Ποια προβλήματα έχουμε επιλύσει σε αυτή τη χώρα;

Εκλογές, νέα κυβέρνηση, νέες προσδοκίες. Μα οι δικές μου προσδοκίες είναι διαχρονικές και μαξιμαλιστικές. Τώρα πια είναι αργά για να κάνω εκπτώσεις. Τις εκπτώσεις τις κάναμε μετά τη Μεταπολίτευση. Είπαμε τότε, ας εδραιώσουμε τον κοινοβουλευτισμό και τη δημοκρατία και τα άλλα θα κατακτηθούν βήμα βήμα. Αν, όμως, ρίξουμε μια ματιά πίσω στον χρόνο, αμέσως θα αναρωτηθούμε. Ποια προβλήματα έχουμε επιλύσει σε αυτή τη χώρα; Πολλοί θα άρχιζαν από το μέγα θέμα της οικονομίας. Το λύσαμε; Απαιτείται μεγάλη συζήτηση. Σε κάθε περίπτωση, εκείνο που θα ήθελα να δω είναι η απομάκρυνση από νέα χρεοκοπία, τουλάχιστον αυτό. Ποιο άλλο θέμα επιλύσαμε όλα αυτά τα χρόνια; Tης παιδείας; Tης υγείας; Tης ασφάλειας των πολιτών; Του περιβάλλοντος και της ενέργειας; Και, εντέλει, της δημοκρατίας; Δεν μου διαφεύγει ότι μια ανθρώπινη κοινωνία, όπως και η ελληνική, είναι ένα άκρως δυναμικό σύστημα συνεχώς μεταβαλλόμενο. Συνεπώς και τα προβλήματά της μεταβάλλονται. Εδώ, θα εστιάσω την προσοχή μου σε μόνο δύο θέματα για τα οποία θα ήθελα να δω άμεσες ενέργειες δραστικής βελτίωσής τους. Αναφέρομαι στα θέματα της δημοκρατίας και της ασφάλειας των πολιτών. Το πρώτο το επέλεξα γιατί δεν χωρά αμφιβολία ότι αφορά τη θεσμική οργάνωση της κοινωνίας. Το δεύτερο θέμα δεν επελέγη εξαιτίας της πρόσφατης σιδηροδρομικής τραγωδίας. Αντίθετα, πάντα απέδιδα εξαιρετική σημασία στο θέμα της ασφάλειας, το οποίο θεωρώ αγαθό ύψιστης σημασίας.

Ας αρχίσω από το θεμελιώδες θέμα της δημοκρατίας, για το οποίο λίγη συζήτηση γίνεται. Η επικρατούσα αντίληψη είναι ότι από το 1974 και μετά το θέμα είναι λυμένο. Εχουμε πολιτικά κόμματα, ψηφίζουμε, όλα καλά. Αυτό το μοντέλο ανταποκρίνεται στις προσδοκίες μας; Στις δικές μου όχι. Ας δούμε σε αδρές γραμμές ορισμένα κύρια ζητήματα. Πόσο συμμετοχική και διαφανής είναι η δημοκρατία που «απολαμβάνουμε»; Ελάχιστα. Λειτουργεί η βασική αρχή της διάκρισης των εξουσιών; Εξίσου ελάχιστα. Αντίθετα, πρόκειται για ισχυρώς προσωποκεντρική δημοκρατία, στην οποία η εκτελεστική εξουσία διαφεντεύει σε μεγάλο βαθμό τις υπόλοιπες εξουσίες και συχνά επιβάλλει και τον ανώτατο πολιτειακό «άρχοντα». Υπάρχει η δυνατότητα ανάκλησης εκλεγμένων από τον λαό προσώπων; Ουδόλως. Αντίθετα, το δημοκρατικό μας σύστημα ευνοεί έντονα τη διαιώνιση της προσωποκεντρικής εξουσίας. Ταυτόχρονα, ευνοεί την υπερσυγκέντρωση εξουσιών από πρόσωπα της πολιτικής ζωής και όχι μόνο. Αυτή η «κουτσή» δημοκρατία αποτελεί σε σημαντικό βαθμό την πηγή μεγάλων προβλημάτων και ταυτόχρονα τον αναστολέα της επίλυσής τους. Γι’ αυτό θα ήθελα να δω γενναίες αποφάσεις μακράς πνοής που θα δρομολογήσουν τη σταδιακή αλλά δραστική υποχώρηση αυτού του προτύπου της μη συμμετοχικής, αδιαφανούς και προσωποκεντρικής δημοκρατίας. Για παράδειγμα, ένα πρώτο απλό βήμα θα ήταν ο όποιος μελλοντικός πρωθυπουργός να αποφύγει τον πειρασμό να τοποθετήσει βουλευτές, δηλαδή αντιπροσώπους της νομοθετικής εξουσίας, σε θέσεις υπουργών, δηλαδή σε θέσεις εκτελεστικής εξουσίας.

Το θέμα της ασφάλειας των πολιτών είναι επίσης θεμελιώδες. Υποτίθεται ότι η χώρα ανήκει στον κύκλο των προηγμένων χωρών, ότι εκσυγχρονίζεται, ότι έχει εισέλθει στην ψηφιακή εποχή. Αποδεικνύεται με τραγικότατο τρόπο ότι μεγάλο μέρος αυτής της εικόνας είναι μόνο μια βιτρίνα. Απούσα η κουλτούρα ασφάλειας, απούσα η κουλτούρα πρόληψης. Τώρα πλέον δεν αποτελεί προσδοκία, αλλά απαίτηση, και δική μου και όλων, να δούμε δραστικές ενέργειες για την εδραίωση της ασφάλειας παντού: στις μεταφορές μας, στα κτίρια που διαμένουμε και εργαζόμαστε, παντού!