Ο δικός μας «ξένος»

Ο θάνατος του Μάριο Βίτι βρίσκει τη Νεοελληνική Φιλολογία σε μια κρίσιμη ώρα για το μέλλον των Νεοελληνικών Σπουδών στο εξωτερικό· όχι μόνο επειδή ο Βίτι ήταν ένας προβεβλημένος νεοελληνιστής με ευρωπαϊκή και διεθνή αναγνώριση αλλά επειδή ο ίδιος πίστευε βαθιά στη σημασία της ελληνικής γραμματείας ως θεμέλιο της ουμανιστικής παιδείας.

Η Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, γραμμένη αρχικά στα ιταλικά (Storia della Leteratura Neogreca, Τορίνο 1971), κυκλοφόρησε το 1978 στα ελληνικά και, αναθεωρημένη, αργότερα (2003), αποτέλεσε τη βάση για μια εκδοχή ιστοριογραφίας, προσαρμοσμένη στα μοντερνιστικά ρεύματα της συγχρονίας. Ως φιλόλογος ο Μάριο Βίτι υπήρξε ένας μελετητής με πλούσια δράση και ισχυρό ερευνητικό αποτύπωμα. Η συμβολή του στις Καλβικές Σπουδές, (A. Kalvos ei suoi scritti in italiano, 1960, Πηγές για τη Βιογραφία του Κάλβου, 1963), η ποιητική ανθολογία του, (Poesia Greca del Novecento, 1957), οι μεταφράσεις του έργου του Ελύτη (Opere, Poesia, Prosa, 1982), άνοιξαν το δρόμο για τη γνωριμία του ιταλικού κοινού με σημαντικές όψεις της νεοελληνική γραμματείας, ενώ, παράλληλα, ο ίδιος κατάφερνε πάντα να συνδυάσει την ιστορική του σκέψη με ζητήματα αισθητικής και ιδεολογίας. Παραθέτω ενδεικτικά: Η Ιδεολογική Λειτουργία της Ελληνικής Ηθογραφίας (1974), Η Γενιά του Τριάντα, Ιδεολογία και Μορφή (1977), Ο Κάλβος και η Εποχή του (1995), Για τον Οδυσσέα Ελύτη (1998).

Τα τελευταία χρόνια, στα αυτοβιογραφικά κείμενά του, (Γραφείο με Θέα, 2006, Η Πόλη όπου Γεννήθηκα, Ιστανμπούλ, 1926-1946, 2013), ο Βίτι τόνιζε διαρκώς τις αξίες του κοσμοπολιτισμού αλλά και τις γέφυρες πολιτισμικής διαμεσολάβησης, που χάρισαν τη σπάνια «αύρα» στους Έλληνες λόγιους και συγγραφείς. Θα τον θυμόμαστε πάντα για τις γνώσεις του, για τη γλυκύτητα του χαρακτήρα του αλλά και για τη διαρκή αφοσίωσή του στις ουμανιστικές αξίες. Ήταν ο δικός μας «ξένος», που βοήθησε τις Νεοελληνικές Σπουδές να ταξιδεύουν έξω από τα σύνορα.

Ο Γιάννης Παπαθεοδώρου είναι αναπληρωτής καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών