Το πένθος των οικογενειών: υπάρχουν λόγια;

Το ατομικό και συλλογικό πένθος, που όλοι βιώνουμε τις τελευταίες ημέρες, επηρεάζει καίρια την ψυχολογική μας κατάσταση και μας κάνει να αναρωτηθούμε για την ατομική και συλλογική ευθύνη του καθενός. Οι γονείς, όμως, των θυμάτων είναι εκείνοι που υποφέρουν βαθύτατα, βιώνουν βαρύ πένθος, οργή, αγανάκτηση και ασφαλώς σοβαρή κατάθλιψη.

Ο ξαφνικός θάνατος ενός παιδιού είναι το πιο βαρύ πένθος που μπορεί να βιώσει ένας άνθρωπος. Σε πολλές περιπτώσεις, δεν συγκρίνεται με την απώλεια ενός παιδιού που βιώνει μία χρόνια νόσο και κάποια στιγμή φεύγει από τη ζωή. Στην περίπτωση της χρόνιας νόσου, ο γονιός, με κάποιον τρόπο, προετοιμάζεται για την έλευση του δυσάρεστου. Στον ξαφνικό θάνατο όμως, ο θυμός, η οργή, η απελπισία, το αίσθημα «αβοηθησίας», ειδικά όταν το παιδί που χάνεται έχει μηδενική ευθύνη για το τραγικό γεγονός, είναι έντονα, καταιγιστικά. Διαλύουν ψυχολογικά τους γονείς και την οικογένεια. Οταν δε, δεν υπάρχει η  δυνατότητα να κάνουν την ταφή των αγαπημένων τους, λόγω της μη ταυτοποίησης,  τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα, γιατί η διαδικασία του τελευταίου αποχαιρετισμού είναι «θεωρητική», και όχι πραγματική και ρεαλιστική. Το γεγονός αυτό αφήνει ανικανοποίητη την ανάγκη της τελευταίας φροντίδας για το παιδί τους, αλλά και την ανάγκη να «κλείσουν» μέσα τους τις ψυχολογικές διαδικασίες που αφορούν την απώλεια, ολοκληρώνοντας αυτήν την «αποχαιρετιστήρια» τελετή, η όποια έχει μεγάλη συναισθηματική αξία. Συνεπώς, η ένταση όλων των παραπάνω συναισθημάτων έχει μεγαλύτερη διάρκεια, επιτείνει τη διαδικασία του πένθους, κάνοντάς την πιο επώδυνη και χρονοβόρα.

Θα πρέπει να πούμε ότι η διαδικασία του πένθους είναι μία φυσιολογική διαδικασία, που με ψυχολογική υποστήριξη μπορεί και πρέπει να έχει αρχή, μέση και τέλος. Ασφαλώς, στους γονείς των παιδιών αυτών, πιθανά να προκύψουν και άλλες ψυχολογικές δυσκολίες, όπως συμπτώματα μετατραυματικής διαταραχής άγχους, διαταραχές ύπνου, επιθετικότητα, κοινωνική απόσυρση, δυσκολία στη ρύθμιση του συναισθήματος και διαταραγμένη διεργασία του πένθους. Οι ψυχολογικές αυτές δυσκολίες, ασφαλώς, δεν αφορούν μόνο τους γονείς, αλλά και τα αδέλφια και το πολύ στενό οικογενειακό περιβάλλον. Οι οικογένειες αυτές, ειδικά τον πρώτο καιρό, είναι ευάλωτες, χρειάζονται τη στήριξη των ειδικών, αλλά και του ευρύτερου οικογενειακού και κοινωνικού περιβάλλοντος. Χρειάζεται να τους πλησιάσουμε, χωρίς να είμαστε παρεμβατικοί (λέγοντάς τους, για παράδειγμα, τι να κάνουν) και να τους δείξουμε ότι νοιαζόμαστε (μπορούμε να είμαστε φυσικά κοντά τους, ακόμα και αν δεν μιλάμε πολύ, δεν χρειάζεται να «σπάμε» τη σιωπή από αμηχανία).

Ολα τα παραπάνω βοηθούν στο να δημιουργήσουμε ένα πλέγμα φροντίδας, αλληλεγγύης και στήριξης, συμμαχώντας μαζί τους . Χρειάζεται επίσης να τους βοηθήσουμε να βρουν τη δικαίωση που ζητούν, για να «τακτοποιήσουν» μέσα τους το πένθος. Βιώνοντας τη δικαίωση, θα μπορέσουν άτομα και κοινωνίες να «επουλώσουν» το τραύμα, να «σταθούν στα πόδια τους» και να προχωρήσουν, γιατί, διαφορετικά, οι κοινωνίες θα βιώνουν συστηματικά τις βλαπτικές παρενέργειες της μη απόδοσης δικαιοσύνης. Είναι σημαντικό να ενθαρρύνουμε τις οικογένειες αυτές να ζητήσουν ψυχολογική βοήθεια, να κάνουν ψυχοθεραπεία, όταν το αποφασίσουν (άμεσα ή αργότερα) και να παραμείνουν στη θεραπεία μέχρι να νιώσουν καλύτερα.

Η δρ Ιλια Θεοτοκά είναι κλινική ψυχολόγος, ψυχοθεραπεύτρια στην Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο