαρτες και κατακερματισμένες αρμοδιότητες που έχουν ως αποτέλεσμα συγκεντρωτισμό, χαοτικές διαδικασίες και κακής ποιότητας υπηρεσίες.

n Προσωπικό με διακοσμητικά περιγράμματα θέσεων, άνισα κατανεμημένο και επιμόρφωση χρήσιμη μόνο ως πρόσθετο προσόν κατά τις κρίσεις των προϊσταμένων, και πειθαρχικό που επιδέχεται «άγριες» κομματικές παρεμβάσεις.

Kατά την τελευταία τριακονταετία, επιχειρήθηκαν μεγαλύτερες και μικρότερες προσπάθειες αντιμετώπισης ορισμένων από τα προηγούμενα προβλήματα. Πετύχαμε πολύ λιγότερα απ’ ό,τι προσδοκούσαμε και, πάντως, το πελατειακό σύστημα παρέμεινε ανέπαφο στον πυρήνα του.

Η απαλλαγή της δημόσιας διοίκησης από τον πελατειασμό έχει αποδειχτεί εξαιρετικά περίπλοκο κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό ζήτημα. Η αποτυχία τριών μνημονίων να δρομολογήσουν και να εδραιώσουν τις αναγκαίες οριζόντιες μεταρρυθμίσεις, η εγκατάλειψη και η υποκατάστασή τους από ημίμετρα επαναφέρουν το αίτημα της δημιουργίας ενός καλά λειτουργούντος διοικητικού κράτους ως επίδικου και των επερχόμενων βουλευτικών εκλογών.

Τα διλήμματα που πρέπει να τεθούν προ των ψηφοφόρων πρέπει να είναι σαφή και τα κόμματα όχι μόνο να δεσμευτούν επ’ αυτών, αλλά να εξηγήσουν γιατί στο διάστημα της διακυβέρνησής τους δεν εφάρμοσαν αυτά που τώρα υπόσχονται. Μερικά εξ αυτών είναι:

n Θα υπάρξει ένα Κέντρο Διακυβέρνησης ως παραγωγός στρατηγικής ή θα παραμείνει ως ένα σημείο αναφοράς για την επίλυση συγκρούσεων εντός της κεντρικής κυβέρνησης και παράκεντρο εξουσίας;

n Θα υπάρξει σύνδεση των δημόσιων πολιτικών με μελέτες και έργα που γίνονται με κοινοτικές και εθνικές χρηματοδοτήσεις ή θα εξακολουθήσουν να αποτελούν μηχανισμούς ανακύκλωσης συμφερόντων και ημετέρων;

n Θα υπάρξει ανοιχτότητα και διαφάνεια ώστε να γνωρίζουμε ποιοι είναι, τι κάνουν και πώς αμοίβονται οι δημόσιοι λειτουργοί ή θα συνεχιστεί η πρακτική πρόσληψης μετακλητών ακόμη και σε διευθυντικές θέσεις;

n Θα αντικατασταθεί το απαρχαιωμένο σύτημα των αρμοδιοτήτων με συμπαγή πεδία πολιτικής, αποκέντρωση και λογοδοσία;

Η επιλογή των απαντήσεων θα σηματοδοτήσει την κατεύθυνση προς την οποία το κράτος μας θα κινηθεί εφεξής. Εάν παραμείνει πελατειακό, ας περιμένουμε, καρτερικά, την επόμενη καταστροφή. Εάν κάνει βήματα απαλλαγής του από τον πελατειασμό, θα μπορούμε να προσδοκούμε ότι στις επόμενες γενιές θα δημιουργηθεί ένα διοικητικό κράτος που το δικαιούμαστε και μας αξίζει.