Τίμοθι Σνάιντερ, ο ιστορικός των σκοτεινών καιρών μας

Το 2017 ο Τίμοθι Σνάιντερ δημοσίευσε τις «Αιματοβαμμένες χώρες: η Ευρώπη μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν» (εκδ. Παπαδόπουλος). Η πολύχρονη έρευνά του,  μια προκλητική και συναισθηματικά εξαντλητική περιγραφή των ναζιστικών και σοβιετικών θηριωδιών, τον καθιέρωσε, σύμφωνα με τα λόγια ενός κριτικού, ως «ίσως τον πιο ταλαντούχο νεότερο ιστορικό της σύγχρονης Ευρώπης». Οι «Αιματοβαμμένες χώρες» έλαβαν σημαντικές βραβεύσεις και ο Σνάιντερ επαινέθηκε ευρέως για τη μόρφωσή του: μιλάει πέντε γλώσσες, διαβάζει άλλες πέντε και ανήκει στην πρώτη γενιά δυτικών μελετητών που απέκτησε ευρεία πρόσβαση σε αρχεία της Ανατολικής Ευρώπης μετά την πτώση του κομμουνισμού.

Ο καθηγητής Ιστορίας στο Yale έγινε ο κορυφαίος ερμηνευτής των σκοτεινών καιρών μας. Ηταν ένας από τους λίγους αγγλόφωνους σχολιαστές που προέβλεψε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2014 και προειδοποίησε στο βιβλίο του «Μαύρη Γη» ότι «μια νέα ρωσική αποικιοκρατία» απειλεί την ευρωπαϊκή σταθερότητα. Κατά τη γνώμη του, η πλήρους κλίμακας εισβολή που ξεκίνησε πέρυσι δεν ήταν, όπως την είδαν κάποιοι, μια μικρή περιφερειακή σύγκρουση αλλά μάλλον μια θηριωδία εποχικής σημασίας: «Πρόκειται για  πιθανότητα του δημοκρατικού μέλλοντος» έγραψε στο «Foreign Affairs». Στη Ρωσία του Πούτιν, ο Σνάιντερ βλέπει μια διεφθαρμένη απολυταρχία που έχει στραφεί στον νεοφασισμό σε μια προσπάθεια να ανακτήσει την αυτοκρατορική της δόξα.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία

Τον τελευταίο χρόνο, ο Σνάιντερ υπήρξε ένας από τους πιο εύγλωττους ερμηνευτές του πολέμου στην Ουκρανία. Tο μάθημα Ουκρανικής Ιστορίας που δίδαξε στο Yale το περασμένο φθινόπωρο είχε εκατοντάδες χιλιάδες προβολές στο YouTube. Γράφει και μιλάει συχνά για τη σύγκρουση – μεταξύ άλλων, στα μέσα Μαρτίου, στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Εχει δημιουργήσει ένα πρόγραμμα για την τεκμηρίωση του πολέμου και, το πιο αμφιλεγόμενο, έχει συγκεντρώσει περισσότερα από 1,2 εκατ. δολάρια για την ενίσχυση αμυντικού συστήματος κατά των μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Στο εσωτερικό της Ουκρανίας είναι ένας από τους πιο διάσημους δυτικούς διανοουμένους και τον  περασμένο Σεπτέμβριο συναντήθηκε στο Κίεβο με τον πρόεδρο Ζελένσκι.

Η δημόσια εικόνα του Σνάιντερ έχει προσελκύσει επικριτές εν μέρει επειδή η δική του πολιτική σκέψη δύσκολα προσδιορίζεται.  Για τους ουκρανούς εθνικιστές, ακούγεται σαν αμερικανός αριστερός. Για τους αμερικανούς αριστερούς, ακούγεται σαν ουκρανός εθνικιστής. Ωστόσο ο ίδιος αντιτάχθηκε στον πόλεμο του Ιράκ και κάθε άλλο παρά ανέμελος είναι σχετικά με τις αξιώσεις των ΗΠΑ για ηθική υπεροχή. Αλλωστε στο βιωματικό του δοκίμιο «Η δική μας ασθένεια» (εκδ. Στερέωμα) καυτηρίασε το ιδιωτικοποιημένο σύστημα υγείας των ΗΠΑ. Και τελευταία έχει ταχθεί κατά των νόμων που υποστηρίζονται από τους Ρεπουμπλικανούς και περιορίζουν τη συζήτηση της ρατσιστικής ιστορίας των ΗΠΑ στα σχολεία.

«Βιομηχανία πανικού»

Οι επικριτές πιστεύουν ότι ο Σνάιντερ βλέπει μόνο την καταστροφή να παραμονεύει σε κάθε γωνία. Ο πολιτισμικός κριτικός Lee Siegel τον κατηγόρησε ότι είναι «μια μονοπρόσωπη βιομηχανία πανικού, ένας προφήτης του οποίου η κερδοφορία εξαρτάται από το αν οι προφητείες του δεν επαληθευτούν ποτέ». Από την πλευρά του ο Σνάιντερ εξηγεί ότι κεντρικό ρόλο στην κατανόηση της Ιστορίας έχει η πεποίθησή  του ότι τα γεγονότα δεν προκαθορίζονται από ευρείες διαρθρωτικές δυνάμεις όπως η οικονομία ή η τεχνολογία. Οι δυσοίωνες αναλογίες και τα δυσοίωνα προαισθήματά του δεν έχουν σκοπό να κάνουν τους ανθρώπους να πέσουν σε κατάθλιψη ή να εφησυχάσουν. Το να κάνει προβλέψεις σημαίνει να τονίσει το απρόβλεπτο του μέλλοντος, να υπενθυμίσει στους αναγνώστες ότι μπορεί ακόμη να έχουν την ελευθερία να αλλάξουν την Ιστορία.