Αστικά όνειρα σε ρυθμούς ραπ

Οι προσωπικές ιστορίες με αυτοσχέδιες ρίμες αποτέλεσαν τη βάση του είδους που αναδύθηκε πριν από πέντε δεκαετίες στην Αμερική, συνέτριψε τις παλιές φόρμες και επαναπροσδιόρισε τη μουσική. Μέσα από ένα παιχνίδι με τις λέξεις, σε ρυθμό επαναλαμβανόμενο, ξετύλιγαν τις εμπειρίες τους, σκληρές, βίαιες, ελπιδοφόρες ή ρομαντικές, κάνοντας τον εαυτό τους ήρωα μάρτυρα ή μάντη. Η ραπ ήταν κυρίως αντρική υπόθεση με στίχους αλλαζονικούς, σεξιστικούς, σε ένα είδος όπου οι γυναίκες παρουσιάζονταν, στην πιο ευγενική εκδοχή, ως τρόπαια. Οι απόψεις και οι αναλύσεις γύρω από αυτό το είδος μουσικής βρίθουν αλλά οι θεωρητικές προσεγγίσεις είναι ελάχιστες. Το βιβλίο του Κώστα Σαββόπουλου (εκδόσεις Red N’ Noir) υπό τον τίτλο «I Still Love H.E.R.» αποτελεί την έρευνά του για την ελληνική ραπ. Ο υπότιτλος «Τι μου έμαθε για τον σεξισμό και την αρρενωπότητα η ραπ» δίνει μια γεύση για το πώς προσέγγισε το θέμα που αποτέλεσε τη διπλωματική του για το μεταπτυχιακό στην Πολιτική Φιλοσοφία και Θεωρία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. «Θεωρώ πως η ραπ ήταν και παραμένει το πιο εύκολα προσβάσιμο και ανοιχτό είδος μουσικής προς το κοινό… Ανταλλάσσουν βιώματα, απόψεις, συμφωνούν, διαφωνούν και εν τέλει παράγουν μια τέχνη ζωντανή, δυναμική, που δεν σταματά να εξελίσσεται… Αυτό που έχουμε εδώ δεν είναι μια προσπάθεια να δικαιολογηθεί μια κατάσταση που υπάρχει στη ραπ, συγκεκριμένα ο σεξισμός. Δεν θα γράψω πως δεν είναι έτσι. Υπάρχει αυτό, φυσικά. Ούτε θα καταδικάσω, βέβαια, γιατί δεν νομίζω πως είναι κάτι τόσο απλό, που θα λυθεί με μια ρητή καταδίκη ή με μια εναντίωση» αναφέρει ο ίδιος στο βιβλίο. Από την εργασία του δεν απουσιάζει ο προβληματισμός: «Τι έχουν να πουν οι γυναίκες για το χιπ χοπ». Απευθυνθήκαμε σε τρεις καλλιτέχνιδες της ραπ.

ARIA (Αριάδνη Αντύπα)

«Και στον χώρο της ραπ επικρατεί ανταγωνιστικότητα»

Αρχισε να ακούει ραπ όταν ήταν 10 ετών. Πολλούς από τους στίχους τους επαναλάμβανε χωρίς – όπως ήταν φυσικό – να γνωρίζει σε τι αναφέρονται. «Γύρω στα 12 ακούω να τραγουδούν “γιατί είσαι πόρνη που γουστάρει να ρουφά την τσαπού/ ο κολλητός σου είναι σκουπίδι, είναι μεγάλη στραπού”, και φυσικά δεν μπορούσα να αντιληφθώ τι εννοούσαν. Οσο μεγάλωνα κατάλαβα σε τι αναφέρεται και πόσο χυδαίο είναι και ομοφοβικό. Ή άλλες λέξεις όπως “βράστο”, “σκάστο”, όπου σε καμία περίπτωση ένα παιδί δεν είναι σε θέση να συνειδητοποιήσει ότι γίνεται αναφορά σε ναρκωτικά. Δεν θέλω να αναπαράγω αυτή τη χυδαιότητα. To χειρότερο για μένα είναι ότι γυναίκες ακούν κομμάτια που τις υποβιβάζουν.

Αν μπει κανείς στο Spotify και ακούσει το EP της Aria «21 γραμμάρια», θα διαπιστώσει ό,τι υπερασπίζεται. Ως intro έχει επιλέξει ένα ποίημα που είχε γράψει ο πατέρας της, τον οποίο έχασε όταν ήταν 15 ετών και τον οποίο λάτρευε. Η απώλειά του τη στιγμάτισε. Οπως λέει, ένα πρόσωπο της άπλωσε το χέρι υπενθυμίζοντάς της ότι είναι ανώτερη από αυτή την κατάσταση. Αυτό την «ξεκλείδωσε» και την πήγε παρακάτω. Αυτούς τους ελιγμούς της ζωής της θέλει να αποτυπώσει και στη μουσική της και να υπενθυμίσει πως «όλοι μπορούν να απεγκλωβιστούν απ’ ό,τι τους βυθίζει».

Για τη 19χρονη Aria το ραπ λειτουργεί ψυχοθεραπευτικά. Είναι ο τρόπος για να διηγηθεί τα τραύματα όλων. Από πέντε ετών έκανε μαθήματα βιολιού και πιάνου αλλά δεν κατάφερε να ολοκληρώσει τις σπουδές της. Αυτό είναι το επόμενο στοίχημά της. Θέλει επίσης να σπουδάσει ηχοληψία. Να αξιοποιήσει τις μουσικές της γνώσεις και ως dj. Θεωρεί ότι από τη μουσική είναι δύσκολο να βιοποριστεί κανείς, «εκτός αν κάνεις κάτι εμπορικό, όπως η τραπ. Ομως δεν με απασχολεί, αφού για μένα συνδέεται περισσότερο με την κουλτούρα, με την ιδεολογία». Την ίδια στιγμή παραδέχεται ότι και στον χώρο της ραπ επικρατεί ανταγωνιστικότητα και ανάμεσα στα κορίτσια που αποφάσισαν να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους. Η Αρια όμως είναι αποφασισμένη να προχωρήσει με τους δικούς της όρους. Σιωπά ή γελά για παράδειγμα στα σεξιστικά σχόλια που λαμβάνει – «έχω αντιμετωπίσει πολύ χειρότερες καταστάσεις στη ζωή μου» λέει. Εκείνο που την εξοργίζει είναι όταν ακούει τη φράση «για γυναίκα καλά ραπάρει». «Αλλά πώς θα εξαλειφθεί ο σεξισμός σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία;».

Η Aria ετοιμάζεται να κυκλοφορήσει κάποια singles – δύο drill και ένα boom bap κομμάτι. «Επειδή μέχρι πρόσφατα εργαζόμουν σε βραδινή δουλειά, δεν είχα τόσο χρόνο. Ετοιμάζω και ένα ακόμα EP – ή δίσκο, θα δούμε -, που θα έχει διαφορετικό ήχο, πιο dancehall και trap. Θα περιλαμβάνει ερωτικά κομμάτια για μια συγκεκριμένη κατάσταση που έχω βιώσει».

Ονειρα από ένα παιδί που δούλευε όπου έβρισκε το πρωί και το βράδυ πήγαινε σχολείο. Ηταν ο μόνος τρόπος για να επιβιώσει και να προχωρήσει.

Mira (Νίκη Αυγουστίνου)

«Δεν γνώριζα ότι υπήρχε τόσο συναίσθημα μέσα μου»

Λάτρευε τη Βιολογία και επιχείρησε να κυνηγήσει το όνειρό της κάνοντας σπουδές, με υποτροφία μάλιστα, στην Ολλανδία. Επειτα από ενάμιση χρόνο αποφασίζει να εγκαταλείψει τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα και εργαστήρια γιατί, όπως λέει, «δεν έβλεπα να με βγάζει κάπου. Αρχισε να υποχωρεί ο ενθουσιασμός μου, να σκέφτομαι ότι και να πάρω πτυχίο δεν θα ακολουθούσα αυτό το επάγγελμα. Ετσι από το να χάσω τον χρόνο μου και τα χρήματά μου αποφάσισα να επενδύσω σε κάτι που με κάνει χαρούμενη: piercing, tattoo και μουσική». Είχε κάνει άλλωστε μαθήματα κιθάρας και φωνητικής στο Εθνικό Ωδείο. Αλλά αυτό το κεφάλαιο, όπως εξηγεί, δεν το έχει ολοκληρώσει: «Θέλω να σπουδάσω ηλεκτρονική μουσική, γιατί την αγαπώ πολύ επίσης, όσο τη ραπ». Τα πάντα μπορεί να κάνει! Τον Οκτώβριο κλείνει τα 22 της χρόνια μού λέει και αρχίζει να εξηγεί πώς προέκυψε το Mira. «Στην παρέα μου ήταν όλοι λίγο “καμένοι” – έπιναν κ.λπ. – κι επειδή εγώ ήμουν περισσότερο λογική προσπαθούσα να τους συνετίσω λέγοντάς τους “αν κάνεις αυτό, θα συμβεί το άλλο”. Ετσι άρχισαν να με πειράζουν: “Ξέρεις το μέλλον, τη μοίρα;”. Οταν έφτασε η στιγμή να δημοσιεύσω κομμάτια, μου ήρθε αυτόματα το “Mira”. Υπάρχει επίσης ένα αστέρι με αυτό το όνομα, το οποίο εμφανίζεται στον ουρανό μόνο έξι μήνες τον χρόνο. Και επειδή κι εγώ ως άνθρωπος είμαι λίγο “on-off”, έχει διπλή σημασία».

Η ραπ μπήκε στη ζωή της από νωρίς. Αγαπούσε τον «12ο Πίθηκο» και είχε, όπως λέει, εμμονή με τον Eminem. «Επειδή αγαπούσα πολύ τη λογοτεχνία και την ποίηση, με ενθουσίαζαν τα storytelling κομμάτια του. Το πώς μπορούσε να μου διεγείρει τη φαντασία». Την ίδια στιγμή παραδέχεται ότι η ραπ για τις γυναίκες δεν ήταν εύκολη υπόθεση – και όχι μόνο στην Ελλάδα. «Οταν άρχισα να κάνω με άλλα παιδιά – σε πιο μικρή ηλικία – freestyle, εισέπραττα πάντα μια αντιμετώπιση του τύπου: “Α, κάνει και η μικρούλα, αφήστε την και αυτή να πει ένα κομμάτι”. Ναι, στην αρχή ένιωσα ότι έχω να αποδείξω κάτι. Ομως άρχισα να αγαπάω πραγματικά τη ραπ, να “προσπαθώ”. Για πολλά χρόνια δεν έγραφα στίχους. Αυτοσχεδίαζα μόνο πάνω στον ρυθμό. Κάτι σαν τις κρητικές μαντινάδες, θα μπορούσε να πει κανείς. Ομως διαπίστωσα πως όταν γράφεις στίχους είναι μια τελείως άλλη τέχνη. Μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν θεωρούσα τον εαυτό μου ευαίσθητο ή ευάλωτο και ξαφνικά ακούμπησα πάνω στο χαρτί στίχους με συναίσθημα που δεν γνώριζα καν ότι υπάρχει μέσα μου». Παίρνει στα χέρια της τα πρώτα της γραπτά και απαγγέλλει ό,τι είχε γράψει σε εκείνες τις αρχικές απόπειρές της, επιμένοντας ότι τώρα που το ξανακοιτάει «δεν είναι καθόλου καλό»: «αναλογίζομαι τα πράγματα που ήθελα εγώ/ να είχα αλλάξει μες τον χρόνο μα δεν ξέρω πως μπορώ/ κυνηγώ σαν τον μαλάκα ένα τίποτα και πάλι εγώ στα μάτια σου που πλήγωσα βυθίστηκα”. Η Mira εδώ ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχει ερωτικό περιεχόμενο στους στίχους της. «Αναφέρομαι στον εαυτό μου κυρίως και σε βιώματα που για αρκετό καιρό ήταν δύσκολα, με drugs και σκοτάδια». Τώρα αυτά ανήκουν στο παρελθόν και γίνονται μόνο μουσική. «Ενας τράπερ συνήθως στους στίχους του θα υμνήσει τα ναρκωτικά και τον τρόπο που βγάζει λεφτά από αυτό. Στη ραπ η αναφορά γίνεται ενοχικά: “Κοίτα τι έκανα και μην το κάνεις!”».

Ultra (Αθηνά Μπουζάνη)

«Προσπαθούμε να αφυπνίσουμε όσους σκέφτονται αλλιώς»

Αν της ζητήσεις να συστηθεί μέσα από τους στίχους που έχει γράψει, θα επιλέξει «Οσα χιλιόμετρα έχω στα πόδια μου/ το ξέρεις πως δεν έχεις ούτε καν εσύ στ’ αμάξι/ και έχω δει τελικά πόσο μεγάλη είναι η διαφορά / από τα λόγια σου μέχρι την πράξη». Η Ultra – κατά κόσμον Αθηνά Μπουζάνη – είναι δρομέας μεγάλων αποστάσεων, αλλά και παιδί που μεγάλωσε δουλεύοντας συνεχώς. Από δασκάλα σε δημοτικό σχολείο μέχρι σέρβις. Αυτή την εποχή είναι στο πόδι από τις 10 το πρωί έως τη μία μετά τα μεσάνυχτα. Στο εικοσιτετράωρο προσπαθεί να χωρέσει προπόνηση, εργασία στο οικογενειακό ψητοπωλείο, όπου εργάζεται μαζί με τον αδελφό της και τον πατέρα της, και στούντιο. Η ισορροπία της καθημερινότητας είναι μια διαρκής δοκιμασία, αλλά το 23χρονο κορίτσι φαίνεται ότι έχει βρει τον τρόπο. «Ανέκαθεν προσπαθώ να αποδείξω πως μπορείς να καταφέρεις όσα αγαπάς ακόμα κι αν είναι εκ διαμέτρου αντίθετα, αρκεί να το θέλεις. Πολλές φορές βρίσκω κι εγώ σε τοίχο γιατί δεν είμαι σούπερ ήρωας (ακόμα τουλάχιστον). Είναι δύσκολο να είσαι εγώ – χαχαχα! Το mentality μου λέει πως πρέπει να κάνεις σήμερα όσα θέλεις, γιατί αύριο μπορεί να είναι αργά. Δουλεύω τώρα σκληρά με όσα καταπιάνομαι, γιατί είμαι βέβαιη πως μια μέρα θα ανταμειφθώ γι’ αυτό. Το μόνο που με δυσκολεύει στο να συνδυάσω όλα αυτά που κάνω είναι πως ο ελεύθερος χρόνος μου είναι ανύπαρκτος!».

Στη ραπ την οδήγησε «ο ρεαλισμός που αποτυπώνεται σε αυτή τη μουσική και με έκανε να τη λατρεύω. Τα ιδανικά που πρεσβεύει μου έδειξαν έναν δρόμο με ελπίδα για το καλύτερο, ότι υπάρχουν ακόμη άνθρωποι με αξίες. Στράφηκα εκεί γιατί ήταν ο μόνος τρόπος να εκφράσω όσα νιώθω και σκέφτομαι αβίαστα. Ο σεξισμός και τα πατριαρχικά πρότυπα δυστυχώς υπήρχαν και θα υπάρχουν, αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε από την πλευρά μας είναι να τα απομονώσουμε και να αφυπνίσουμε όσους σκέφτονται ακόμη με αυτόν τον τρόπο. Εγώ θέλω να γράφω για οτιδήποτε με απασχολεί και νιώθω την εκάστοτε περίοδο. Σίγουρα προσπαθώ να περάσω κάποια μηνύματα μέσα από τους στίχους μου, πάντα με γνώμονα τα δικά μου πιστεύω και τη δική μου ζωή, γιατί το αληθινό πάντα κερδίζει». Θέλει επίσης να «ενώσει» τη ραπ με το παραδοσιακό. «Με ενδιαφέρει μια τέτοια μείξη, μια και αγαπώ την παραδοσιακή μουσική και είμαι περήφανη Ηπειρώτισσα, μιλώ πάντα για την ενορχήστρωση, όπου θα ήθελα ανάμεσα στα υπόλοιπα όργανα να εντάξουμε και το κλαρίνο, είναι κάτι που έχουν κάνει κι άλλοι ράπερ, όπως ο Buzz, και το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό!». Αραγε υπάρχει ανταγωνισμός στις γυναίκες που κάνουν ραπ; «Θα είναι ψέμα αν σου απαντήσω “όχι”! Ανταγωνισμός υπάρχει παντού, σε όλους τους χώρους. Και ίσως κάποιες γυναίκες να τις τροφοδοτεί για να γίνουν καλύτερες, όποτε αυτό είναι θεμιτό.

Προσωπικά ούτε το έχω δεχτεί ούτε το έχω νιώσει για άλλες γυναίκες ράπερ. Σέβομαι την προσπάθειά τους και τις θαυμάζω γι’ αυτό! Οσο ανεβαίνει ο πήχης, όλες γινόμαστε καλύτερες. Τον επόμενο μήνα θα κυκλοφορήσει το επόμενο single μου με video clip και με τη σειρά τους θα ακολουθήσουν τα επόμενα! Δεν θέλω να λέω μεγάλα λόγια, αλλά αν πάνε όλα καλά μέσα στη χρονιά θα βγει και ο πρώτος μου δίσκος».