Τα καλά της νηστείας

Η νηστεία θεωρείται σημαντική για την υγεία του σώματος και της ψυχής σε όλους τους πολιτισμούς και τις θρησκείες. Ηδη από τον 5ο αιώνα π.Χ. ο Ιπποκράτης συστήνει αποχή από φαγητά και ποτά για ορισμένες ασθένειες, ενώ οι Θεοί, όπως ο Ασκληπιός, αποκάλυπταν τις θεϊκές τους διδασκαλίες στα όνειρα εκείνων που προετοιμάζονταν με νηστεία.

Σήμερα ο ευεργετικές ρόλος της νηστείας αναγνωρίζεται με διαφορετικούς τρόπους από διαφορετικές ομάδες. Οι vegeterians που δεν τρώνε κρέας, οι pescatarians που είναι vegeterians αλλά τρώνε ψάρι, οι vegans που αποφεύγουν κάθε ζωικό προϊόν, βασίζονται στις ευεργετικές επιδράσεις αυτών των τρόπων διατροφής στην υγεία μας.

Στις περισσότερες θρησκείες ο ρόλος της νηστείας είναι καθοριστικός κυρίως για την πνευματική υγεία των πιστών τους. Στο Ισλάμ, οι μουσουλμάνοι, τηρούν το Ραμαζάνι, τον μήνα της νηστείας, που φέρνει πιο κοντά τους πιστούς με τον Θεό. Δεν τρώνε και δεν πίνουν τίποτε από την αυγή μέχρι τη δύση του ηλίου (κάτι αντίστοιχο με τη σημερινή «διαλειμματική νηστεία»). Στον Ιουδαϊσμό υπάρχουν έξι μέρες νηστείας όλο τον χρόνο με πιο σημαντική την Yom Kippur που διαρκεί 25 ώρες. Στον Βουδισμό η πιο γνωστή νηστεία είναι πάλι η διαλειμματική από το μεσημέρι μέχρι το επόμενο πρωί.

Στον Χριστιανισμό η νηστεία αποτελεί προεργασία συνάντησης με τον Θεό. Στην Παλαιά Διαθήκη ο Μωυσής νήστεψε στο όρος Σινά πριν παραλάβει τις δέκα εντολές από τον Θεό. Στην Καινή Διαθήκη, ο Χριστός νήστεψε σαράντα μέρες στην έρημο πριν ξεκινήσει τη δημόσια διδασκαλία Του.

Μέχρι τον 14ο αιώνα όλοι οι Χριστιανοί ακολουθούσαν την αυστηρή νηστεία της Σαρακοστής με αποφυγή όχι μόνο του κρέατος αλλά και των ψαριών, των ζωικών προϊόντων αβγών, γάλακτος, τυριών κ.λπ. Αργότερα οι Χριστιανοί στη Δύση σταμάτησαν να ακολουθούν τη νηστεία της Μ. Τεσσαρακοστής (αλλά και εκείνη της Τετάρτης και Παρασκευής) όπως την ξέρουμε εμείς στην Ανατολή.

Βέβαια όπως αναφέρει ο Αγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος η νηστεία είναι «αποχή όχι μόνο από την τροφή αλλά και από τις αμαρτίες. Δεν τηρείται μόνο από το στόμα αλλά και με τα μάτια, τα αφτιά, τα πόδια, τα χέρια και όλα τα μέλη του σώματος». Ο Αγιος Βασίλειος τονίζει ότι δεν είναι νηστεία το να μην τρως φαγητά αλλά να συκοφαντείς τον άλλο. «Δεν τρώτε κρέας αλλά καταβροχθίζετε τον αδελφό σας», αναφέρει στην «περί νηστείας» ομιλία του.

Ο άγγλος μητροπολίτης Kallistos Ware (που πέθανε τον Αύγουστο του 2022), ένας κορυφαίος ορθόδοξος θεολόγος, τονίζει ότι «η εσωτερική σημασία της νηστείας συνοψίζεται κατά τον καλύτερο τρόπο στις τρεις λέξεις: προσευχή, νηστεία, ελεημοσύνη. Αν η νηστεία μας χωριστεί από την προσευχή και από τη λήψη των αγίων Μυστηρίων, και αν δεν συνοδεύεται από πράξεις αγάπης, τότε γίνεται φαρισαϊκή ή ακόμα και δαιμονική».

Ο επίσης γνωστός μητροπολίτης του Ρωσικού Πατριαρχείου στο Λονδίνο, Anthony Bloom (που σπούδασε ιατρική και εξειδικεύτηκε στη χειρουργική χωρίς να πάρει ποτέ πτυχίο θεολογίας) γράφει: «Αντίθετα προς το κοινό αίσθημα η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι περίοδος χαράς, μια περίοδος επιστροφής στη ζωή. Χρόνος κατά τον οποίο αποβάλλουμε ό,τι είναι κακό και νεκρό μέσα μας, ώστε να μπορέσουμε να ζήσουμε. Εάν δεν καταλάβουμε τη χαρούμενη διάσταση της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, τότε κάνουμε μια τερατώδη καρικατούρα, μια περίοδο κατά την οποία, εν ονόματι ακριβώς του Θεού, κάνουμε τη ζωή μας ένα μαρτύριο».

Καθώς ξεκίνησε η περίοδος της Τεσσαρακοστής, δεν είναι αργά να δοκιμάσουμε και εμείς τα καλά της νηστείας.

Ο Δημήτρης Λινός είναι ομότιμος καθηγητής Χειρουργικής στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, λέκτορας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και εθελοντής ιερέας.