Ο «δικηγόρος του διαβόλου»

Είναι στην ανθρώπινη φύση οι αδυναμίες μας και η σύγκρουση των ενστίκτων με τις αρχές μας. Ακριβώς εκεί, σε εκείνο το πεδίο, διαμορφώνεται συχνά η αίσθηση του καθενός μας για το δίκαιο. Το έγκλημα ενίοτε μας εξοργίζει, μα έρχονται οι αρχές μας, η λογική μας, το συμπύκνωμα της ανθρώπινης εμπειρίας να μας θυμίσουν ότι ακόμη και ο φαινομενικά χειρότερος άνθρωπος, αυτός που διαπράττει το malum in se, το εγγενώς κακό, έχει το δικαίωμα της υπεράσπισης απέναντι στον φυσικό δικαστή του.

Παρ’ όλα αυτά, βέβαια, ο βέλγος ποινικολόγος Σβεν Μαρί δεν γλίτωσε τα παρατσούκλια και τους χαρακτηρισμούς που συνοδεύουν σχεδόν κάθε αναφορά του ονόματός του στον Τύπο. Ακόμη και στη δική μας ειδησεογραφία εισέβαλε ως ο «δικηγόρος του διαβόλου». Κι ας αφορά η τωρινή του υπόθεση χρήμα και διαφθορά κι όχι ένα άγριο έγκλημα κατά της ζωής, σαν αυτά για τα οποία καταδικάστηκαν μερικοί από τους διαβόητους εντολείς του.

Ο Σβεν Μαρί είναι ένας από τους πιο διάσημους ευρωπαίους ποινικολόγους, ο διασημότερος σίγουρα της πατρίδας του. Γεννήθηκε το 1972, προνομιούχος από τα γεννοφάσκια του ως γιος του Τόνι Μαρί, ενός εξίσου γνωστού επιχειρηματία και μάνατζερ πολυεθνικών κολοσσών.

Το 2016 το πρόσωπό του έπαιξε στα ΜΜΕ όλου του κόσμου όταν ανέλαβε αυτό που χαρακτήριζε «η υπόθεση της ζωής μου». Την υπεράσπιση του φυγάδα και τρομοκράτη Σαλάχ Αμπντεσλάμ, που ήταν ένας από τους δράστες των επιθέσεων της 13ης Νοεμβρίου 2015 στο Παρίσι, που άφησαν πίσω τους 130 νεκρούς και σχεδόν 500 τραυματίες. Ο άνθρωπος που ανέλαβε να υπερασπιστεί έναν από τους πιο μισητούς φονιάδες στην Ευρώπη βρέθηκε κι αυτός ξαφνικά μπροστά στα φώτα, τις κάμερες αλλά και κάτω από τον μεγεθυντικό φακό εκείνων που έψαχναν μια εξήγηση για το πώς στο καλό μπορείς να επιχειρηματολογήσεις υπέρ ενός τύπου που σκόρπισε τόσο θάνατο και άνοιξε τόσες πληγές. Ο Μαρί ήταν, ούτως ή άλλως, από μόνος του, ένα κάπως ασυνήθιστο θέαμα. Κόντρα στο παραδοσιακό ευρωπαϊκό decorum των λειτουργών της Δικαιοσύνης, έλεγε ατάκες του στυλ «αν ο Αμπντεσλάμ ισχυριζόταν ότι δεν είχε καμία συμμετοχή στις επιθέσεις, θα βαριόμουν και δεν θα τον έπαιρνα για πελάτη». Κι έκανε δηλώσεις έξω από τα δικαστήρια με γένια δύο ημερών, κάζουαλ μπουφάν και τισέρτ. Κάτι σαν στολή μάχης. Γιατί ως μάχη το αντιμετώπισε, επιλέγοντας να μην είναι αμυντικός και να μη δείξει αδυναμία αλλά να αντεπιτεθεί στις γαλλικές Αρχές κατηγορώντας τες για «βαρβαρότητα» και «καταπάτηση του κράτους δικαίου» και εκφράζοντας την επιθυμία να τους κάνει «κωλοδάχτυλο», στον βαθμό που από νομικούς κύκλους διατυπώθηκε ο υπαινιγμός πως η τακτική αυτή εξυπηρετούσε λιγότερο τα συμφέροντα του Αμπντεσλάμ και περισσότερο τη δική του επιθυμία για προβολή και δημοσιότητα.

«Συνήγορο του καθάρματος» τον είπαν τότε και υπό μια έννοια, αν απογυμνώσεις τη φράση αυτή από την αξιολογική της συνδήλωση, είναι και κάπως ακριβές. Ο Μαρί τις κυνηγούσε, δηλαδή, τις δύσκολες περιπτώσεις και πριν τον μάθουμε εμείς. Αντί να ακολουθήσει μια ωραιότατη νομική καριέρα «γραφείου», στις επιχειρήσεις που είχε πρόσβαση από το δίκτυο γνωριμιών της οικογένειάς του, αυτός αναλάμβανε κατηγορούμενους για εξτρεμιστικές οργανώσεις και ισλαμιστικούς πυρήνες, επικίνδυνους ποινικούς αλλά κι έναν από τους καταδικασμένους στενούς συνεργάτες του Μαρκ Ντιτρού, του πλέον στυγερού εγκληματία με το δικό του κύκλωμα παιδεραστίας. Επιλογές ανθρώπου που δεν πολυνοιάζεται για τη συμπάθειά μας και δεν περιμένει να κάνει φίλους από την εργασία του. Αντικειμενικά μιλώντας, αυτό, σε αυτή τη δουλειά που διάλεξε να κάνει, είναι προτέρημα. Εχει βάλει, λέει, μόνο μία κόκκινη γραμμή. Δεν υπερασπίζεται ποτέ ακροδεξιούς, νεοναζί, φασιστές. Ετσι. Χωρίς εξήγηση.

Στην περίπτωση της Εύας Καϊλή, η πρόκληση δεν έχει να κάνει, πια, με τα ένστικτά μας απέναντι στη βία και στο αποτρόπαιο. Η νέα εντολέας του είναι ένα λαμπερό πρόσωπο που κατηγορείται για όλα αυτά που πληγώνουν τη σχέση των πολιτών με τη δημοκρατία. Είναι ένα έγκλημα με διεθνές πολιτικό ενδιαφέρον, με διπλωματικές απολήξεις, μια αδιανόητη ρωγμή στο λούστρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά και με μεγάλο μιντιακό και λαϊκό ενδιαφέρον, από την ουσία του ως το λάιφσταϊλ των πρωταγωνιστών του. Το έργο του προμηνύεται δύσκολο – αν πιστέψουμε, τουλάχιστον, τα όσα μαθαίνουμε ότι της αποδίδουν οι βέλγικες Αρχές. Και η ιστορία του, η δικηγορική προσωπικότητά του (αν μπορούμε να την πούμε έτσι) δείχνουν πως θα διαλέξει κι αυτή την υπόθεση να τη δει σαν προσωπικό στοίχημα, χρησιμοποιώντας κάθε διαθέσιμο μέσο, ένδικο και επικοινωνιακό, για να μετρήσει τις δυνατότητές του απέναντι στους κατηγόρους της. Θα γίνει, δηλαδή, και πάλι αντιπαθής, όπως έχει δείξει με τις πρώτες κινήσεις και δηλώσεις του. Εξάλλου τώρα δεν έχει να υπερασπιστεί έναν θολωμένο από θρησκευτικό μίσος στυγνό βομβιστή αραβικής καταγωγής, αλλά μια λευκή ξανθιά και όμορφη μητέρα ενός μικρού παιδιού. Ποιος θα τον εμποδίσει να την εικονογραφήσει σαν την Παναγία;

Πάντως, είναι σχεδόν πάντοτε ενδιαφέρουσες οι περιπτώσεις των ανθρώπων που κυνηγάνε τις προκλήσεις και τις αντιδημοφιλείς επιλογές. Συνήθως η τάση τους αυτή έχει κάποια ρίζα κάπου μέσα τους. Κάποια ανάγκη για ανταγωνισμό, για ζωογόνο σύγκρουση. Ο Μαρί, για παράδειγμα, πριν αποφασίσει, τελικά, να γίνει δικηγόρος, έπαιζε ποδόσφαιρο στην ομάδα των νέων της Αντερλεχτ. Είχε, λένε, ταλέντο και προοπτικές για μια σοβαρή καριέρα στο άθλημα, ώσπου ένας κακός τραυματισμός διέλυσε το όνειρο για πάντα. Δεν ξέρουμε, βέβαια, σε ποια θέση θα κατέληγε να διακριθεί αν είχε γίνει ποδοσφαιριστής. Πάντως από τότε παίζει πάντα στην επίθεση.