Οι τραγωδίες αλλάζουν την πολιτική διαχείριση

Οι μεγάλες τραγωδίες δεν φέρνουν μαθήματα μόνο για τον κρατικό μηχανισμό, αλλά και για τις πολιτικές δυνάμεις – είτε βρίσκονται στην κυβέρνηση και καλούνται να διαχειριστούν από πρώτο χέρι την κατάσταση είτε μαθαίνουν από τα λάθη και τις παραλείψεις των αντιπάλων τους.

Λίγες μέρες μετά το ναυάγιο του «Εξπρές Σάμινα» τον Σεπτέμβριο του 2000, ο Κώστας Σημίτης στην ομιλία του στη Βουλή για το θέμα είπε πως «αυτή είναι η Ελλάδα» – μια φράση που είχε προκαλέσει αίσθηση και την αντίδραση της αντιπολίτευσης, γιατί ενέτασσε την αμέλεια του κυβερνήτη του πλοίου στην ελληνική νοοτροπία και σε απανωτές συστημικές αποτυχίες. Το ναυάγιο και η βύθιση του πλοίου, που σύμφωνα με την πραγματογνωμοσύνη οφείλονταν όντως σε λάθη των υπευθύνων του πλοίου, ανέδειξε πραγματικά προβλήματα της ελληνικής ναυτιλίας. Κανένας από την κυβέρνηση δεν παραιτήθηκε, ωστόσο στον επόμενο ανασχηματισμό, τον Οκτώβριο του 2001, ο υπουργός Ναυτιλίας Χρήστος Παπουτσής αντικαταστάθηκε από τον Γιώργο Ανωμερίτη.

Ενδεχομένως η πιο τρανταχτή περίπτωση επικοινωνιακής διαχείρισης μιας πολύνεκρης καταστροφής ήταν αυτή στην Ηλεία, στις πυρκαγιές του 2007. Με φρέσκες ακόμα τις μνήμες από τις πολεμικές αμερικανικές εικόνες, ο τότε πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής εμφανίστηκε με τζάκετ εκστρατείας. Στο Ζάππειο στήθηκε επικοινωνιακό στρατηγείο, με εμφανή την κυβερνητική πρόθεση για παραλληλισμούς με εμπόλεμη κατάσταση – ο ασυνήθιστα μεγάλος αριθμός ταυτόχρονων εστιών συνοδεύτηκε από τη φημολογία της «ασύμμετρης απειλής», ενώ η φράση του τότε υπουργού Δημόσιας Τάξης για τον «στρατηγό άνεμο» που ευθύνεται για τη γρήγορη εξάπλωση της πυρκαγιάς δεν δημιούργησε απλώς πρόβλημα στο τότε Μέγαρο Μαξίμου, αλλά μνημονεύεται ακόμα ως παράδειγμα προς αποφυγή. Σε εκείνη την καταστροφή, που άφησε πίσω της όχι μόνο απανθρακωμένες σορούς αλλά και 1.500 σπίτια ολοσχερώς καμένα, η κυβέρνηση μοίρασε άμεσα αποζημιώσεις ύψους 3000 ευρώ – στο τέλος, μετά από σχετική προτροπή, 1.500 μη δικαιούντες που όμως είχαν λάβει αποζημίωση επέστρεψαν τα χρήματα χωρίς κυρώσεις. Η κυβέρνηση της ΝΔ δημιούργησε τότε και Ειδικό Ταμείο Αντιμετώπισης Εκτακτων Αναγκών» (ΕΤΕΑ), με σκοπό τη συγκέντρωση δωρεών και την αποκατάσταση των ζημιών των πυρόπληκτων της Ηλείας – στη συνέχεια, και με βάση τις μνημονιακές επιταγές, το Ταμείο έκλεισε και τα 132 εκατομμύρια ευρώ μεταφέρθηκαν στο πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων.

Η πυρκαγιά στο Μάτι, που στοίχισε τη ζωή σε 104 νεκρούς και θεωρείται η δεύτερη πιο φονική πυρκαγιά παγκοσμίως, ήταν διδακτική και για την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ αλλά και για τη ΝΔ – τα αποτελέσματα αυτού του μαθήματος τα βλέπουμε αυτές τις μέρες, στη διαχείριση του σιδηροδρομικού δυστυχήματος στα Τέμπη. Η αμηχανία που εξέπεμψε το 2018 η κυβέρνηση, το επικοινωνιακό φιάσκο με τη σύσκεψη το βράδυ της πυρκαγιάς στο Κέντρο Επιχειρήσεων και η συνέντευξη Τύπου Νίκου Τόσκα – Δημήτρη Τζανακόπουλου, στην οποία ο πρώτος απαντώντας σε σχετική ερώτηση είπε πως «ψάχνει λάθη και δεν βρίσκει», έφεραν την τότε κυβέρνηση αντιμέτωπη με την οργή των κατοίκων.

Συνταγή για παραιτήσεις
Ο Τόσκας παραιτήθηκε τελικά με χρονοκαθυστέρηση και ο Αλέξης Τσίπρας ανέλαβε την πολιτική ευθύνη, ωστόσο η συνολική διαχείριση εκείνων των ημερών θεωρείται ένας από τους λόγους που ο ΣΥΡΙΖΑ έχασε τις εκλογές έναν χρόνο αργότερα. Το 2023, η έκτακτη ολονύκτια σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου δεν είχε τηλεοπτική κάλυψη, ο υπουργός Υγείας Θάνος Πλεύρης έσπευσε αμέσως στο σημείο, ενώ ο αρμόδιος υπουργός Μεταφορών Κώστας Καραμανλής παραιτήθηκε την επομένη το απόγευμα – στη δική του δήλωση, ύστερα από αυτοψία στον τόπο του δυστυχήματος, ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε πως «θα δουλέψουμε ώστε αυτό το “ποτέ ξανά” να μη μείνει λόγος κενός». Σε άλλο τόνο, ωστόσο, διαχειρίστηκε την κατάσταση και ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος έφτασε γρήγορα στο σημείο, μίλησε με συγγενείς των θυμάτων και έδωσε αίμα για τους τραυματίες. Μέχρι και χθες το βράδυ η αξιωματική αντιπολίτευση κράτησε χαμηλούς τόνους, αφήνοντας μόνο ένα σχόλιο περί «σεβασμού στην αλήθεια» και μια αντίδραση του αρμόδιου τομεάρχη Νίκου Παππά, στην οποία επισημαίνεται, με αφορμή τη σύσταση «υπερκομματικής επιτροπής» για τη διερεύνηση της τραγωδίας, πως «ο ελεγχόμενος δεν μπορεί να ορίζει τον ελεγκτή του».