Μια ασύγγνωστη «πατροκτονία»

Η απόφαση του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή να μην είναι υποψήφιος στις επικείμενες εκλογές συνοδεύτηκε από διάφορες αποτιμήσεις για τη συνεισφορά του στην πολιτική ζωή του τόπου. Από τις πλέον ενδιαφέρουσες ήταν εκείνες που επιχειρούσαν να εντοπίσουν τις διαφορές μεταξύ του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Κώστα Καραμανλή. Τα συμπεράσματα ήταν συντριπτικά υπέρ του πρώτου, ειδικά όσον αφορά την ικανότητα πρόσληψης της διεθνούς πραγματικότητας, την αίσθηση της ευθύνης και του ιστορικού καθήκοντος και κυρίως το θάρρος ανάληψης του πολιτικού κόστους κόντρα στις αντιλήψεις της κοινής γνώμης.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι επίσης οι διαφορές μεταξύ του ιδρυτή της παράταξης και του Κώστα Καραμανλή όσον αφορά τόσο την πρόσληψη όσο και την αντιμετώπιση της Τουρκίας. Πράγματι, εμφορούμενος από μια «κουλτούρα επίλυσης» και πιστεύοντας ότι στις σχέσεις με την Τουρκία «είναι καλύτερο να επιδιώκεις μια ατελή λύση σήμερα από το να αναμένεις την τέλεια λύση αύριο», ο πρώτος κατέδειξε γιατί ο χρόνος δεν λειτουργεί υπέρ της Ελλάδας αλλά υπέρ εκείνου που θέτει συνεχείς αμφισβητήσεις. Δρομολόγησε έτσι κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’70 – με νωπές μάλιστα τις μνήμες της τουρκικής εισβολής στη Κύπρο, υπό εξαιρετικά δύσκολες διεθνείς και περιφερειακές συνθήκες και ανεξαρτήτως «θερμών» επεισοδίων στο Αιγαίο (όπως η περίπτωση του «Σισμίκ 1» τον Αύγουστο του 1976) – μια συγκροτημένη διαδικασία διαπραγματεύσεων με την Τουρκία που δεν περιοριζόταν στο ζήτημα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο, αλλά αφορούσε το σύνολο των ελληνοτουρκικών διαφορών, αναδεικνύοντας τη σημασία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (ΔΔΧ) ως κεντρικού εργαλείου προώθησης των ελληνικών συμφερόντων.

Εμφορούμενη από την ίδια «κουλτούρα επίλυσης» η κυβέρνηση Σημίτη τόλμησε και δρομολόγησε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 τη στρατηγική του Ελσίνκι, η οποία δεν αποτελούσε παρά τη συνέχεια της πολιτικής που επιχείρησε πρώτος ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνηση της χώρας τον Μάρτιο του 2004, ο Κώστας Καραμανλής διακατεχόταν αντίθετα από μια «χρησιμοθηρική κουλτούρα» η οποία δεν υποστήριζε την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών διότι δεν ήταν διατεθειμένος να αναλάβει το πολιτικό κόστος του συμβιβασμού που θα συνεπαγόταν η επίλυση της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης μέσω του ΔΔΧ, όπως προβλεπόταν από το Ελσίνκι να καταλήξει ο διάλογος μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Ετσι όταν χρειάστηκε να μετρηθεί η πραγματική (και όχι διακηρυκτική) πίστη της στο διεθνές δίκαιο – και ειδικά στις ενδεχόμενες αποφάσεις του ΔΔΧ – ο Κώστας Καραμανλής θεώρησε ότι η διαιώνιση της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης αποτελεί σαφώς πιο συμφέρουσα πολιτική επιλογή έναντι οιουδήποτε συμβιβασμού θα προσέφερε στην ελληνική κοινή γνώμη τίποτε λιγότερο από το 100% όσων «δικαιωματικά» είχε γαλουχηθεί να θεωρεί ότι της ανήκουν στο Αιγαίο. Αντιμέτωπος με το «δυσβάσταχτο» αυτό πολιτικό κόστος, ο Κώστας Καραμανλής δεν θα διστάσει να εγκαταλείψει μια στρατηγική που δεν αποτελούσε παρά τη συνέχεια της πολιτικής διαλόγου με στόχο την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών που είχε πρώτος επιχειρήσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Ελσίνκι έχουν καταγραφεί στη διεθνή βιβλιογραφία ως οι σημαντικότερες επιτυχίες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Η πρώτη πιστώνεται αναμφίβολα στον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Η ανεπιτυχής ολοκλήρωση της δεύτερης χρεώνεται στον Κώστα Καραμανλή και στην αδυναμία του ακόμα και να ολοκληρώσει μια στρατηγική που μπορεί να δρομολόγησαν πολιτικοί του αντίπαλοι αλλά η οποία ήταν απολύτως σύμφωνη με την παρακαταθήκη του σπουδαίου προγόνου του. Προφανώς η αγωνία του – όπως πρόσφατα μάθαμε από τον στενότερο συνεργάτη του – για το «πώς θα συνομιλήσει με τα φαντάσματα των προγόνων του» δεν αφορούσε τα ελληνοτουρκικά. Ομως είτε διεπράχθη «εκ προθέσεως» είτε από αμέλεια και ανευθυνότητα η συγκεκριμένη «πατροκτονία» θα παραμείνει ασύγγνωστη.

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του προγράμματος ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής στο ΕΛΙΑΜΕΠ.