Είναι αυτό το τέλος της εποχής του Ερντογάν;

Δεν υπάρχουν λόγια που να μπορούν να περιγράψουν τον πόνο των ανθρώπων στην Τουρκία, όπως και στη Συρία. Τα λόγια είναι πολύ λίγα γι’ αυτό το τραγικό περιστατικό, το οποίο αναμένεται να επηρεάσει περίπου 13 εκατομμύρια ανθρώπους οι οποίοι ζουν στην περιοχή και έχουν άμεση ή έμμεση σχέση μαζί της. Ωστόσο, υπάρχουν πολλά που μπορούν να ειπωθούν. Υπάρχουν τόσο πολλά τρομακτικά περιστατικά τα οποία έχουν ως συνέπεια να αυξάνεται ο πόνος και εκτιμώ πως θα ήταν ασυνείδητο ή ανήθικο το να μείνει κανείς σιωπηρός και να αποδεχθεί τα πάντα. Ο,τι συνέβη βιώνεται τόσο έντονα εξαιτίας τόσο της πολιτικής όσο και της κοινωνικής κατάρρευσης.

Αυτό που βιώνει σήμερα η Τουρκία δεν αποτελεί μια φυσική αλλά μια πολιτική καταστροφή. Επιπλέον, το συγκεκριμένο περιστατικό ανέδειξε για μια ακόμη φορά, δυστυχώς, τη θεσμική και κοινωνική κατάρρευση στην Τουρκία. Οι επερχόμενες εκλογές μπορούν να δώσουν λύσεις στα προβλήματα.

Είναι μια πολιτική καταστροφή και δεν νομίζω ότι υπάρχει αμφιβολία περί αυτού. Για πολλά χρόνια, οι προειδοποιήσεις των επιστημόνων έχουν αγνοηθεί από την κυβέρνηση που βρίσκεται στην εξουσία. Αυτό δεν είναι κάτι μη αναμενόμενο για μια αυταρχική δομή η οποία δεν αποδέχεται τις απόψεις των άλλων και δεν ακούει ποτέ όσους δεν ανήκουν στην ίδια. Ομως, όταν το διακύβευμα αφορά την ανθρώπινη ζωή, μια τέτοια στάση είναι απαράδεκτη.

Είναι, όμως, μόνο η θεσμική δομή που έχει καταρρεύσει; Η δυνατότητα της πολιτικής εξουσίας να δομεί το αφήγημά της έχει επίσης καταρρεύσει. Ο υπουργός Οικονομικών μπορεί εύκολα να ψεύδεται και να ισχυρίζεται πως όλα είναι υπό έλεγχο, ενώ την ίδια στιγμή θα αποκαλεί μάρτυρες εκείνους που έχασαν τη ζωή τους. Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με τζιχάντ. Ούτε υπάρχει κάποιος ιερός σκοπός. Εν συντομία, οι ζωές που χάθηκαν ήταν συνέπεια της αποτυχίας της πολιτικής βούλησης να εκπληρώσει τις απαιτήσεις που υπήρχαν από αυτήν εξαιτίας των διαφορετικών συμφερόντων που έχει.

Επιπλέον, εκτιμώ ότι η καταστροφή έφερε εκ νέου στην επιφάνεια την αποτυχημένη εξωτερική πολιτική της Τουρκίας. Αναμφίβολα, η Ρωσία τελικώς βοήθησε την Τουρκία, όμως το πρώτο και πιο γενναιόδωρο κύμα βοήθειας ήρθε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και ορισμένες άλλες χώρες της Δύσης, με τις οποίες η Τουρκία βρίσκεται διαρκώς σε αντιπαράθεση.

Η αλήθεια είναι πως αυτή η καταστροφή θα προκαλέσει ένα μεγάλο κοινωνικό τραύμα – αυτό είναι βέβαιο. Προκειμένου να το αποτρέψουμε, οτιδήποτε και αν συμβεί, πρέπει να προκληθεί ένα πολιτικό τραύμα. Κι αυτό διότι είναι ο πολιτικός θεσμός αυτός που μετατρέπει ένα φυσικό φαινόμενο σε μια καταστροφή. Στην περίπτωση, λοιπόν, που δεν υπάρξει κάποιου είδους αποκατάσταση σε επίπεδο κράτους και κοινωνίας, δεν τολμώ καν να σκεφτώ τι θα μας συμβεί σε επόμενες καταστροφές.

Πριν από τους σεισμούς, στην ατζέντα της Τουρκίας κυριαρχούσαν οι επερχόμενες εκλογές, το κατά πόσο ο Ερντογάν θα ήταν πάλι υποψήφιος και εάν η αντιπολίτευση θα εμφανιζόταν με έναν κοινό υποψήφιο. Πλέον, η ατζέντα έχει αλλάξει ριζικά. Ο ηγέτης του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος CHP Κεμάλ Κιλιντσντάρογλου θα αντιμετωπίσει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις 14 Μαΐου. Η εκστρατεία του Κιλιντσντάρογλου θα επικεντρώσει, πιθανότατα, στην ενίσχυση και προάσπιση της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους-δικαίου ύστερα από πολλά χρόνια που η εξουσία συγκεντρωνόταν ολοένα περισσότερο στα χέρια του Ερντογάν. Εξαιτίας δε της προφανώς καθυστερημένης απάντησης στους καταστροφικούς σεισμούς, της νομισματικής κρίσης και του αχαλίνωτου πληθωρισμού, οι πολιτικοί επιστήμονες εκτιμούν ότι ο υποψήφιος της αντιπολίτευσης ίσως έχει μια σοβαρή πιθανότητα. Με άλλα λόγια, ο Κιλιντσντάρογλου βρίσκεται σε μια ισχυρή θέση. Εφόσον εισέλθουμε σε μια φυσιολογική και κανονική προεκλογική περίοδο, στη διάρκεια της οποίας τα πολιτικά κόμματα θα πραγματοποιούν την εκστρατεία τους, όπως και οι ηγέτες τους, ενώ στη συνέχεια θα τεθούν στην κρίση του εκλογικού σώματος, πιστεύω ειλικρινά ότι ο Κεμάλ Κιλιντσντάρογλου έχει πιθανότητες να κερδίσει. Κάτι που σημαίνει ότι ενδεχομένως να διάγουμε τις τελευταίες ημέρες της εποχής του Ερντογάν.

O Ahmet Erdi Öztürk είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University και ερευνητής εξωτερικού, Πρόγραμμα Τουρκίας ΕΛΙΑΜΕΠ