Οσα δεν ξέρουμε για την Covid, τρία χρόνια μετά

Αμερικανοί ερευνητές οι οποίοι ασχολούνται με τις επιπτώσεις της Covid-19 έθεσαν, ανάμεσα στα άλλα, το εξής ερώτημα σε αρκετούς: «Τι μπορείτε να φανταστείτε σήμερα το οποίο δεν θα ήσασταν σε θέση να φανταστείτε πριν από την πανδημία;». Οι απαντήσεις δε που έλαβαν, σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ των «New York Times», παρουσιάζουν εξαιρετικό και πολύπλευρο ενδιαφέρον, αποδεικνύοντας ότι οι συνέπειες είναι πολύ πιο βαθιές και μακροπρόθεσμες από ό,τι θα είχαν ενδεχομένως φανταστεί και οι ίδιοι.

«Το τέλος των Ηνωμένων Πολιτειών όπως τις γνωρίσαμε», ήταν μία από αυτές. Κι αν αυτή η απάντηση μοιάζει σε κάποιους… τραβηγμένη από τα μαλλιά, υπάρχει και μια άλλη που μάλλον θα αγγίξει πολλούς, κάθε ηλικίας, και θα τους κάνει να το ξανασκεφτούν: «Δεν γνωρίζω. Δεν γνωρίζω πώς θα μπορούσαν να είναι τα πράγματα εάν δεν είχε υπάρξει η πανδημία και εάν δεν αισθανόμουν σαν τα δύο τελευταία χρόνια της τρίτης δεκαετίας της ζωής μου να ήταν χαμένα χρόνια».

Το σίγουρο, σε κάθε περίπτωση, είναι πως ουδείς είναι ακόμη σε θέση να γνωρίζει το σύνολο και τη διάρκεια των συνεπειών που θα έχουν όλα όσα βίωσε η ανθρωπότητα την περασμένη τριετία, μετά δηλαδή την εμφάνιση της Covid-19. Οσο για τον ιό που την προκάλεσε, τον SARS-CoV-2, οι επιστήμονες παραδέχονται – και συνάμα προειδοποιούν – ότι εξακολουθεί να κρατά καλά κρυμμένα πολλά από τα μυστικά του, μην επιτρέποντάς τους ακόμη να τον αποκωδικοποιήσουν πλήρως.

Πού «γεννήθηκε», πώς και γιατί διαδόθηκε τόσο γρήγορα και αποτελεσματικά; Πώς εξελίσσεται, πώς μεταλλάσσεται και ποια θα είναι τα νέα στελέχη του; Είναι δυνατόν να παραχθεί ένα εμβόλιο το οποίο θα καλύπτει όλες τις υπάρχουσες, καθώς και τις μελλοντικές παραλλαγές του; Γιατί αναπτύσσουν τόσο πολλοί άνθρωποι και για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα την αποκαλούμενη «μακρά Covid» (long Covid) και ποια είναι τα κυριότερα και πιο επικίνδυνα συμπτώματά της; Τι είναι αυτό που κάνει τα συμπτώματα της Covid να διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και αναλόγως της ηλικίας του; Θα είναι η νέα «κανονικότητα» ίδια με την παλιά ή κάτι το εντελώς – ή σε μεγάλο βαθμό – διαφορετικό; Και, τελικά, υπάρχει κάτι που μπορούν (έστω κι αν δεν θέλουν) να κάνουν οι κυβερνήσεις προκειμένου να αποτρέψουν κάτι ανάλογο στο μέλλον;

Τα παραπάνω ερωτήματα, που έθετε σε ανάλυσή της η «Washington Post» πριν από μερικούς μήνες, είναι μόνο ορισμένες από τις «εκκρεμότητες» που μας έχει αφήσει η πανδημία. Ερωτήματα τα οποία θα εξακολουθήσουν, από ό,τι όλα δείχνουν, να μας απασχολούν για αρκετό ακόμη καιρό – έστω και αν κυβερνήσεις και Αρχές πολλών χωρών κηρύττουν επισήμως το τέλος της.

1       Από πού προήλθε ο ιός;

Επισήμως, παραμένει άγνωστο εάν ο SARS-CoV-2 προήλθε από κάποιο εργαστήριο, είτε σκοπίμως είτε ακουσίως, ή εάν μεταφέρθηκε απευθείας στον άνθρωπο από τα ζώα. Αν όμως πιστέψουμε τον επικεφαλής του FBI και το υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ, το σενάριο που προκρίνεται είναι το πρώτο – κάτι που, εφόσον ισχύει, αφενός ενοχοποιεί την Κίνα (η οποία διέψευσε και πάλι οργισμένη) και, αφετέρου, μπορεί να εξηγήσει το γιατί ο ιός διαδόθηκε με τέτοια ταχύτητα και αποδείχθηκε τόσο αποτελεσματικός.

Πράγματι, όπως δήλωσε την περασμένη Τρίτη στο Fox News ο Κρίστοφερ Ρέι, η υπηρεσία του (το FBI) έχει «εδώ και αρκετό καιρό» καταλήξει στο συμπέρασμα πως η προέλευση της πανδημίας είναι «πιθανότατα κάποιο περιστατικό που συνέβη σε εργαστήριο της επαρχίας Ουχάν», στην οποία και καταγράφηκε το πρώτο γνωστό κρούσμα. Οσο για το υπουργείο Ενέργειας, επιβεβαιώνει σε εμπιστευτική έρευνά του ότι ο συγκεκριμένος ιός προήλθε από εργαστήριο.

Κάποιοι άλλοι, την ίδια στιγμή, αναπτύσσουν τις δικές τους θεωρίες συνωμοσίας. Η γνωστή τραμπίστρια βουλευτής Μάρτζορι Τέιλορ Γκριν, για παράδειγμα, επιμένει ότι πρόκειται για ένα «κινεζικό βιολογικό όπλο». Απαντώντας της, άλλοι αντιτείνουν πως βγήκε από το… laptop του γιου του προέδρου των ΗΠΑ Χάντερ Μπάιντεν ή ότι είναι προϊόν ενός από τα εργαστήρια που φέρονται να διαθέτουν οι ΗΠΑ στην Ουκρανία.

2      Ολοκληρώθηκαν οι μεταλλάξεις ή θα έρθουν και νέες;

Αλφα, Βήτα, Δέλτα, Ομικρον – και μετά τι; Η αλήθεια είναι ότι με τη διαδοχική εμφάνιση των παραπάνω στελεχών και των υποπαραλλαγών τους ο SARS-CoV-2 ήρθε να καταρρίψει τη θεωρία ότι οι κορωνοϊοί μεταλλάσσονται δυσκολότερα από άλλους. Η διαδικασία αυτή, μάλιστα, δεν αποκλείεται να συνεχιστεί αενάως, κάτι που σημαίνει πως ο ιός δεν θα εξαφανιστεί, αλλά θα καταστεί ενδημικός και μέρος της καθημερινότητας εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Κι αυτό, με τη σειρά του, δεν αποκλείει την εμφάνιση, κάποια στιγμή, ενός νέου επιθετικού και επικίνδυνου στελέχους.

3      Μπορούν να παρασκευαστούν εμβόλια για όλα τα στελέχη;

«Τα εμβόλια έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά αποτελεσματικά, όμως έχουν και τα ελλείμματά τους», είπε πρόσφατα μιλώντας στην «Washington Post» ο επιδημιολόγος του Γενικού Νοσοκομείου της Μασαχουσέτης Μαρκ Ζίντνερ. Επεσήμανε δε, όπως και αρκετοί συνάδελφοί του, πως τα εμβόλια που κυκλοφόρησαν κατάφεραν σε μεγάλο βαθμό να περιορίσουν τη σοβαρή νόσηση και τις επιπλοκές, όχι όμως να εξαφανίσουν τον ιό.

Πολλοί αναγκάζονται να παραδεχτούν ότι αν και τα εμβόλια τύπου m-RNA είναι σε θέση να προσαρμόζονται πιο γρήγορα στα νέα στελέχη, αυτά βρίσκονται πάντα ένα βήμα πιο μπροστά. Ετσι, για την ώρα τουλάχιστον, αυτό που είναι αναγκασμένες να κάνουν οι εταιρείες είναι να «ενημερώνουν» τα σκευάσματά τους σε ετήσια βάση, προσπαθώντας παράλληλα να αναπτύξουν την τεχνολογία που δεν θα στοχεύει αποκλειστικά την «ακίδα», αλλά και άλλα στοιχεία του ιού. Αν και κάποιες από αυτές δεν δείχνουν να έχουν το ίδιο έντονο ενδιαφέρον με την πρώτη διετία και στρέφουν την έρευνά τους προς άλλους τομείς, που υπόσχονται περισσότερα.

4      Πόσο διαδεδομένη και επικίνδυνη είναι η long Covid;

Για πολλούς ανθρώπους, ό,τι ξεκίνησε με σχετικά ήπια συμπτώματα από τη στιγμή που διαγνώστηκαν θετικοί, αποδείχθηκε εξαιρετικά επίμονο στην πορεία, βάζοντας δύσκολα στους γιατρούς και στις φαρμακευτικές εταιρείες, που δεν ξέρουν ακόμη πώς να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τέτοιες περιπτώσεις. Η εξέλιξη οδήγησε σε μια πρακτικά μόνιμη κατάσταση που χρειάστηκε να περάσουν μήνες μέχρις ότου υποχωρήσει – ενώ σε ένα μικρό ποσοστό αυτό δεν έχει συμβεί ακόμη.

Παρά το γεγονός ότι δεν είναι δυνατό να υπάρξουν ακριβείς εκτιμήσεις για το ποσοστό εκείνων που πάσχουν από την αποκαλούμενη «μακρά Covid» (long Covid), το Nature Review Microbiology υπολόγισε πως περίπου το 10% όσων νόσησαν χωρίς να νοσηλευθούν και το 50%-70% εκείνων που αναγκάστηκαν να εισαχθούν σε νοσοκομεία εμφάνισαν σχετικά συμπτώματα. Το ενθαρρυντικό είναι ότι, σύμφωνα με τα CDC των ΗΠΑ, τα παραπάνω ποσοστά υποχωρούν όσο περνά ο χρόνος, καθώς το ποσοστό όσων ανέφεραν συμπτώματα με διάρκεια μεγαλύτερη των τριών μηνών υποχώρησε από το 35% τον Ιούνιο του 2022 στο 28% τον Ιανουάριο του 2023.

5      Τι έκαναν και τι οφείλουν να κάνουν κυβερνήσεις και Αρχές;

Σύμφωνα με κάποιους επιστήμονες, ειδικά σε περιπτώσεις τόσο μεταδοτικών ασθενειών όπως η Covid-19, δεν έχει νόημα η προσπάθεια περιορισμού των κρουσμάτων μέσω lockdown και άλλων περιοριστικών μέτρων. Αντιθέτως, οι αρμόδιοι είναι προτιμότερο να επικεντρώνουν τις προσπάθειές τους αφενός στη δημιουργία μαζικής ανοσίας μέσω των διαθέσιμων εμβολίων (μιας και καθένας που δεν διαθέτει αντισώματα αποτελεί πρόσφορο έδαφος ώστε ο ιός να δημιουργεί «αντίγραφά» του) και αφετέρου στην αντιμετώπιση των συνεπειών της πανδημίας.

Εάν έχουν δίκιο, τότε δικαίως μπορούμε να ισχυριστούμε ότι πολλά από τα μέτρα που εφαρμόστηκαν, ιδίως την πρώτη διετία (2020-21), ήταν άστοχα και υπερβολικά. Οπως επίσης και ότι από εδώ και στο εξής οι αρμόδιοι οφείλουν να θωρακίσουν αποτελεσματικά τα συστήματα υγείας – ειδικά καθώς, όπως έχουν ήδη παραδεχθεί οι ειδικοί, το ερώτημα που τίθεται αναφορικά με την επόμενη θανατηφόρα πανδημία δεν είναι εάν αλλά πότε θα εμφανιστεί.