Ωδή στο πελατειακό κράτος

Τι ήταν ο Κώστας Καραμανλής, ο πρώην πρωθυπουργός, που ανακοίνωσε στον νυν Πρωθυπουργό και πρόεδρο της ΝΔ Κυριάκο Μητσοτάκη ότι αποχωρεί από την κοινοβουλευτική ζωή της χώρας κι ότι δεν θα είναι υποψήφιος στις επόμενες εκλογές, παραμένοντας πάντως στις τάξεις της παράταξης;

Ηταν ο ανιψιός του Κωνσταντίνου Καραμανλή, του πολιτικού που έθεσε τις βάσεις της μεταπολιτευτικής δημοκρατικής Ελλάδας στην Ευρώπη. Ηταν ακόμα ένας θαυμαστής του Ανδρέα Παπανδρέου. Και κατά έναν τρόπο, ο γκουρού ενός επιγόνου του, του Αλέξη Τσίπρα. Κατά τα άλλα, ήταν ένας πολιτικός που ανήλθε στην εξουσία το 2004 με φιλελεύθερες και μεταρρυθμιστικές υποσχέσεις, αλλά η διακυβέρνησή του ήταν μια ωδή στον κομματισμό και το πελατειακό κράτος και προετοίμασε τη χρεοκοπία.

Το σύστημα
Κώστα Καραμανλή

Ο Κώστας Καραμανλής είχε ανέκαθεν ένα λαϊκό πολιτικό προφίλ, το οποίο φρόντιζε να το ενισχύει. Δεν ήταν πομπώδης, δεν οχυρώθηκε πίσω από την κομματική τυπολογία, του άρεσαν τα απλά πράγματα, οι λαϊκές ταβέρνες, η μπάλα. Το 1998, στην προθέρμανση για ένα παιχνίδι με συναδέλφους του βουλευτές, τσάκισε το πόδι του και κατέληξε στο νοσοκομείο.

Ταυτόχρονα, όμως, η λαϊκότητά του επενδυόταν με έναν φιλελευθερισμό που συμπλήρωνε το πολιτικό προφίλ του ανερχόμενου ηγέτη της συντηρητικής παράταξης με το ιστορικό όνομα: μιλούσε για επανίδρυση του κράτους και υποσχόταν μεταρρυθμίσεις και διαφάνεια. Οι πολίτες άρχισαν να τον εμπιστεύονται ως τον πολιτικό που θα διαδεχόταν το ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτη, στη φάση μετά την ένταξη στο ευρώ, όταν είχε μετατραπεί σε κόμμα διαχείρισης της εξουσίας με πολλά πρόσωπα που προκαλούσαν δυσαρέσκεια.

Αλλά, εξαρχής, η διακυβέρνηση Κώστα Καραμανλή δεν ήταν εξωστρεφής ούτε φιλελεύθερη. Η πραγματική ιδεολογία του συστήματος εξουσίας που στήριζε και τον στήριζε ήταν ο κρατισμός, ενδημικός στην Ελλάδα της ήσσονος προσπάθειας. Ενας συντηρητικός κρατισμός που, με σύνθημα «σεμνότητα και ταπεινότητα», είχε στόχο το Δημόσιο και τη νομή του. Ενα από τα χαρακτηριστικά της διακυβέρνησης του Κώστα Καραμανλή ήταν η «δημοκρατική» διαχείριση του πελατειακού κράτους. Δεν αποκλείστηκε κανείς από όσους έβρισκαν πρόσβαση. Υπήρχε εκτεταμένο Δημόσιο για όλους.

Τα greek statistics

Ο ύψιστος συμβολισμός αυτής της πολιτικής εντοπίζεται στην περίπτωση του διορισμού 10.000 αγροφυλάκων, που στην ουσία δεν είχαν καμία δουλειά να κάνουν, ενώ οι περισσότεροι ήδη μετρούσαν ελάχιστο χρόνο για τη συνταξιοδότησή τους. Το ανορθολογικό μοίρασμα πόρων σε βάρος του Δημοσίου, σε μη ανταποδοτικές δραστηριότητες και σε κομματικές εξυπηρετήσεις, ήταν το σύστημα Κώστα Καραμανλή. Αλλά η κοινωνία αποδέχτηκε τη σπατάλη, επειδή η καθημερινότητα των πολιτών βελτιωνόταν. Η περίοδος του Κώστα Καραμανλή αποκλήθηκε περίοδος της ευμάρειας, των παχιών αγελάδων ή της αστακομακαρονάδας. Ηταν υπέροχη περίοδος, πρωτοφανής για την Ελλάδα, έμοιαζε με ψευδαίσθηση, όμως το αποτέλεσμα της σπατάλης χωρίς ανάλογα έσοδα οδήγησε στη δημοσιονομική επιβάρυνση της χώρας.

Ενδεικτικοί είναι μερικοί αριθμοί: το 2004 εργάζονταν στο Δημόσιο 447.520, έφτασαν τους 511.913 το 2009. Το έλλειμμα το 2009 είχε φτάσει στο 15,6% του ΑΕΠ, είχε δηλαδή υπερτριπλασιαστεί σε σχέση με το 2005, και το δημόσιο χρέος στο 127,9% του ΑΕΠ.Ηταν αρκετή η κρίση της Lehman Brothers στην Αμερική, η εξαγωγή της στον υπόλοιπο κόσμο καιοι συνέπειες που έφτασαν στην ελληνική οικονομία. Πριν ο Καραμανλής εγκαταλείψει την εξουσία παραδίδοντας στον Γιώργο Παπανδρέου η ελληνική οικονομία ήδη βάδιζε ασθμαίνοντας στα πήλινα πόδια της.Για όσους έβλεπαν τα πράγματα, η εξέλιξη των μνημονίων ήταν προδιαγεγραμμένη.

Ωστόσο, πριν η χώρα παραδοθεί στη δίνη της κρίσης, είχε φροντίσει να χάσει κάθε ίχνος διεθνούς αξιοπιστίας. Στις Βρυξέλλες, η κατρακύλα αυτή είχε την ονομασία greek statistics. Τον Σεπτέμβριο του 2009, η κυβέρνηση Καραμανλή ισχυριζόταν ότι το έλλειμμα ήταν 3,7%, την ώρα που τα στοιχεία της ελληνικής κεντρικής τράπεζας μιλούσαν ήδη για ποσοστό μεγαλύτερο του 10%. Και στην Αθήνα, ένα πρόσωπο που αντιτάχθηκε στις πλαστές στατιστικές για την οικονομία μας, ο επικεφαλής της ΕΛΣΤΑΤ Ανδρέας Γεωργίου, με τις διώξεις που υπέστη, βρέθηκε να συμβολίζει το κόστος που ανέλαβαν στη χώρα όσοι επέμεναν ότι πρέπει να βλέπουμε και να δείχνουμε την αλήθεια – κι όχι τα ζωτικά ψέματα.

Η πολιτική
της αδράνειας

Τα ζωτικά ψέματα και η προσπάθεια να αποφευχθούν οι συνέπειες των δυσάρεστων συνεπειών των καταστροφών της διακυβέρνησης Κώστα Καραμανλή ήταν ακόμα ένα χαρακτηριστικό της διακυβέρνησής του. Μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2007, η λαϊκή δυσαρέσκεια εξευμενίστηκε με τριχίλιαρα αδιακρίτως σε όποιον τα ζητούσε, πυρόπληκτος ή πυρόπληκτος κατά δήλωσιν. Μετά τον φόνο του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου το 2008, και ενώ η Αθήνα καιγόταν για εβδομάδες, ο τότε αρμόδιος υπουργός Εσωτερικών, Προκόπης Παυλόπουλος, προτιμούσε να διαλυθεί η πόλη περιμένοντας τους ταραξίες να κουραστούν.

Η ίδια πολιτική τηρήθηκε στα θέματα της εξωτερικής πολιτικής. Το 2004, με τη δήθεν ουδετερότητα (που έκλεινε το μάτι στον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Τάσσο Παπαδόπουλο) της κυβέρνησης Καραμανλή, ουσιαστικά πριμοδοτήθηκαν όσοι δεν ήθελαν τη λύση του σχεδίου Αναν για το Κυπριακό, ουσιαστικά προετοιμάζοντας τον δρόμο για τη διχοτόμηση.

Αυτός είναι ο Κώστας Καραμανλής που αποχωρεί από την πολιτική. Ηρθε σε μια Ελλάδα ανυποψίαστη και ράθυμη, ετοίμασε τη συνθήκη της βαθιάς χρεοκοπίας της και απέφυγε να αναλάβει έστω εκ των υστέρων τις ευθύνες του επειδή οι πολιτικοί επίγονοι που θα μπορούσαν να του τις αποδώσουν (το σύστημα ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ) είχαν οικειοποιηθεί τις πολιτικές και τους τρόπους του. Την Ελλάδα αυτή, του Κώστα Καραμανλή και των λαϊκιστών επιγόνων του, αξίζει να τη θυμόμαστε διότι αρκετά μας ταλαιπώρησε. Αλλά ούτε μπορούμε να τη νοσταλγούμε ούτε να τη ζηλεύουμε.