Ενας τρόπος υπάρχει να τελειώσουν όλα

Μόνο με έναν τρόπο μπορεί να τελειώσει αυτός ο πόλεμος – και εννοώ να τελειώσει για πάντα, όχι απλά για μερικούς μήνες: το ρωσικό καθεστώς πρέπει να καταλάβει ότι η εισβολή ήταν ένα λάθος. Οπως ακριβώς οι Βρετανοί στην Ιρλανδία στις αρχές του 20ού αιώνα ή οι Γάλλοι στην Αλγερία, πρέπει να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι η ιμπεριαλιστική επέκταση είναι καταστροφική όχι μόνο για τους Ουκρανούς (και τους γείτονές τους) αλλά για τους ίδιους.

Οποιαδήποτε άλλη λύση, μια προσωρινή εκεχειρία ή μια συμφωνία παράδοσης εδαφών, ενέχει τον κίνδυνο να συνεχιστεί ο πόλεμος αργότερα, να περιμένουν οι Ρώσοι μερικούς μήνες ή μερικά χρόνια και μετά να ξαναρχίσουν την εισβολή. Και φυσικά το ρωσικό κράτος θα συνεχίσει να συλλαμβάνει και να δολοφονεί Ουκρανούς στα κατεχόμενα εδάφη και η αντίσταση θα συνεχιστεί σε αυτά τα εδάφη, οπότε άνθρωποι θα συνεχίσουν να πεθαίνουν.

Η διαπραγμάτευση της οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας δεν θα είναι δυνατή μέχρι να καταλάβουν οι Ρώσοι ότι ο πόλεμος ήταν ένα λάθος και να αποσύρουν τα στρατεύματά τους, τουλάχιστον πίσω στα σύνορα του περασμένου Φεβρουαρίου. Αυτή τη στιγμή ο Πούτιν πιστεύει ακόμα ότι θα κατακτήσει όλη την Ουκρανία. Δεν έχει αλλάξει καθόλου τους βασικούς πολεμικούς του στόχους. Τα τελικά σύνορα της Ουκρανίας θα καθοριστούν από τη στρατιωτική σύρραξη, και αυτή βρίσκεται σε εξέλιξη.

Κάποιοι μπορεί να αναρωτιούνται αν θα ήταν καλύτερο να εκχωρήσουν εδάφη οι Ουκρανοί και να τερματιστεί έτσι ο πόλεμος. Ας μην ξεχνάμε όμως τι σημαίνει για τους Ουκρανούς το να εκχωρήσουν εδάφη: σημαίνει πως καταδικάζουν τους ίδιους τους συμπατριώτες τους σε ένα καθεστώς μαζικών συλλήψεων, μαζικών φυλακίσεων και στρατοπέδων συγκέντρωσης. Οταν απελευθερώνουν εδάφη, οι Ουκρανοί βρίσκουν ανθρώπους σημαδεμένους για πάντα και θαλάμους βασανιστηρίων. Δεκάδες χιλιάδες παιδιά της Ουκρανίας έχουν αρπαχτεί από τους γονείς τους και σταλεί στη Ρωσία. Αυτή δεν είναι μια μάχη για γη, αλλά για ανθρώπους. Και επαναλαμβάνω, δεν υπάρχει κανένα σημάδι ότι ο Πούτιν έχει εγκαταλείψει τον στόχο του να καταστρέψει όλη την Ουκρανία, δεν υπάρχει λοιπόν λόγος να πιστεύουμε ότι η εκχώρηση εδαφών θα τερμάτιζε, ούτως ή άλλως, τον πόλεμο.

Η Δύση λάμβανε σε μεγάλο βαθμό υπόψη της τη Μόσχα. Δανείσαμε στη Ρωσία δισεκατομμύρια δολάρια, επενδύσαμε στη Ρωσία, προσφέραμε στη Ρωσία μια ειδική σχέση με το ΝΑΤΟ και ευρύτερα με τον δυτικό κόσμο. Ανεχθήκαμε τη ρωσική διαφθορά εντός των συνόρων μας και αγνοήσαμε τις ρωσικές εκστρατείες πολιτικής επιρροής, ακόμα και όταν βοήθησαν στη δημιουργία ταραχοποιών κομμάτων, όπως η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) ή το κόμμα του Ματέο Σαλβίνι στην Ιταλία. Αλλά η Ρωσία ήθελε κάτι που δεν μπορούσαμε να δώσουμε: το στάτους μιας αυτοκρατορίας και κυριαρχία πάνω σε όλα τα πρώην κράτη της Σοβιετικής Ενωσης, ακόμα και του Συμφώνου της Βαρσοβίας.

Η επέκταση του ΝΑΤΟ δημιούργησε μια ζώνη ασφάλειας γύρω από τους 60 εκατομμύρια κατοίκους της Κεντρικής Ευρώπης, επιτρέποντας τριάντα χρόνια ανάπτυξης, επενδύσεων και εξέλιξης. Η ευημερία, συμπεριλαμβανομένης της γερμανικής ευημερίας, ήταν το αποτέλεσμα. Ουδέποτε, από το 1991 και εξής, δεν έλαβε αυτή η συμμαχία επιθετική μορφή: το ΝΑΤΟ δεν έχει σχέδια εισβολής στη Ρωσία, ούτε είχε ποτέ. Σε κάποιο στάδιο οι ΗΠΑ απέσυραν όλα τα άρματα μάχης τους από την Ευρώπη και άρχιζαν να κλείνουν στρατιωτικές βάσεις· δεν γίνονταν νατοϊκές ασκήσεις στην Πολωνία μέχρι μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το 2014.

Ο Πούτιν τα γνωρίζει όλα αυτά. Το θεώρησε όμως χρήσιμο, για λόγους εσωτερικής πολιτικής, να μετατρέψει το ΝΑΤΟ σε εχθρό. Καθώς έχανε λαϊκό έρεισμα εντός, καθώς η Ρωσία άρχιζε να βυθίζεται σε τέλμα, προσπάθησε να το αντισταθμίσει αποκαθιστώντας τη ρωσική αυτοκρατορία στο εξωτερικό. Αν η Ουκρανία ήταν στο ΝΑΤΟ, η Ρωσία δεν θα είχε εισβάλει ποτέ.

Σίγουρα όμως ο Πούτιν αποκόμισε την εντύπωση, τόσο από τον Μπαράκ Ομπάμα όσο και από τον Ντόναλντ Τραμπ, ότι οι ΗΠΑ δεν νοιάζονταν για την Ουκρανία. Αποκόμισε επίσης από την Ανγκελα Μέρκελ την εντύπωση ότι η οικονομική σχέση της Γερμανίας με τη Ρωσία ήταν πολύ πιο σημαντική από ό,τι η Ουκρανία. Η άρνηση της Δύσης να εξοπλίσει την Ουκρανία έκανε τον Πούτιν να πιστεύει ότι μπορούσε να εισβάλει χωρίς να συναντήσει αντίσταση. Ναι, λοιπόν, ήταν η αδυναμία μας αυτή που τον προκάλεσε. Τώρα, ο Πούτιν στοιχηματίζει ότι μπορεί να αντέξει περισσότερο από την Ευρώπη και την Αμερική και πρέπει να του δείξουμε ότι δεν μπορεί.

Οσο για το αν είναι ικανός να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα αν νιώσει ότι βρίσκεται με την πλάτη στον τοίχο, αυτή τη στιγμή δεν το θεωρώ πιθανό – θα έσπαγε ένα ταμπού σχεδόν ογδόντα ετών και θα έχανε αμέσως ό,τι συμμαχίες έχει ανά τον κόσμο, ιδίως με την Κίνα και την Ινδία. Τις περισσότερες φορές οι Ρώσοι μιλούν για πυρηνικά όπλα για να αποτρέψουν εμάς. Και είναι μια επιτυχημένη στρατηγική: έχουμε φανεί πολύ επιφυλακτικοί όσον αφορά την αποστολή όπλων στην Ουκρανία, γεγονός που έχει πιθανότατα παρατείνει τον πόλεμο.

Αλλά φυσικά το ενδεχόμενο είναι πάντα ορατό. Υπάρχουν λιγοστές πιθανότητες να χρησιμοποιηθούν πυρηνικά όπλα, αλλά όχι και μηδενικές.

Η Αν Απλμπομ είναι πολωνο-αμερικανίδα δημοσιογράφος και ιστορικός. Βιβλία της κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδ. Αλεξάνδρεια με πλέον πρόσφατο «Το λυκόφως της δημοκρατίας: Η σαγήνη του απολυταρχισμού» (2022, μτφ. Μενέλαος Αστερίου)