Μια πραγματικότητα {LF}από αλγόριθμους

Κάθε μυθιστόρημα είναι και μια προσομοίωση. O συγγραφέας σαν ένας μικρός θεός στήνει έναν κόσμο και μια σειρά από ήρωες και τους αφήνει να επιδράσουν με σκοπό να δημιουργήσουν μια πραγματικότητα στο πλαίσιο ενός βιβλίου. Δεν έχει σημασία αν σε πολλά βιβλία ο συγγραφέας ξεκινά γνωρίζοντας ήδη το τέλος του βιβλίου. Η διαδρομή που θα ακολουθήσουν οι ήρωες, τα γεγονότα που θα συμβούν, οι σχέσεις και οι αλληλεπιδράσεις ανήκουν σε μια προσομοίωση που προσπαθεί να φτάσει την πραγματικότητα.

Kαι η τέχνη τελικά είναι αυτή η προσπάθεια να ακουμπήσουμε την πραγματικότητα. Oμως η αλήθεια είναι ότι ποτέ η πραγματικότητα δεν θα μπορέσει να είναι ακριβώς η ίδια με αυτό που περιγράφεται στο πλαίσιο των σελίδων του βιβλίου. «Eίμαστε μέσα στην πραγματικότητα χωρίς ποτέ να καταφέρνουμε να είμαστε πραγματικά μέσα σε αυτήν». H προσομοίωση συνεχίζεται στο μυαλό του αναγνώστη αφού εκεί, σαν το σπάσιμο της κυματοσυνάρτησης της γάτας του Σρέντιγκερ, θα φανεί ποια θα είναι τα συναισθήματα και οι σχέσεις που θα προτιμήσει και θα αντιληφθεί ο αναγνώστης και που θα ορίσουν τελικά την υπόσταση του κειμένου και του φανταστικού – πραγματικού κόσμου που περιγράφει. H πραγματικότητα άλλωστε, σύμφωνα και με τα λόγια του Φίλιπ Κ. Ντικ, είναι αυτή που παραμένει εκεί, ακόμη κι όταν σταματήσεις να πιστεύεις σ’ αυτήν.

Ο Θωμάς Συμεωνίδης στο πλαίσιο του βιβλίου «Στοχασμοί για την Κοινότητα» ξεκινάει απ’ αυτή την ιδέα δημιουργώντας έναν φανταστικό κόσμο απαλλαγμένο από όλα τα περιττά που θα μπορούσαν να τον βαρύνουν. Μια Κοινότητα περιφέρεται και ζει σε ένα εξιδανικευμένο περιβάλλον που μοιάζει ίσως και να είναι ένα κατασκεύασμα έργων του Κάζιμιρ Μαλεβιτς. Απαλλαγμένη από όλα τα υπερβολικά της υπόλοιπης πραγματικότητας οι ήρωές του αλληλεπιδράσουν με βάση κανόνες – αλγόριθμους που ορίζει ο ίδιος.

Οι αλγόριθμοι όμως αυτοί υπόκεινται σε εξωτερικούς αλγορίθμους οι οποίοι ανήκουν καθαρά στην ψυχοσύνθεση του συγγραφέα και στις δικές του ηθικές και αισθητικές αξίες. Η προσομοίωση με αυτό τον τρόπο κάθε άλλο παρά αντικειμενική είναι μα υπόκειται σε νόμους που ανήκουν στον δημιουργό τους – και κατά συνέπεια και στην κοινωνία που ανήκει ο ίδιος. Τα όντα του δημιουργήματος του Συμεωνίδη προσομοιώνουν με αυτό τον τρόπο τα δικά του προσωπικά και κοινωνικά πιστεύω.

Ο Συμεωνίδης με αυτό τον τρόπο, στο πλαίσιο αυτού του κόσμου, στοχάζεται τόσο για καθημερινές πράξεις όπως ο έρωτας ή ο θάνατος όσο και για ποιο φιλοσοφικές όπως το αίσθημα του ωραίου ή ίδια ύπαρξη, ενώ έντονα είναι τα Πλατωνικά και Χαϊντεγκερικά χαρακτηριστικά του αφηγήματος – και του αλγορίθμου που τα οδηγεί. Μπορεί τα όντα του Συμεωνίδη να μην έχουν συνείδηση με τον τρόπο με τον οποίο έχουμε εμείς όμως ιντριγκάρουν τη δική μας συνείδηση για να περάσει στο επόμενο επίπεδο και να καλέσει τον αναγνώστη να στοχαστεί για όλα όσα τον κάνουν νοήμονο ον.

«Δεν είναι μόνος ο Νταζάιν έστω και αν αισθάνεται μόνος. Δεν έχει απαντήσεις για όλα. Πολλά είναι που του προκαλούν αμηχανία αν και ο όρος αμηχανία δεν είναι ο απόλυτα σωστός. Θέλει ηρεμία και η γαλήνη. Θέλει να βυθιστεί στη σιωπή αλλά για να γίνει αυτό θα πρέπει να μην τον ενοχλεί σιωπή ακόμα θα πρέπει να μπορεί να αντέξει τη σιωπή και θα πρέπει να καταλάβει σε βάθος απ ότι τον προστατεύει και τι του παρέχει σιωπή. Αισθάνεται την ανάγκη για σιωπή όταν αισθάνεται ότι έχουν ειπωθεί πολλά. Δεν είναι λέξεις ο Νταζάιν δεν μπορεί να εξηγήσει τον εαυτό του με λέξεις ο Νταζάιν όταν μιλάει έχει αληθινή αγωνία για αυτό που το αν ακούει».

Αν ξεπεράσει κανείς το αρχικό σοκ της ανάγνωσης του βιβλίου του Συμεωνίδη αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται για ένα πυκνό και βαθύ μυθιστόρημα που αγγίζει και αναζητά την ανθρώπινη υπόσταση. Ο Συμεωνίδης έγραψε ένα τολμηρό έργο ξεπερνώντας ίσως τα όρια που δίνουμε μερικές φορές στην έννοια μυθιστόρημα. Το τελικό αποτέλεσμα είναι τόσο πετυχημένο που αναγκάζει τον αναγνώστη όχι μόνο να σκεφτεί, όχι μόνο να ξαναδιαβάσει το βιβλίο, αλλά να ψάξει περισσότερα για τις αρχές και τους αλγορίθμους που τελικά το όρισαν. Για μένα η ελληνική λογοτεχνία έχει ανάγκη από περισσότερα μυθιστορήματα σαν το βιβλίο του Συμεωνίδη και είναι ευτυχές το ότι οι εκδότες έχουν ξεκινήσει να το αναγνωρίζουν πρώτοι και να οδηγούν μ’ αυτόν τον τρόπο και αναγνώστες σε αυτά τα αναγνωστικά μονοπάτια.

Ο Βασίλειος Δρόλιας είναι συγγραφέας. Το τελευταίο του μυθιστόρημα «Ταξίδια με λάθος ανθρώπους» κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις Κέδρος

{1BSYG}Θωμάς Συμεωνίδης{1BSYG}{CR}{2BTIT}Στοχασμοί για {LF}την Κοινότητα{2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδ. Βιβλιοπωλείον {LF}της Εστίας, 2022{CR}Σελ. 276{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 16 ευρ{4BTIM}ώ