Να αποτραπεί ο κίνδυνος της επικράτησης {CR}των «αντισυστημικών» δυνάμεων

Η εντυπωσιακή άνοδος ακδοδεξιών κομμάτων ακόμη και σε χώρες όπου οι επιδόσεις τους ήταν παραδοσιακά αμελητέες (Γαλλία, Σουηδία, Ολλανδία, Νορβηγία) ή έστω μέτριες (Ιταλία) είναι δίχως άλλο η πιο εμφαντική ένδειξη της ανόδου του λεγόμενου «αντισυστημικού» ρεύματος. Είχαν βέβαια προηγηθεί οι κυβερνήσεις Ορμπαν και Καζίνσκι στην Ουγγαρία και την Πολωνία και οι προεδρίες Τραμπ και Μπολσονάρο στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Βραζιλία αντίστοιχα.

Κοινό χαρακτηριστικό των ανωτέρω κομμάτων είναι η καταδίκη των «ελίτ» ως διεφθαρμένων, η διεκδίκηση της απευθείας εκπροσώπησης των «γνήσιων» λαϊκών συμφερόντων μέσω αμεσοδημοκρατικών θεσμών όπως το δημοψήφισμα, και του φιλελευθερισμού ως ιδεολογίας και πρακτικής. Και όλα αυτά με έναν εθνικιστικό λόγο, που στοχοποιεί τους μετανάστες και την πολυπολιτισμικότητα.

«Είμαστε Χριστιανοί Δημοκράτες», δήλωνε από το 2017 ο Βίκτωρ Ορμπαν, «και διαφέρουμε από τους φιλελευθέρους σε τρία ζητήματα: Πρώτον, στην πεποίθηση ότι η οικογένεια στηρίζεται σε έναν άνδρα και μια γυναίκα. Δεύτερον, στην πίστη ότι κάθε χώρα διαθέτει τις δικές της πολιτιστικές παραδόσεις […] Και αυτές, στην Ουγγαρία είναι ο Χριστιανισμός. Και, τρίτον, στο ότι, σε αντίθεση με τους φιλελευθέρους, είμαστε κατά των μεταναστών». «Συμπερασματικά», κατέληγε, «είτε αυτό αρέσει σε κάποιους είτε όχι, ως Χριστιανοί Δημοκράτες είμαστε αντιφιλελεύθεροι (illiberals)».

Οσο για τα μέσα που τα ανωτέρω ρεύματα χρησιμοποιούν όταν ανέλθουν την εξουσία, δεν είναι βέβαια η επιβολή ανοιχτής δικτατορίας, όπως συνέβαινε στις δεκαετίες του 1920 και του 1930, αλλά, από τη μια, η αποδυνάμωση της δικαιοσύνης και των θεσμικών αντιβάρων και, από την άλλη, η χειραγώγηση, όσο είναι δυνατό, των μέσων ενημέρωσης και των κοινωνικών δικτύων. Σε αυτές τις μεθόδους, σημειωτέον, τους ακροδεξιούς ακολούθησαν η μπολιβαριανή Βενεζουέλα και σ’ εμάς ο ΣΥΡΙΖΑ.

Δεν χρειάζεται λοιπόν να σταθεί κανείς στην περίπτωση της Γαλλίας των τελευταίων εβδομάδων, όπου δεξιοί και αριστεροί πολέμιοι της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης του προέδρου Μακρόν ενώθηκαν σε ένα «αντισυστημικό» παραλήρημα χωρίς προηγούμενο τις τελευταίες δεκαετίες. Σε όλες χωρίς εξαίρεση τις δυτικές δημοκρατίες, η αναμέτρηση «συστήματος» και «αντισυστήματος» κερδίζει συνεχώς έδαφος. Χωρίς ακόμη να έχει υποκαταστήσει την παραδοσιακή διαιρετική τομή Δεξιάς και Αριστεράς, η νέα αυτή διαίρεση διεκδικεί όλο και περισσότερο χώρο στο πολιτικό προσκήνιο.

Στην Ελλάδα περάσαμε τη φάση αυτή το 2010-2015, λόγω Μνημονίων. Οπως γλαφυρά έδειξαν στα βιβλία τους ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου και, πιο πρόσφατα, ο Παντελής Καψής, πληρώσαμε τότε την ανικανότητα των κυβερνώντων να αντιληφθούν έγκαιρα το επερχόμενο τσουνάμι και να πάρουν τα αναγκαία μέτρα, δημοσιονομικά και θεσμικά, για να αποτρέψουν την κατάρρευση. Η μετεωρική άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ αυτήν την ανικανότητα εκμεταλλεύτηκε, σε αυτήν πρωτίστως οφείλεται. Και, αντίστροφα, η αποτροπή της ολοκληρωτικής καταστροφής, το καλοκαίρι του 2015, οφείλεται στην επικράτηση, εντός ΣΥΡΙΖΑ, της φιλευρωπαϊκής τάσης σε βάρος της «αντισυστημικής», στη νίκη του Αλέξη Τσίπρα, επί των κ.κ. Βαρουφάκη και Λαφαζάνη.

Ο λόγος για τον οποίο θυμίζω τη θλιβερή αυτή ιστορία σήμερα είναι ότι το «αντισυστημικό» ρεύμα κάθε άλλο παρά ηττήθηκε οριστικά στη χώρα μας το 2015 και το 2019. Στον χώρο της άκρας Δεξιάς, το «κόμμα Κασιδιάρη», παρά τις πρόσφατες απαγορεύσεις, μάλλον θα βρει τρόπο να τρυπώσει στη Βουλή, έστω και χωρίς τον αρχηγό του. Αλλά και στον χώρο της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, αναμένεται να σημειωθούν απρόσμενες επιδόσεις. Με το κλίμα που επικράτησε μετά το σκάνδαλο των υποκλοπών και το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών, η ενίσχυση αυτή των άκρων, ειδικά στις πρώτες εκλογές, είναι αναμενόμενη.

Το ανησυχητικό θα ήταν το «αντισυστημικό» ρεύμα να δυναμώσει εντός των δύο κομμάτων εξουσίας. Στη Νέα Δημοκρατία, εν πρώτοις, όπου κάθε άλλο παρά τελεσίδικη φαίνεται η αποδυνάμωση του λεγόμενου λαϊκιστικού ρεύματος που εξέφραζε ο νεοκαραμανλισμός. Είναι θετικό ότι η επικράτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν φαίνεται ακόμη να απειλείται. Αρκεί το ρεύμα που εκφράζει να διδαχθεί από τα λάθη του και να μην ενδώσει στο προπατορικό αμάρτημα κάθε κυβέρνησης στην Ελλάδα που κερδίζει στις εκλογές δεύτερη τετραετία, δηλαδή την αλαζονεία της εξουσίας.

Τουναντίον, ο συσχετισμός «συστημικών» και «αντισυστημικών» δυνάμεων εντός του ΣΥΡΙΖΑ δοκιμάζεται και πάλι. Δεν αναφέρομαι τόσο στην «υπόθεση Πολάκη», που θα χαρακτήριζα ως γραφική στην τραχύτητά της, όσο στην ύπαρξη ενός βαθύτερου ρεύματος που όχι μόνο δεν αποδοκιμάζει τις μεθόδους Παππά και Παπαγγελόπουλου, αλλά τουναντίον τις θεωρεί θεμιτές. Το κυριότερο, παρά τα θετικά δείγματα γραφής που έδωσε στη συνταγματική αναθεώρηση του 2019, ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει θεσμικά υπανάπτυκτος και ευεπίφορος να ανεχθεί και πάλι τη χρήση βίας, έστω και σε ήπια μορφή. Ασφαλώς, προς το παρόν τουλάχιστον, η ηγετική θέση του Αλέξη Τσίπρα, δεν αμφισβητείται. Πλην όμως, όσο ο συγκεκριμένος χώρος μένει στις γενικόλογες καταγγελίες και δεν παράγει πολιτική για τα «συγκεκριμένα» ο κίνδυνος μιας «αντισυστημικής» αναδίπλωσης ελλοχεύει.

Συμπερασματικά: εκτός από τα ποσοστά των κομμάτων, προέχει στις επικείμενες εκλογές – και μάλιστα στις πρώτες, αφού οι δεύτερες θα γίνουν με λίστα – να αποδοκιμαστεί το «μπάχαλο». Να αποδυναμωθούν δηλαδή οι δυνάμεις εκείνες εντός και εκτός των κομμάτων εξουσίας, που ευθυγραμμιζόμενες με το «αντισυστημικό» ρεύμα που διατρέχει σήμερα την Ευρώπη, αντιτάσσονται στις θεμελιώδεις αξίες της συνταγματικής δημοκρατίας: τη διάκριση των εξουσιών, το κράτος δικαίου και τα δικαιώματα του ανθρώπου.